Luận án: Tác động của đầu tư quá mức đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT NGUYỄN TRỌNG NGHĨA TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ QUÁ MỨC ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh năm 2021 ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT NGUYỄN TRỌNG NGHĨA TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ QUÁ MỨC ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số chuyên ngành: 62340201 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1.

Phan Đình Nguyên 2. Nguyễn Ngọc Huy Phản biện độc lập 1: GS. Võ Xuân Vinh Phản biện độc lập 2: TS. Phan Khoa Cương Tp.

Hồ Chí Minh năm 2021 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được luận án này, tác giả đã nhận được sự hỗ trợ và động viên của nhiều tập thể và cá nhân. Trước tiên, tác giả xin bày tỏ sự tri ân sâu sắc nhất đến PGS. Phan Đình Nguyên và TS. Nguyễn Ngọc Huy, là hai cán bộ hướng dẫn đã luôn tận tình chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu, góp ý, sửa chữa về chuyên môn và động viên tinh thần tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu.

Tại cơ sở đào tạo là Trường Đại học Kinh tế - Luật, tác giả thường xuyên nhận được những góp ý chuyên môn bổ ích của GS. Nguyễn Thị Cành, PGS. Nguyễn Anh Phong, PGS. Trịnh Quốc Trung, TS.

Lê Hoàng Vinh, TS. Nguyễn Hoàng Anh và sự hỗ trợ thu thập dữ liệu nghiên cứu của TS. Nguyễn Thanh Liêm, ThS. Ngô Phú Thanh.

Bên cạnh đó, tác giả cũng nhận được sự hướng dẫn chu đáo, nhiệt tình về công tác học vụ của lãnh đạo và các cán bộ Phòng Sau đại học và Khoa học công nghệ, Phòng Kế hoạch – Tài chính. Tác giả xin trân trọng cảm ơn Ban Giám Hiệu Trường Đại học Kinh tế - Luật, Quý Thầy Cô Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trung tâm nghiên cứu Kinh tế - Tài chính và các đơn vị chức năng của Nhà trường đã luôn tạo điều kiện cho tác giả trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tác giả xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Trường, Lãnh đạo Khoa Kế toán – Tài chính – Ngân hàng (nay là Khoa Tài chính – Thương mại) thuộc Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tác giả từng công tác đã động viên tác giả làm nghiên cứu sinh. Tác giả xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Trường, Lãnh đạo Phòng Kế hoạch – Tài chính thuộc Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tác giả công tác hiện tại đã tạo điều kiện thuận lợi trong công việc, giúp tác giả có thêm thời gian để hoàn thành luận án.

Cuối cùng, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn và trân quý tình cảm của gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã luôn đồng hành bên tác giả, động viên tinh thần, hỗ trợ và chia sẻ kinh nghiệm về cuộc sống, lao động và học tập, giúp tác giả có thêm động lực, tự tin đi hết chặng đường nghiên cứu sinh, hoàn thành luận án tiến sĩ. Trân trọng cảm ơn. i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu khoa học được thực hiện độc lập bởi cá nhân tôi. Tất cả dữ liệu, hình ảnh, bảng biểu, và kết quả trong Luận án này là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong các công trình nào khác trước đây.

Tôi xin cam đoan rằng mọi tài liệu tham khảo cho việc thực hiện Luận án này đều được trích dẫn cụ thể và có nguồn gốc rõ ràng. Nghiên cứu sinh Nguyễn Trọng Nghĩa ii TÓM TẮT Chính sách đầu tư, chính sách tài trợ và chính sách cổ tức là các quyết định tài chính quan trọng tác động đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Luận án này đánh giá tác động của đầu tư quá mức đến hiệu quả hoạt động và đồng thời nêu rõ vai trò điều tiết của chính sách tài trợ, chính sách cổ tức đối với tác động của đầu tư quá mức đến hiệu quả hoạt động. Nguồn số liệu FiinPro gồm 548 các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên sở chứng khoán Hà Nội và Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2009 – 2019.

Tác giả đo lường đầu tư quá mức dựa trên hàm cầu đầu tư và sử dụng phương pháp tiếp cận động với kỹ thuật hồi quy SGMM để khắc phục hiện tượng nội sinh gây ra bởi biến trễ hiệu quả hoạt động. Kết quả nghiên cứu chỉ ra (1) Doanh nghiệp có đầu tư quá mức, (2) Đầu tư quá mức có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp và tác động này có sự khác biệt giữa các ngành nghề kinh doanh, (3) Chính sách tài trợ, chính sách cổ tức có thể điều tiết tác động tiêu cực của đầu tư quá mức đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và (4) Đề xuất hàm ý chính sách phù hợp về hoạch định chính sách quản lý tài chính đối với các nhà quản trị doanh nghiệp, về đầu tư tài chính đối với các nhà đầu tư. Với kết quả nghiên cứu phát hiện được, luận án đã có đóng góp mới về hướng nghiên cứu về đầu tư quá mức và chính sách trong lĩnh vực tài chính doanh nghiệp. Từ khóa: đầu tư quá mức, chính sách tài trợ, chính sách cổ tức, hiệu quả hoạt động, Việt Nam.

iii ABSTRACT Investment, debt, and dividend policy are considered important financial decisisons and have a great impact on firm performance. The thesis evaluates the effect of overinvestment on firm performance and simultaneously clarify the moderation role of debt and dividend policy towards the relationship between overinvestment and firm performance. Data collection includes 548 non-financial companies listed on Hanoi and Ho Chi Minh Stock Exchange during the period of 2009 - 2019 from the data source of FiinPro. The research measures overinvestment based on Investment Demand Function and applies the dynamic approach with the SGMM estimator to deal with the endogenous problem caused by the inclusion of the one-period lagged value of firm performance.

The estimated results clarify that (1) corporate enterprises are facing the problem of overinvestment, (2) overinvestment has a negative effect on firm performance and the effect is different among industries, (3) debt and dividend policy can moderate the negative effect of overinvestment on firm performance, and (4) the research gives some policy implications towards corporate finance management from companies, and financial investment from investors. Based on these findings, the research has made some contributions to the aspect of overinvestment in the field of corporate finance. Keywords: overinvestment, debt policy, and dividend policy, firm performance, Vietnam. iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .iii MỤC LỤC.

iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC HÌNH VÀ BẢNG .viii CHƯƠNG 1. Tính cấp thiết của nghiên cứu. Tổng lược các nghiên cứu liên quan.

Khoảng trống nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp định tính.

Phương pháp định lượng. Điểm mới và đóng góp của nghiên cứu. Đóng góp về mặt khoa học. Đóng góp về mặt thực tiễn.

Cấu trúc luận án. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ ĐẦU TƯ QUÁ MỨC VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP. Các khái niệm và cách đo lường. Khái niệm về đầu tư quá mức và cách đo lường.

Khái niệm về đầu tư. Khái niệm về đầu tư quá mức. Các phương pháp đo lường đầu tư quá mức. Khái niệm về hiệu quả hoạt động và cách đo lường.

Khái niệm hiệu quả hoạt động. Đo lường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Đo lường hiệu quả hoạt động về mặt kỹ thuật. Đo lường hiệu quả hoạt động thông qua chỉ số tài chính.

Các lý thuyết liên quan đến đầu tư, đầu tư quá mức, chính sách tài trợ, chính sách cổ tức và hiệu quả hoạt động. Lý thuyết đại diện và dòng tiền tự do (Agency Theory & Free Cash Flow Theory). Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry Theory). Lý thuyết cấu trúc vốn (Capital Structure Theories).

Lý thuyết đánh đổi (Trade-off Theory). Lý thuyết đánh đổi tĩnh (static theory). Lý thuyết đánh đổi động (dynamic theory). Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking-order Theory).

Lý thuyết chính sách cổ tức (Dividen Policy Theories). Lý thuyết nắm giữ tiền mặt (Birds-in-hand Theory). Lý thuyết lợi nhuận động (Dynamic Theory of Profit). Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm và khoảng trống nghiên cứu.

Đầu tư quá mức và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tác động của chính sách tài trợ và chính sách cổ tức đến hiệu quả hoạt động. Chính sách tài trợ và hiệu quả hoạt động. Chính sách cổ tức và hiệu quả hoạt động.

Tác động của chính sách tài trợ và chính sách cổ tức đến đầu tư quá mức của doanh nghiệp. Khoảng trống nghiên cứu. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu 1.

Giả thuyết nghiên cứu 2. Giả thuyết nghiên cứu 3. 74 TÓM TẮT CHƯƠNG 2. MÔ HÌNH, PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU.

Mô hình nghiên cứu. Mô hình đo lường đầu tư quá mức. Mô hình đo lường tác động của đầu tư quá mức đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp dưới sự điều tiết của chính sách tài trợ và chính sách cổ tức. Quy trình nghiên cứu.

Phương pháp ước lượng và quy trình xử lý mô hình nghiên cứu định lượng. Tiếp cận mô hình tĩnh. Tiếp cận mô hình động. Kiểm định hiện tượng nội sinh.

Thu thập và mô tả dữ liệu. 94 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Phân tích thống kê mô tả.

Thống kê mô tả biến. Ma trận hệ số tương quan. Kết quả phân tích định tính. Kết quả phân tích định lượng.

Kiểm định nội sinh. Kết quả hồi quy với biến phụ thuộc ROA. Kết quả hồi quy với biến phụ thuộc BEP. Kiểm định giả thuyết và thảo luận.

122 TÓM TẮT CHƯƠNG 4. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Hàm ý chính sách. Đối với doanh nghiệp.

Đối với nhà đầu tư. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo. 134 TÓM TẮT CHƯƠNG 5. 137 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .