Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học Địa lí 10 THPT

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ---------- ĐÀO THỊ BÍCH NGỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ngành : LL và PPDH bộ môn Địa lí Mã số : 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: Hướng dẫn 1: PGS.TS Kiều Văn Hoan Hướng dẫn 2: PGS.TS Lâm Quang Dốc Hà Nội - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả và số liệu nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nghiên cứu khoa học nào khác. Tác giả luận án Đào Thị Bích Ngọc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Với tất cả lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất em xin gửi lời cảm ơn tới PGS.TS Kiều Văn Hoan và PGS.TS Lâm Quang Dốc - những người thầy đáng kính đã tận tâm hướng dẫn em hoàn thành luận án này. Em xin chân thành cảm ơn tập thể các thầy cô trong khoa Địa lí, phòng Sau đại học trường ĐHSP Hà Nội; khoa Sử - Địa trường ĐH Tây Bắc đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ em nghiên cứu, học tập và hoàn thành luận án.

Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, giáo viên môn Địa lí của các trường THPT Tân Lạc tỉnh Hòa Bình; trường THPT Mai Sơn tỉnh Sơn La; trường THPT Phan Đình Giót tỉnh Điện Biên và trường THPT Tủa Chùa tỉnh Lai Châu đã tạo điều kiện giúp đỡ và cộng tác cùng với nghiên cứu sinh trong suốt quá trình nghiên cứu và thực nghiệm đề tài. Xin gửi lời tri ân tới gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn ở bên cạnh động viên, khích lệ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tôi hoàn thành được luận án này. Hà Nội, tháng 4 năm 2019 Tác giả Đào Thị Bích Ngọc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Tổng quan vấn đề nghiên cứu.

Quan điểm và phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp của luận án. Cấu trúc của luận án .17 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Những đổi mới giáo dục phổ thông.

Đổi mới chương trình giáo dục. Đổi mới phương pháp dạy học. Đổi mới về kiểm tra, đánh giá. Năng lực giải quyết vấn đề.

Giải quyết vấn đề. Năng lực giải quyết vấn đề. Phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Cơ sở khoa học của việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

Sự cần thiết phải phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học Địa lí 10 ở trường trung học phổ thông. Tổ chức dạy học Địa lí lớp 10 ở trường trung học phổ thông. Mục tiêu và nội dung của chương trình Địa lí lớp 10. Khả năng tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học Địa lí 10 ở trường trung học phổ thông.

Đặc điểm tâm sinh lí và khả năng nhận thức của học sinh lớp 10 THPT các tỉnh Tây Bắc. Đặc điểm tâm sinh lí. Đặc điểm nhận thức .48 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thực trạng việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học Địa lí 10 ở các trường Trung học phổ thông vùng Tây Bắc.

Tình hình dạy học của giáo viên. Tình hình học tập của học sinh .56 Tiểu kết chương 1. QUY TRÌNH VÀ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC DẠY HỌC ĐỊA LÍ 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH. Nguyên tắc và yêu cầu đối với việc tổ chức dạy học Địa lí 10 để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

Quy trình tổ chức dạy học Địa lí 10 để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Giai đoạn 1: Xây dựng kế hoạch dạy học. Giai đoạn 2: Tổ chức dạy học theo quy trình đã thiết kế. Giai đoạn 3: Đánh giá.

Các biện pháp dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Lựa chọn các PPDH có nhiều ưu thế trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Sử dụng một số kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học giải quyết vấn đề. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

Xây dựng tiêu chí, công cụ và phương pháp đánh giá năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học Địa lí. Thiết kế một số giáo án trong tổ chức dạy học Địa lí 10 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.120 Tiểu kết chương 2.121 CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích thực nghiệm. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm.

Xây dựng kế hoạch tổ chức thực nghiệm. Tổ chức thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm. Phương pháp thực nghiệm .122 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Lựa chọn phương pháp thực nghiệm. Phương pháp đánh giá kết quả thực nghiệm. Quy trình thực nghiệm. Chuẩn bị thực nghiệm.

Tổ chức thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm. Kết quả bài kiểm tra của học sinh trước thực nghiệm. Kết quả đánh giá sự tiến bộ của học sinh sau thực nghiệm.

Phân tích dữ liệu về năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Đánh giá sự phát triển năng lực giải quyết vấn đề ở mỗi học sinh .140 Tiểu kết chương 3.146 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .147 TÀI LIỆU THAM KHẢO .150 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ ATC21S Assessing and teaching of 21 st century skills ACARA Australian Curriculum, Assessment and Reporting Authority CTGDPT Chương trình giáo dục phổ thông CNTT Công nghệ thông tin DH Dạy học ĐC Đối chứng GD & ĐT Giáo dục đào tạo GDĐHPTNL Giáo dục định hướng phát triển năng lực GV Giáo viên GQVĐ Giải quyết vấn đề HS Học sinh KTDH Kĩ thuật dạy học KT - ĐG Kiểm tra - đánh giá KT - XH Kinh tế - xã hội NCS Nghiên cứu sinh NL Năng lực NL GQVĐ Năng lực giải quyết vấn đề OECD Organization for Economic Co – Operation and Development PPDH Phương pháp dạy học PISA Program for international students Assessment THCVĐ Tình huống có vấn đề THPT Trung học phổ thông TN Thực nghiệm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Một số điểm khác biệt giữa chương trình định hướng nội dung và chương trình định hướng năng lực.2: Các thành tố của năng lực giải quyết vấn đề .3: Những tình huống có vấn đề trong dạy học Địa lí lớp 10………………43 Bảng 2.1: Nhiệm vụ của GV và HS trong hoạt động tìm hiểu vấn đề…………….2: Nhiệm vụ của GV và HS khi tổ chức các hoạt động phát triển NL GQVĐ .3: Nhiệm vụ của GV và HS khi đánh giá NL GQVĐ .4: Bảng tiêu chí đánh giá các thành tố của năng lực GQVĐ .5: Các mức độ đánh giá các NL thành tố của năng lực GQVĐ.6: Tóm tắt thang đánh giá năng lực GQVĐ của HS trong DH Địa lí THPT .1: Tổng hợp điểm kiểm tra kết quả học tập của HS trước thực nghiệm.2: Kết quả NL GQVĐ của học sinh qua bài kiểm tra trước thực nghiệm .3: Kết quả NL GQVĐ của học sinh qua bài kiểm tra số 1 .4: Kết quả học tập của HS qua bài kiểm tra số 1 .5: Phân bố tần suất kết quả điểm bài kiểm tra số 1 .6: Tổng hợp các tham số đặc trưng của bài kiểm số 1 .7: Kết quả NL GQVĐ của học sinh qua bài kiểm tra số 2 .8: Kết quả học tập của học sinh qua bài kiểm tra số 2 .9: Phân bố tần suất kết quả điểm bài kiểm tra số 2 .10: Tổng hợp các tham số đặc trưng của bài kiểm số 2 .11: Kết quả đạt được về NL GQVĐ qua bài kiểm tra số 3 .12: Kết quả học tập của học sinh qua bài kiểm tra số 3 .13: Phân bố tần suất kết quả điểm bài kiểm tra số 3 .14: Tổng hợp các tham số đặc trưng của bài kiểm số 3 .15: Kết quả đạt được về NL GQVĐ của HS qua bài kiểm tra số 4 .16: Kết quả học tập của học sinh qua các bài kiểm tra số 4 .17: Phân bố tần suất kết quả điểm bài kiểm tra số 4 .18: Tổng hợp các tham số đặc trưng của bài kiểm số 4 .19: Kết quả đánh giá NL GQVĐ của giáo viên qua bảng kiểm quan sát .20: Kết quả HS tự ĐG và đánh giá lẫn nhau về NL GQVĐ.21: Cấp độ đạt được của các thành tố trong NL GQVĐ qua các bài kiểm tra của HS Pờ Thị Hoa .22: Cấp độ đạt được của các thành tố trong NL GQVĐ qua các bài kiểm tra của HS Nguyễn Nhật Hồng .23: Cấp độ đạt được của các thành tố của NL GQVĐ qua các bài kiểm tra của HS Đinh Công Linh .144 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Các yếu tố nội hàm của năng lực .2: Mô hình tảng băng về cấu trúc năng lực .3: Mô hình lĩnh vực năng lực của OECD .4: Cấu trúc năng lực GQVĐ: 4 thành tố và 15 chỉ số hành vi. Error! Bookmark not defined. Mô hình vùng phát triển gần của Vygotsky .6: Mô hình dạy học 4 thành phần của Glaser .7: Kết quả điều tra giáo viên về khả năng tổ chức DH theo ĐHNL .8: Kết quả điều tra giáo viên về các hình thức TCDH địa lí ở THPT .9: Kết quả điều tra giáo viên về mức độ sử dụng các PPDH ở THPT .10: Kết quả điều tra giáo viên về việc sử dụng các KTDH theo ĐHPTNL .11: Kết quả điều tra học sinh về điểm TB học kỳ I môn Địa lí lớp 10 .1: Vai trò của giáo viên ở mỗi cấp độ phát triển các thành tố của NLGQVĐ .2: Quy trình tổ chức DH Địa lí 10 phát triển NL GQVĐ cho học sinh .3: Quy trình xây dựng tình huống có vấn đề.4: Quy trình dạy học giải quyết vấn đề .5: Đặc điểm của dạy học dự án .6: Tiến trình dạy học dự án .7: Quy trình tổ chức PPDH hợp tác theo nhóm .8: Quy trình tổ chức PP điều tra - khảo sát .