Luận án tiến sĩ giáo dục học - Phân tích phương thức học SV KTCN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐỖ THỊ MỸ TRANG NGHIÊN CỨU PHƯƠNG THỨC HỌC CỦA SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 9140101 Người hướng dẫn khoa học 1: TS. ĐỖ MẠNH CƯỜNG Người hướng dẫn khoa học 2: TS. ĐOÀN THỊ HUỆ DUNG Phản biện 1: PGS. Nguyễn Thị Thúy Dung Phản biện 2: PGS.

Nguyễn Văn Y Phản biện 3: TS. Nguyễn Đắc Thanh (dòng 25) Tp. Hồ Chí Minh, tháng …/… (chữ thường, cỡ 13; ghi tháng năm bảo vệ) LÝ LỊCH CÁ NHÂN I. LÝ LỊCH SƠ LƯỢC Họ và tên: ĐỖ THỊ MỸ TRANG Giới tính: Nữ Ngày, tháng, năm sinh: 02/05/1980 Nơi sinh: Vĩnh Long Quê quán: Vĩnh Long Dân tộc: Kinh Chức vụ, đơn vị công tác trước khi học tập, nghiên cứu: Giảng viên, Viện Sư phạm Kỹ thuật, trường ĐH Sư Phạm Kỹ Thuật.HCM Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: 342, Phan Văn Trị, P2, Q5, TP.HCM Điện thoại cơ quan: Điện thoại nhà riêng: 0986523480 Fax: Email: mytrang@hcmute.

QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO 1. Đại học: Hệ đào tạo: Chính quy Nơi học (trường, thành phố): Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM Ngành học: Điện – Điện tử; Năm tốt nghiệp: 2002 2. Thạc sĩ: Hệ đào tạo: Chính quy Nơi học (trường, thành phố): Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM Ngành học: Giáo dục học; Năm tốt nghiệp: 2006 3. Tiến sĩ: Hệ đào tạo: Chính quy Nơi học (trường, viện, nước): Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, Việt Nam Ngành: Giáo dục học; Năm tốt nghiệp: 2023 III.

QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Thời gian Nơi công tác Công việc đảm nhiệm 9/ 2002 – 2013 Khoa Sư phạm Kỹ thuật Giảng dạy 2013 – 2020 Viện Sư phạm Kỹ thuật Giảng dạy, quản lý 2020 đến nay Viện Sư phạm Kỹ thuật Giảng dạy LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hồ Chí Minh, ngày 31 tháng 7 năm 2023 Nghiên cứu sinh Đỗ Thị Mỹ Trang LỜI CẢM ƠN Trên con đường học tập, đây là cuộc hành trình đầy thử thách và nhiều cảm xúc nhất. Sau nhiều cố gắng, tưởng chừng như đã bỏ cuộc, tôi cũng đã dần bước đến và gặt hái được kết quả.

Để đạt được kết quả này, tôi đã nhận được rất nhiều sự hỗ trợ và động viên từ Thầy Cô, Gia đình và Đồng nghiệp. Do đó, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn và sự trân trọng đến: - Thầy TS. Đỗ Mạnh Cường và cô TS. Đoàn Thị Huệ Dung là giảng viên hướng dẫn khoa học.

Thầy cô đã luôn định hướng, đồng hành và kiên nhẫn với em trên con đường nghiên cứu. Em xin gửi lời biết ơn trân trọng đến thầy cô. - Xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ban lãnh đạo nhà trường, Ban lãnh đạo Viện Sư phạm Kỹ thuật đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho việc thực hiện nghiên cứu; cảm ơn thầy PGS. Bùi Văn Hồng; thầy PGS.

Nguyễn Văn Tuấn; cô PGS. Dương Thị Kim Oanh và các thầy cô Viện SPKT đã có những góp ý chân tình và hỗ trợ. - Xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô ở trường ĐH SPKT.HCM đã quan tâm động viên và hỗ trợ nhiệt tình trong việc thu thập số liệu. - Xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy PGS.

Nguyễn Đình Tuyên ở ĐH Bách Khoa-ĐH Quốc gia TP.HCM, thầy PGS. Nguyễn Thanh Phương ở ĐH Công Nghệ TP.HCM và thầy TS. Nguyễn Trung Nhân, Cô Lê Thị Thương ở trường ĐH Công Nghiệp TP.HCM đã hỗ trợ gửi phiếu khảo sát thu thập số liệu. - Xin được trân trọng cảm ơn các giảng viên là quản lý ở các trường, các bạn sinh viên đã hỗ trợ tham gia trả lời khảo sát của nghiên cứu này.

- Xin được kính trọng biết ơn Gia đình, cảm ơn Gia đình nhỏ đã luôn bên cạnh và động viên. Xin được trân trọng cảm ơn tất cả đã giúp tôi hoàn thành luận án này. Nghiên cứu sinh Đỗ Thị Mỹ Trang TÓM TẮT Các nghiên cứu về học tập của SV chỉ ra có 3 dạng phương thức học (PTH) (learning approaches), đó là: học bề mặt (SV học đối phó, thái độ học thụ động, chấp nhận kiến thức, học thuộc lòng.); học sâu (SV học hiểu bản chất, thái độ học tích cực, mong muốn phát triển năng lực, có khả năng phân tích, hệ thống kiến thức,.); và học có chiến lược (SV đặt mục tiêu có điểm số cao, thành tích đẹp, đáp ứng tất cả các yêu cầu của GV,. Trong quá trình học tập, SV có thể có cả 3 dạng PTH, tồn tại PTH nào là tùy thuộc vào sự tác động của các yếu tố thuộc về SV và các yếu tố thuộc về bối cảnh học tập.

Với sự phát triển vượt bậc của khoa học kỹ thuật và công nghệ 4.0, việc học không chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ, tiếp thu kiến thức một cách thụ động mà đòi hỏi sinh viên (SV) phải biết cách xử lý vấn đề, vận dụng kiến thức vào nhiều tình huống khác nhau và sáng tạo. Để đạt được điều này, SV các ngành kỹ thuật công nghệ (KTCN) cần có phương thức học (PTH) phù hợp trong quá trình học tập. Do đó, nghiên cứu PTH vào giảng dạy có ý nghĩa quan trọng và cần thiết nhằm giúp GV có những thiết kế dạy học phù hợp. Mục tiêu nghiên cứu là: Xây dựng khung lý thuyết về phương thức học (PTH) và cách thức phát triển PTH cho SV các ngành Kỹ thuật Công nghệ (KTCN); Đánh giá thực trạng PTH và thực trạng phát triển PTH cho SV các ngành KTCN; Từ đó, luận án đề xuất các biện pháp về phương pháp dạy học nhằm phát triển PTH sâu cho SV các ngành KTCN.

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu (PPNC) như: PPNC tài liệu, PP khảo sát bằng bảng hỏi; PP phỏng vấn; PPNC sản phẩm hoạt động; PP thực nghiệm sư phạm; PP xử lý dữ liệu để thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu đó là: (1). Nghiên cứu cơ sở ý luận về PTH của SV và cách thức phát triển PTH cho SV các ngành KTCN; (2). Đánh giá thực trạng PTH của SV các ngành KTCN trên địa bàn TP.HCM và thực trạng công tác phát triển PTH cho SV các ngành KTCN ở các trường; (3). Đề xuất biện pháp về phương pháp dạy học nhằm phát triển PTH sâu cho SV các ngành KTCN trên địa bàn TP.

Thực nghiệm sư phạm biện pháp phát triển PTH sâu cho SV các ngành KTCN. Nghiên cứu khảo sát 388 SV, 32 GV và 4 nhà quản lý của 3 ngành: Điện – Điện tử, Cơ điện tử và Khoa học máy tính, tại: 1) ĐHSPKT TP.HCM; 2) Đại học Bách khoa – ĐHQG TP.HCM; 3) Đại học Công nghiệp TP.HCM; 4) Đại học Công nghệ TP. Nghiên cứu đạt được các kết quả như sau: - Kết quả về lý luận: ngoài cơ sở lý thuyết chung về PTH, luận án đã xây dựng: + Mô hình đánh giá PTH của SV các ngành KTCN: mô hình chỉ ra đánh giá PTH dựa trên 2 tiêu chí là động cơ/ý định của SV về học tập và cách thực hiện hoạt động học tập tương ứng. Ngoài ra, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến PTH, nghiên cứu tập trung vào: nhận thức về ý nghĩa của việc học; Sự yêu thích ngành học; Kinh nghiệm làm thêm; Khả năng học tập: ngoại ngữ, CNTT, lập kế hoạch học tập, đặt câu hỏi phản biện giải quyết vấn đề; PPGD; PP KTĐG; Mối quan hệ giao tiếp/ thái độ của GV; Phương tiện.

+ Mô hình phát triển PTH sâu cho SV các ngành KTCN: mô hình chỉ ra phát triển PTH sâu cho SV được đặt trong mối quan hệ tổng thể của quá trình dạy học. Để học sâu, SV phải có động cơ học sâu, ý định học sâu và khả năng học sâu. Đây là yếu tố bản chất cho sự phát triển. Điều này được hình thành, phát triển thông qua dạy học của GV mà có sự điều chỉnh giữa mục tiêu/chuẩn đầu ra, các hoạt động dạy học, hoạt động kiểm tra đánh giá và tạo môi trường học tập tích cực.

- Kết quả về thực tiễn: + Kết quả chỉ ra SV có PTH có chiến lược chiếm ưu thế, PTH sâu ở mức độ không cao – mức thấp của mức khá, có 60% SV đã có sử dụng PTH bề mặt trong học tập, 30.7% SV có mức độ sử dụng PTH bề mặt thường xuyên. Sinh viên năm 4 có PTH sâu nhiều hơn SV năm 1, 2. Tuy nhiên kết quả cũng chỉ ra SV năm 4 lại có xu hướng gia tăng lựa chọn PTH bề mặt hơn. Đánh giá về các yếu tố ảnh hưởng, kết quả cho thấy PTH của SV bị ảnh hưởng bởi: Nhận thức về tầm quan trọng của môn học; Sự yêu thích môn học/thái độ học tập tích cực giảm do GV nói lý thuyết nhiều, thiếu minh họa và do SV thiếu kỹ năng học tập; do yêu cầu đánh giá kết quả học tập của GV.

Ngoài ra, đánh giá về thực trạng công tác phát triển PTH sâu cho SV, nghiên cứu cũng chỉ ra có nhiều GV chưa sử dụng nhiều PPDH tích cực và PP đánh giá đặt yêu cầu tư duy cao nhằm thúc đẩy SV học sâu. + Đề xuất 4 biện pháp nhằm phát triển PTH sâu cho SV: 1).Vận dụng PPDH theo dự án vào dạy các học phần ngành KTCN; 2).Vận dụng PPDH giải quyết vấn đề vào dạy các học phần ngành KTCN; 3).Vận dụng PPĐG SV báo cáo kết quả học các học phần ngành KTCN; và 4).Vận dụng PPĐG hồ sơ học tập số trong đánh giá học tập các học phần ngành KTCN. + Thực nghiệm biện pháp Vận dụng PPDH theo dự án vào dạy học phần Nhập môn ngành Điện – Điện tử nhằm phát triển PTH sâu cho SV. Đánh giá kết quả thực nghiệm ở 3 chỉ số: thái độ học tập tích cực; khả năng tư duy phản biện; khả năng vận dụng giải quyết vấn đề (đây là những đặc điểm học tập khi SV có PTH sâu).

Kết quả thực nghiệm cho thấy học thông qua tổ chức dự án học tập đã hình thành cho SV thái độ học tập tích cực, có khả năng giải quyết vấn đề và khả năng tư duy phản biện. Sinh viên nhận thức rõ về tầm quan trọng của môn học, tạo động cơ bên trong khích thích SV dấn thân sâu hơn vào việc học. Kết quả này cho thấy PTH sâu của SV đã được phát triển. Với các kết quả đạt được, nghiên cứu đã hoàn thành các nhiệm vụ nghiên cứu và đạt mục tiêu nghiên cứu của luận án.