Luận án Tiến sĩ: Phát triển kỹ năng nghe nói trẻ khiếm thính 3-6 tuổi - Nguyễn Minh Phượng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM ------------------ NGUYỄN MINH PHƯỢNG PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NGHE – NÓI CHO TRẺ KHIẾM THÍNH 3 – 6 TUỔI LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Hà Nội, 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM ------------------ NGUYỄN MINH PHƯỢNG PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NGHE – NÓI CHO TRẺ KHIẾM THÍNH 3 – 6 TUỔI Chuyên ngành: Lí luận và Lịch sử Giáo dục Mã số: 9.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN THỊ HOÀNG YẾN 2. VƯƠNG HỒNG TÂM Hà Nội, 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác.

Hà Nội, ngày. năm 2021 Tác giả luận án Nguyễn Minh Phượng ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu, hoàn thành luận án, tác giả đã nhận được sự chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của Quý thầy cô giáo, các nhà khoa học, đồng nghiệp, bạn bè và người thân. Với sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc nhất, em xin gửi tới tập thể giáo viên hướng dẫn là GS.TS Nguyễn Thị Hoàng Yến và TS. Vương Hồng Tâm lời cảm ơn chân thành vì những định hướng khoa học, sự hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Tác giả luận án chân thành cảm ơn: Lãnh đạo Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Phòng Quản lý khoa học, Đào tạo và Hợp tác quốc tế, các Quý thầy cô, các nhà khoa học của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã tận tâm giảng dạy, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Phòng Tổ chức Cán bộ, Khoa Giáo dục Đặc biệt đã tạo điều kiện cho tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận án này. Cảm ơn sự nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện của Ban giám hiệu, giáo viên, cha mẹ trẻ khiếm thính ở các trường mầm non hòa nhập mà tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng và thực nghiệm. Tôi xin tri ân sự khích lệ, ủng hộ nhiệt tình của gia đình, người thân, bạn bè và đồng nghiệp trong thời gian thực hiện Luận án.

Do một số hạn chế nhất định, chắc chắn Luận án còn những thiếu sót. Tác giả Luận án rất mong nhận được những ý kiến đóng góp để tiếp tục hoàn thiện và nâng cao chất lượng vấn đề được lựa chọn nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả Luận án Nguyễn Minh Phượng iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC CÁC BẢNG.vii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ.ix MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu. Giới hạn phạm vi nghiên cứu. Cách tiếp cận và Phương pháp nghiên cứu.

Luận điểm bảo vệ. Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NGHE – NÓI CHO TRẺ KHIẾM THÍNH 3 – 6 TUỔI.

Tổng quan nghiên cứu vấn đề. Nghiên cứu về kỹ năng nghe – nói của trẻ khiếm thính. Nghiên cứu về phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính. Một số vấn đề cơ bản về trẻ khiếm thính.

Khái niệm trẻ khiếm thính. Đặc điểm tâm lý của trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi. Kỹ năng nghe – nói của trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi. Khái niệm kỹ năng nghe – nói.

Đặc điểm kỹ năng nghe – nói của trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi. Phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi ở lớp mẫu giáo hòa nhập. Khái niệm phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi. Đặc điểm của lớp mẫu giáo hòa nhập có trẻ khiếm thính.

Vận dụng lí thuyết hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ trong việc phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính. Mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi ở lớp mẫu giáo hòa nhập. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi. Các yếu tố có liên quan đến khuyết tật của trẻ.

Năng lực của giáo viên. Sự hỗ trợ thính học cho trẻ khiếm thính. Can thiệp sớm. Sự tham gia, hỗ trợ của cha mẹ trẻ khiếm thính.

Sự hỗ trợ của các trẻ cùng độ tuổi. Việc lựa chọn phương pháp tiếp cận giao tiếp cho trẻ khiếm thính.53 Kết luận chương 1. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NGHE – NÓI CHO TRẺ KHIẾM THÍNH 3 – 6 TUỔI Ở CÁC LỚP MẪU GIÁO HÒA NHẬP. Khái quát về tổ chức khảo sát thực trạng.

Mục đích khảo sát. Nội dung khảo sát. Địa bàn và khách thể khảo sát. Phương pháp và công cụ khảo sát.

Kết quả khảo sát thực trạng. Thực trạng kỹ năng nghe – nói của trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi. Thực trạng phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi ở lớp mẫu giáo hòa nhập. Đánh giá chung về thực trạng.

87 Kết luận chương 2. BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NGHE – NÓI CHO TRẺ KHIẾM THÍNH 3 – 6 TUỔI. Nguyên tắc đề xuất biện pháp phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi. Đảm bảo phù hợp với mục tiêu, nội dung chương trình giáo dục mầm non và đặc điểm tâm sinh lý của trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi.

Đảm bảo tính toàn diện, tính phát triển, tính hệ thống. Đảm bảo tính cá biệt hóa. Đảm bảo phát huy tính tích cực, tự giác của trẻ. Biện pháp phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi.

Nhóm biện pháp điều kiện trong phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi. Nhóm biện pháp phát triển KNNN trong các hoạt động trong chế độ sinh hoạt hằng ngày ở lớp mẫu giáo hòa nhập. Nhóm biện pháp phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính trong hoạt động hỗ trợ cá nhân. Mối quan hệ giữa các biện pháp.

Thực nghiệm biện pháp phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi. Khái quát về tổ chức thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm. 127 Kết luận chương 3.142 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.

143 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.146 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.147 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Ký hiệu Nguyên nghĩa 1 BP Biện pháp 2 ĐTB Điểm trung bình 3 GDHNGiáo dục hòa nhập 4 GV Giáo viên 5 HS Học sinh 6 MGHNMẫu giáo hòa nhập 7 KN Kĩ năng 8 KNNNKĩ năng nghe nói 9 TTNTrước thực nghiệm 10 TKTTrẻ khiếm thính 11 STNSau thực nghiệm vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Kinh nghiệm dạy học của giáo viên. Bảng hỏi đánh giá KNNN của trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi. Thang đánh giá thực trạng KNNN cho TKT 3 – 6 tuổi.

Đánh giá chung mức KNNN của trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi. Phân bố mức kỹ năng nhận diện 6 âm Ling. Phân bố mức kỹ năng nghe hiểu các từ chỉ sự vật, hành động, hiện tượng quen thuộc, gần gũi 63 Bảng 2. Phân bố mức kỹ năng nghe hiểu các từ chỉ đặc điểm, tính chất, công dụng và các từ biểu cảm 64 Bảng 2.

Phân bố mức kỹ năng nghe hiểu và thực hiện từ 1 – 3 yêu cầu. Phân bố mức kỹ năng nghe hiểu nội dung câu chuyện/bài thơ. Phân bố mức kỹ năng phát âm các tiếng, từ, câu. Phân bố mức kỹ năng sử dụng lời nói với các từ thông dụng chỉ sự vật, hành động, hiện tượng quen thuộc, gần gũi 67 Bảng 2.

Phân bố mức kỹ năng sử dụng lời nói với các từ chỉ đặc điểm, tính chất, công dụng và các từ biểu cảm phù hợp với ngữ cảnh 68 Bảng 2. Phân bố mức độ về kỹ năng thể hiện nhu cầu, cảm xúc, hiểu biết của bản thân bằng lời nói 68 Bảng 2. Phân bố mức kỹ năng kể lại được những sự việc đơn giản. Phân bố mức độ về kỹ năng kể lại được câu chuyện đơn giản.

Mối tương quan giữa kỹ năng nghe - nói với các yếu tố khác. Mức độ thực hiện các nội dung phát triển KNNN cho TKT. Các hình thức phát triển KNNN cho trẻ khiếm thính. Các phương pháp phát triển KNNN cho trẻ khiếm thính.

Đánh giá về hiệu quả của các phương pháp phát triển KNNN cho trẻ khiếm thính 80 Bảng 2. Những thuận lợi trong quá trình tổ chức hoạt động phát triển KNNN cho trẻ khiếm thính 83 viii Bảng 2. Những khó khăn trong quá trình tổ chức hoạt động phát triển KNNN cho trẻ khiếm thính 84 Bảng 2. Những yếu tố ảnh hưởng đến việc phát triển KNNN cho TKT.

Thông tin cơ bản về khách thể thực nghiệm. Kết quả đánh giá trước thực nghiệm của bé Đ. Mục tiêu và biện pháp phát triển KNNN cho bé Đ. So sánh kết quả KNNN trước và sau thực nghiệm của bé Đ.

Kết quả đánh giá trước thực nghiệm của bé N. Mục tiêu và biện pháp phát triển KNNN cho bé N. So sánh kết quả KNNN trước và sau thực nghiệm của bé N. Kết quả đánh giá trước thực nghiệm của bé P.

Kế hoạch phát triển KNNN cho bé P. So sánh kết quả KNNN trước và sau thực nghiệm của bé P.138 ix DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. Trình độ đào tạo của GV. Mức kỹ năng nghe – nói của trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi.

Mức độ biểu hiện các kỹ năng thành phần trong nhóm kỹ năng nghe của trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi 62 Biểu đồ 2. Mức độ biểu hiện các kỹ năng thành phần trong nhóm kỹ năng nói của trẻ khiếm thính 3 – 6 tuổi 66 Biểu đồ 2. Đánh giá của GV về tầm quan trọng của việc phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính 72 Biểu đồ 2. Nhận thức của GV về ý nghĩa của việc phát triển kỹ năng nghe – nói cho trẻ khiếm thính 73 Biểu đồ 2.

Thực trạng xây dựng kế hoạch phát triển kỹ năng nghe - nói cho trẻ khiếm thính 74 Biểu đồ 3. Mức KNNN của bé Đ.N trước và sau thực nghiệm. Mức KNNN của bé N.M trước và sau thực nghiệm. Mức KNNN của bé P.K trước và sau thực nghiệm.

So sánh điểm của 3 trẻ trước và sau thực nghiệm. Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ.