Luận án tiến sĩ: Giáo dục kỹ năng giao tiếp trẻ 5-6 tuổi - Tiếp cận hợp tác

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM NGUYỄN THỊ THU HÀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI THEO TIẾP CẬN HỢP TÁC LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC HÀ NỘI, NĂM 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM NGUYỄN THỊ THU HÀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI THEO TIẾP CẬN HỢP TÁC Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử giáo dục Mã số: 62 14 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Tố Oanh TS. Lê Bích Ngọc HÀ NỘI, NĂM 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Kết quả nghiên cứu và dữ liệu trong luận án là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ luận án nào.

Tác giả Nguyễn Thị Thu Hà ii LỜI CẢM ƠN Luận án “Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi theo tiếp cận hợp tác” được hoàn thành tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam. Tôi xin chân thành cảm ơn Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Mầm non, các thầy cô giáo và đồng nghiệp đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS.Trần Thị Tố Oanh, TS. Lê Bích Ngọc, những người thầy tâm huyết đã tận tình hướng dẫn, động viên, khích lệ, dành nhiều thời gian trao đổi và định hướng cho tôi trong quá trình thực hiện luận án.

Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ, hỗ trợ nhiệt tình của CBQL, GVMN, các cháu lớp mẫu giáo 5-6 tuổi tại các trường mầm non: MN Tràng An (Quận Thanh Xuân-Hà Nội), MN Hồng Hà (Quận Hoàn Kiếm-Hà Nội), MN Bắc Hồng (Huyện Đông Anh-Hà Nội), MN Di Trạch (Huyện Hoài Đức-Hà Nội). Cuối cùng, tôi xin cảm ơn những người thân trong Gia đình của tôi đã luôn bên cạnh động viên, giúp đỡ để tôi hoàn thành luận án. Tác giả luận án iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN. vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ. viii MỞ ĐẦU.

Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Khách thể, đối tượng nghiên cứu. Khách thể nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu đề tài. Phương pháp nghiên cứu. Các phương pháp nghiên cứu lí thuyết. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn.

Các phương pháp khác. Những đóng góp và ý nghĩa của đề tài. Những luận điểm bảo vệ. Cấu trúc luận án.

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP. 8 DƯỚI GÓC ĐỘ KĨ NĂNG SỐNG CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI. 8 THEO TIẾP CẬN HỢP TÁC. Tổng quan nghiên cứu vấn đề.

Những nghiên cứu về giao tiếp, kĩ năng, kĩ năng giao tiếp và giáo dục kĩ năng giao tiếp. Những nghiên cứu về giáo dục theo tiếp cận hợp tác. Kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống. Một số khái niệm.

Cấu trúc và tiêu chí đánh giá kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống. Phân loại và đặc điểm kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống của trẻ 5-6 tuổi. Tiếp cận hợp tác trong giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống. Khái niệm tiếp cận hợp tác.

Nguyên tắc và bản chất tiếp cận hợp tác trong giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống. Quá trình giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống theo tiếp cận hợp tác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non. Mục đích giáo dục kĩ năng giao tiếp. Nguyên tắc giáo dục kĩ năng giao tiếp theo tiếp cận hợp tác.

Nội dung giáo dục kĩ năng giao tiếp. Hình thức giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống theo tiếp cận hợp tác. Những yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi theo tiếp cận hợp tác. 46 Kết luận chương 1.

THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP DƯỚI. 50 GÓC ĐỘ KĨ NĂNG SỐNG CHO TRẺ MẤU GIÁO 5-6 TUỔI THEO. 50 TIẾP CẬN HỢP TÁC. Giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong chương trình giáo dục mầm non hiện hành.

Mục tiêu giáo dục. Nội dung giáo dục. Hình thức giáo dục kĩ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi nhìn từ góc độ kĩ năng sống. Đánh giá sự phát triển của trẻ.

Khảo sát thực trạng giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi theo tiếp cận hợp tác. Mục đích, qui mô, đối tượng, địa bàn khảo sát. Nội dung khảo sát. Phương pháp khảo sát.

Công cụ khảo sát và tiêu chí đánh giá. Kết quả khảo sát. Nhận thức của giáo viên mầm non về giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống theo tiếp cận hợp tác cho trẻ 5-6 tuổi. Nhận thức của phụ huynh về giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi.

Thực trạng giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống theo tiếp cận hợp tác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Kết quả giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. 79 v Kết luận chương 2. BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP.

91 DƯỚI GÓC ĐỘ KĨ NĂNG SỐNG CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI. 91 THEO TIẾP CẬN HỢP TÁC. Nguyên tắc xác định biện pháp giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi theo tiếp cận hợp tác. Đảm bảo phù hợp mục tiêu, nội dung Chương trình giáo dục trẻ mầm non.

Đảm bảo các nguyên tắc của giáo dục hợp tác. Đảm bảo tạo ra nhiều cơ hội thực hành giao tiếp của trẻ. Đảm bảo những tác động sư phạm tập trung vào bản thân các kĩ năng và những điều kiện thực hiện kĩ năng. Các biện pháp giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống theo tiếp cận hợp tác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.

Tạo môi trường giao tiếp thuận lợi cho việc thực hiện kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống theo tiếp cận hợp tác. Lựa chọn nội dung và thiết kế hoạt động theo tiếp cận hợp tác nhằm giáo dục kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống cho trẻ. Cung cấp mẫu kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống cho trẻ thông qua hoạt động nhóm. Tổ chức hoạt động theo tiếp cận hợp tác nhằm tạo cơ hội cho trẻ thực hành kĩ năng giao tiếp dưới góc độ kĩ năng sống.

106 Kết luận chương 3. THỰC NGHIỆM KHOA HỌC. Tổ chức thực nghiệm. Mục đích thực nghiệm.

Nội dung thực nghiệm. Đối tượng, thời gian và yêu cầu thực nghiệm. Phương pháp đánh giá kết quả thực nghiệm. Phân tích kết quả thực nghiệm.

Phân tích kết quả thực nghiệm thăm dò .Phân tích kết quả thực nghiệm chính thức. Mô tả trường hợp. 141 Kết luận chương 4. 147 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

150 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN BP: Biện pháp ĐC: Đối chứng GD: Giáo dục GT: Giao tiếp GV: Giáo viên GVMN: Giáo viên mầm non MN: Mầm non KN: Kĩ năng KNGT: Kĩ năng giao tiếp KNS: Kĩ năng sống PH: Phụ huynh TN: Thực nghiệm TCHT: Tiếp cận hợp tác vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Đặc điểm GVMN được khảo sát. Đặc điểm PH được khảo sát.

Nhận thức của GVMN về KNGT dưới góc độ KNS. Nhận thức về phân loại KNGT của GVMN. Nhận thức của GV về giáo dục theo tiếp cận hợp tác. Quan niệm của PH về KNGT dưới góc độ KNS.

Nhận thức của PH về loại KNGT dưới góc độ KNS. Nhận thức của PH về biện pháp giáo dục KNGT dưới góc độ KNS. Nội dung giáo dục KNGT dưới góc độ KNS đã thực hiện. Phương pháp giáo dục KNGT dưới góc độ KNS theo TCHT.

Việc thực hiện GD KNGT dưới góc độ KNS theo TCHT. Việc thực hiện GD KNGT dưới góc độ KNS ở gia đình. Nội dung giáo dục KNGT dưới góc độ KNS ở gia đình. Đánh giá của PH về các yếu tố ảnh hưởng đối với GD KNGT dưới góc độ KNS.

Kết quả giáo dục KN đưa thông điệp của trẻ 5-6 tuổi. Kết quả giáo dục KN tiếp nhận thông điệp của trẻ. Kết quả giáo dục KN phán đoán và xử lí. Kết quả giáo dục KN quản lí tình huống GT của trẻ 5-6 tuổi.

Kết quả giáo dục KN tạo lập điều kiện và sử dụng. Khung nội dung hoạt động GD KNGT dưới góc độ KNS theo TCHT. Kết quả thực hiện KNGT dưới góc độ KNS (TN thăm dò). Kết quả thực hiện KNGT dưới góc độ KNS (trước TN).

Phân loại trẻ theo kết quả thực hiện KNGT. Kết quả thực hiện KNGT dưới góc độ KNS của trẻ (nhóm TN). 133 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. Nhận thức của GVMN về giáo dục theo TCHT.

Nhận thức của GV về yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục theo TCHT. Việc sử dụng phương pháp giáo dục KNGT theo TCHT của GV. Nhận thức của PH về biện pháp giáo dục KNGT dưới góc độ KNS cho trẻ. Kết quả thực hiện các nhóm KNGT.

Kết quả thực hiện KNGT nhóm TN và ĐC sau tác động. Kết quả thực hiện KNGT nhóm TN (nội thành và ngoại thành) sau tác động. Kết quả thực hiện KNGT nhóm nam và nữ sau tác động. Lí do chọn đề tài Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04/11/2013 Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” đã đưa ra quan điểm chỉ đạo: “.chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học…” [86].