Luận án tiến sĩ thiết kế và tổ chức dạy học các chủ đề lịch sử việt nam từ năm 1

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận án là trung thực. Kết quả nghiên cứu này không trùng bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó. Hà Nội, tháng năm 2021 Tác giả Lê Thị Huyền ii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học. Đóng góp của luận án. Ý nghĩa của đề tài. Cấu trúc của đề tài.

6 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Các c ô n g trìn h nghi ên c ứ u v ề t hi ết k ế v à d ạy h ọc th eo ch ủ đ ề ở tr ư ờ n g p h ổ t h ô n g. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài. Nghiên cứu của các tác giả trong nước.

Các công trình nghiên cứu về thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề trong môn Lịch sử ở trƣờng phổ thông. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài. Nghiên cứu của các tác giả trong nước. Các công trình nghiên cứu về tổ chức dạy học chủ đề cho học sinh chuyên Sử ở các trường THPT.

Những vấn đề luận án kế thừa và tiếp tục nghiên cứu. Đánh giá những kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố. Những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu. 28 Tiểu kết chƣơng 1.

30 CHƢƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC CHỦ ĐỀ THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHUYÊN SỬ TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG – LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Quan niệm về chủ đề và thiết kế chủ đề lịch sử. Quan niệm tổ chức dạy học các chủ đề lịch sử. Thiết kế các chủ đề lịch sử cho HS chuyên Sử theo hướng phát triển năng lực.

Tổ chức dạy học các chủ đề lịch sử cho HS chuyên Sử theo hướng phát triển năng lực. Vai trò, ý nghĩa của việc thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề cho học sinh chuyên Sử ở trường THPT. Cơ sở thực tiễn. Thực trạng dạy học môn lịch sử ở các lớp chuyên trên địa bàn Thành phố Hà Nội.

Thực trạng việc thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề cho học sinh chuyên Sử ở trường THPT Hà Nội. Những yêu cầu từ thực tiễn dạy học các chủ đề lịch sử cho học sinh chuyên Sử. 60 Tiểu kết chƣơng 2. 61 CHƢƠNG 3: CÁCH THIẾT KẾ CÁC CHỦ ĐỀ LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NAY THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHUYÊN SỬ Ở TRƢỜNG THPT THÀNH PHỐ HÀ NỘI.

Những căn cứ để thiết kế chủ đề. Mục tiêu dạy học. Định hướng đổi mới chương trình, sách giáo khoa. Nội dung kiến thức lịch sử được tích hợp.

Đổi mới về hình thức tổ chức dạy học. Đổi mới về phương pháp dạy học. Đổi mới về kiểm tra đánh giá. Đối tượng là học sinh chuyên Sử.

Thiết kế các chủ đề lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến nay cho học sinh chuyên Sử ở trƣờng THPT thành phố Hà Nội. 67 Tiểu kết chƣơng 3. 97 CHƢƠNG 4: CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NAY THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHUYÊN SỬ Ở TRƢỜNG THPT THÀNH PHỐ iv HÀ NỘI. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM.

K ết h ợ p c ác d ạn g b ài h ọ c và m ô hìn h t ổ c h ứ c d ạy h ọ c ch ủ đ ề. Bài học nghiên cứu kiến thức mới. Bài ôn tập, sơ kết, tổng kết. Bài hỗn hợp.

Bài kiểm tra, đánh giá. Bài học tại thực địa, trong nhà bảo tàng lịch sử - cách mạng. Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược. Các bi ện p h á p p h á t tri ể n t h à n h p h ầ n n ă n g l ự c tìm h i ể u lịc h s ử k hi t ổ c h ứ c d ạy h ọ c c h ủ đ ề.

Tổ chức cho HS tìm hiểu nguồn tài liệu thành văn (tư liệu chữ viết). Khai thác phim tư liệu, tranh ảnh, hiện vật lịch sử. Hướng dẫn HS tự học với SGK, các tài liệu tham khảo. Các biện pháp phát triển thành phần năng lực nhận thức, tƣ duy lịch sử khi dạy học chủ đề.

Nêu vấn đề và hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề. Tổ chức, hướng dẫn học sinh tranh luận, phản biện về sự kiện lịch sử. Tổ chức cho HS hoạt động theo nhóm tại lớp. Các biện pháp phát triển thành phần năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng của chủ đề lịch sử.

Vận dụng dạy học theo dự án. Vận dụng phương pháp đóng vai. Sử dụng hệ thống bài tập lịch sử. Thực nghiệm sƣ phạm toàn phần.

Mục đích thực nghiệm. Đối tượng, địa bàn thực nghiệm. Nội dung và phương pháp thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm.

142 Tiểu kết chƣơng 4. 146 v CÁC CÔNG TRÌNH Đ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐỀ TÀI. 149 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 150 PHỤ LỤC DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Stt Kí hiệu Tên đầy đủ 1 CNXH Chủ nghĩa xã hội 2 CNTT Công nghệ thông tin 3 DHLS Dạy học lịch sử 4 DTDC Dân tộc dân chủ 5 ĐHSP Đại học sư phạm 6 ĐC Đối chứng 7 GV Giáo viên 8 HS Học sinh 9 NLHS Năng lực học sinh 10 PPDH Phương pháp dạy học 11 THPT Trung học phổ thông.

12 THCS Trung học cơ sở 13 SGK Sách giáo khoa 14 TN Thực nghiệm 15 TNSP Thực nghiệm sư phạm vi DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 3. Các chủ đề Lịch sử Việt Nam từ 1919 đến nay .1 Tổng hợp kết quả thực nghiệm sư phạm từng phần biện pháp 1. Tổng hợp kết quả thực nghiệm sư phạm từng phần biện pháp 2. Tổng hợp kết quả thực nghiệm sư phạm từng phần biện pháp 3.

Tổng hợp kết quả thực nghiệm sư phạm từng phần biện pháp 4. 140 vii DANH MỤC HÌNH Trang Hình 2. Biểu đồ đánh giá chất lượng đầu vào các lớp chuyên sử. Mức độ cần thiết của việc bổ sung các chủ đề lịch sử.

Biểu đồ về mức độ vận dụng các hình thức, phương pháp trong dạy học các chủ đề lịch sử đạt được trong dạy học Lịch sử theo chủ đề. Biểu đồ đánh giá các năng lực đạt được trong dạy học Lịch sử theo chủ đề. Những khó khăn trong quá trình thiết kế và tổ chức dạy học lịch sử theo chủ đề cho HS chuyên Sử. Biểu đồ thái độ của học sinh chuyên với môn Lịch sử.

Biểu đồ phản ánh ý nghĩa của việc học tập các chủ đề lịch sử đối với HS chuyên Sử trong quá trình học tập bộ môn. Mô hình lớp học truyền thống và lớp học đảo ngược. Các cấp độ tư duy của Bloom Taxonomy. Tranh Thua cay cắn quan.

Đánh giặc giữ làng. Biểu đồ tần suất đại diện các giá trị điểm số theo khung phân loại đánh giá của các lớp thực nghiệm và đối chứng từ kết quả thực nghiệm toàn phần. Tính cấp thiết của đề tài 1. Trong những năm qua, thế giới chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của Cách mạng khoa học công nghệ với xu thế toàn cầu hóa và nền kinh tế tri thức.

Để bảo đảm sự phát triển bền vững, nhiều quốc gia đã và đang không ngừng đổi mới giáo dục nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho tương lai. Từ xu thế chung của thế giới, đồng thời xuất phát từ nhu cầu thực tiễn đất nước, những hạn chế, bất cập của Chương trình giáo dục hiện hành - không còn phù hợp với xu thế phát triển của thế giới và nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho quá trình phát triển và hội nhập, Việt Nam đã và đang thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục nước nhà theo tinh thần Nghị quyết 29 (NQ/TW). Theo đó, thực hiện đổi mới giáo dục từ mục tiêu tiếp cận nội dung, sang tiếp cận năng lực, xây dựng chương trình, sách giáo khoa (SGK) mới, đổi mới hình thức tổ chức, phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học. Để chuẩn bị tốt cho thực hiện chương trình phổ thông mới, Bộ Giáo dục & Đào tạo đã ban hành công văn 4612/BGDĐT - GDTrH (03/10/2017) hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh (HS) từ năm học 2017 - 2018.

Công văn nêu rõ: “Căn cứ chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, lựa chọn các chủ đề, rà soát nội dung các bài học trong SGK hiện hành tương ứng với chủ đề đó để sắp xếp lại thành một số bài học tích hợp của từng môn học hoặc liên môn; từ đó, xây dựng kế hoạch giáo dục cho từng môn học, hoạt động giáo dục theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất HS phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường”. Như vậy, việc xây dựng và tổ chức dạy học chủ đề theo hướng tinh giản, tránh trùng lặp kiến thức, tạo sự logic, hợp lí trong điều kiện thực tế nhà trường, phù hợp với đối tượng HS, từ đó phát triển năng lực, phẩm chất cho HS là yêu cầu cấp thiết đặt ra đối với giáo viên (GV) hiện nay, đây là một xu hướng đổi mới nội dung dạy học đã và đang được sự chỉ đạo, khuyến khích của các cơ quan quản lí giáo dục. Tuy nhiên, hiện nay, việc thiết kế chủ đề còn mang tính tự phát và thiếu cơ sở lí luận. Trong hệ thống giáo dục của nước ta, các trường THPT chuyên và trường THPT có hệ chuyên là môi trường giáo dục bên cạnh việc thực hiện đầy đủ, toàn diện các yêu cầu giáo dục phổ thông theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời còn thực hiện nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước.

Đó là hình mẫu của các trường trung học phổ thông về cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo và tổ chức các hoạt động giáo dục.