Nghiên cứu bào chế liposome berberin ứng dụng dùng đường uống

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI DƯƠNG THỊ THUẤN NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ LIPOSOME BERBERIN ỨNG DỤNG DÙNG ĐƯỜNG UỐNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC HÀ NỘI, NĂM 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI DƯƠNG THỊ THUẤN NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ LIPOSOME BERBERIN ỨNG DỤNG DÙNG ĐƯỜNG UỐNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC CHUYÊN NGÀNH : CÔNG NGHỆ DƯỢC PHẨM VÀ BÀO CHẾ THUỐC MÃ SỐ : 9720202 Người hướng dẫn khoa học : 1. Phạm Thị Minh Huệ 2. Jyrki Tapio Heinämäki HÀ NỘI, NĂM 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi và một phần kết quả của đề tài khoa học công nghệ cấp thành phố Hà Nội mã số 01C- 06/04-2020-3 do GS. Phạm Thị Minh Huệ chủ nhiệm và tôi là thư ký khoa học của đề tài.

Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai khác công bố trong bất kỳ công trình nào. Dương Thị Thuấn LỜI CẢM ƠN Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn: GS. Phạm Thị Minh Huệ GS. Jyrki Tapio Heinämäki Là những người thầy đã nhiệt tình hướng dẫn, định hướng và truyền cảm hứng cho tôi để tôi đủ niềm tin và sức mạnh đương đầu với những thách thức trong nghiên cứu khoa học trong suốt thời gian thực hiện luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn PGS. Nguyễn Đăng Hòa, TS. Nguyễn Trần Linh, TS. Trần Thị Hải Yến đã đóng góp những ý kiến quý báu để xây dựng bản đề cương nghiên cứu đầu tiên của tôi.

Xin chân thành cảm ơn các thầy, cô và các anh chị kỹ thuật viên của bộ môn Bào chế, bộ môn Dược lý, bộ môn Vật lý – Hóa lý, bộ môn Công nghiệp Dược, Viện công nghệ dược phẩm Quốc gia - trường Đại học Dược Hà Nội đã nhiệt tình hỗ trợ tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Xin cảm ơn GS. Ain Raal và các thầy, cô, các nhà nghiên cứu ở Viện nghiên cứu Dược- Đại học Tartu-Estonia, khoa Y Sinh - trường Đại học Helsinki - Phần Lan, Viện Vật lý - Viện hàn lâm khoa học Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi để thực hiện các thử nghiệm tại đây. Cảm ơn các đồng nghiệp ở bộ môn Bào chế, khoa Dược trường Đại học Duy Tân đã tạo điều kiện thuận lợi về thời gian để tôi tập trung thực hiện đề tài.

Xin chân thành cám ơn bạn bè thân thiết đã luôn bên tôi, động viên và cổ vũ tinh thần trong suốt thời gian tôi lưu trú tại Hà Nội để thực hiện luận án. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Dược Hà Nội cùng các thầy cô phòng Đào tạo Sau đại học đã quan tâm và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn các thành viên trong gia đình đã luôn ở bên cạnh, động viên kịp thời về mặt vật chất lẫn tinh thần để tôi vượt qua những khó khăn trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Hà Nội, năm 2022 Dương Thị Thuấn MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ ĐẶT VẤN ĐỀ.

Định tính và định lượng. Sinh khả dụng. Khái niệm, thành phần cấu tạo. Ưu, nhược điểm của liposome.

Phương pháp bào chế liposome. Phương pháp đánh giá. Một số thách thức và biện pháp khắc phục trong bào chế liposome dùng đường uống. Phương pháp bào chế .Đánh giá proliposome.

Một số nghiên cứu proliposome dùng đường uống. Các nghiên cứu về bào chế liposome berberin. Các nghiên cứu về bào chế proliposome berberin. CÁC NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ SINH KHẢ DỤNG VÀ TÁC DỤNG HẠ LIPID MÁU IN-VIVO CỦA BERBERIN, LIPOSOME BERBERIN VÀ PROLIPOSOME BERBERIN DÙNG ĐƯỜNG UỐNG.

Đánh giá sinh khả dụng in-vivo dùng đường uống của berberin. Đánh giá sinh khả dụng in-vivo đường uống của liposome berberin và proliposome berberin.Mô hình đánh giá tác dụng hạ lipid máu nội sinh của berberin trên động vật thực nghiệm. NGUYÊN LIỆU, TRANG THIẾT BỊ, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. NGUYÊN VẬT LIỆU, THIẾT BỊ, ĐỘNG VẬT NGHIÊN CỨU.

Nguyên vật liệu. Động vật thí nghiệm. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thẩm định phương pháp định lượng. Phương pháp nghiên cứu tiền công thức. Phương pháp bào chế liposome berberin. Phương pháp bào chế proliposome berberin.

Phương pháp đánh giá một số đặc tính của liposome BBR. Phương pháp đánh giá một số đặc tính của proliposome BBR. Đánh giá sinh khả dụng in-vivo của liposome BBR trên chuột cống. Đánh giá tác dụng hạ lipid máu nội sinh của liposome BBR trên chuột nhắt.

Phương pháp xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. KẾT QUẢ THẨM ĐỊNH PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG. Thẩm định khoảng nồng độ tuyến tính của phương pháp định lượng berberin bằng quang phổ hấp thụ UV-Vis.

Thẩm định phương pháp định lượng berberin bằng HPLC. Thẩm định phương pháp định lượng berberin trong huyết tương chuột bằng sắc ký lỏng kết hợp khối phổ (LC-MS/MS). NGHIÊN CỨU TIỀN CÔNG THỨC. Kết quả đánh giá một số đặc tính của dược chất.

Kết quả nghiên cứu tương tác giữa dược chất với tá dược. NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ LIPOSOME BERBERIN. Thiết kế công thức. Bào chế liposome berberin bằng phương pháp tiêm ethanol.

Bào chế liposome berberin bằng phương pháp hydrat hóa film. So sánh ảnh hưởng của phương pháp bào chế lên đặc tính của liposome berberin. NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ PROLIPOSOME BERBERIN. Xác định một số thông số quy trình và lựa chọn công thức bào chế proliposome berberin.

Đánh giá ảnh hưởng một số yếu tố về công thức và thông số trong quy trình đến đặc tính proliposome berberin. Đánh giá một số đặc tính của proliposome berberin. Xây dựng công thức và quy trình bào chế proliposome berberin quy mô phòng thí nghiệm. Nghiên cứu nâng cấp quy mô bào chế proliposome berberin 200 g/mẻ.

Nghiên cứu độ ổn định của proliposome berberin. ĐÁNH GIÁ SINH KHẢ DỤNG IN VIVO CỦA LIPOSOME BERBERIN. ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG HẠ LIPID MÁU NỘI SINH CỦA LIPOSOME BERBERIN. So sánh ảnh hưởng trên nồng độ cholesterol toàn phần huyết thanh của liposome BBR và hỗn dịch quy ước BBR trên chuột được gây tăng lipid máu nội sinh.

So sánh ảnh hưởng của liposome berberin và hỗn dịch quy ước berberin trên nồng độ cholesterol tỉ trọng thấp ở chuột được gây tăng lipid máu nội sinh. So sánh ảnh hưởng của liposome berberin và hỗn dịch quy ước berberin trên nồng độ cholesterol tỉ trọng cao ở chuột được gây tăng lipid máu nội sinh. So sánh ảnh hưởng của liposome berberin và hỗn dịch quy ước berberin trên nồng độ triglycerid ở chuột được gây tăng lipid máu nội sinh. VỀ NGHIÊN CỨU TIỀN CÔNG THỨC.

VỀ BÀO CHẾ VÀ ĐÁNH GIÁ LIPOSOME BERBERIN. Yếu tố công thức. Phương pháp bào chế. Phương pháp đánh giá.

VỀ BÀO CHẾ VÀ ĐÁNH GIÁ PROLIPOSOME BERBERIN. Yếu tố công thức. Về phương pháp bào chế. Về thông số quy trình bào chế và độ ổn định của proliposome berberin.

Về phương pháp đánh giá. VỀ ĐÁNH GIÁ SINH KHẢ DỤNG IN VIVO CỦA LIPOSOME BERBERIN. Phương pháp đánh giá. Kết quả đánh giá.

VỀ TÁC DỤNG HẠ LIPID MÁU NỘI SINH CỦA LIPOSOME BERBERIN. Mô hình dược lý, đối tượng thử và liều thử. Mẫu đối chiếu và kết quả đánh giá. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI.

153 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT. 154 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ. 156 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ AFM Atomic force microscopy (Kính hiển vi lực nguyên tử) AUC Area under the curve (Diện tích dưới đường cong) BBR Berberin Cho Cholesterol CI Confidence interval (Khoảng tin cậy) Confocal laser scanning microscopy (Kính hiển vi quét lase CLSM đồng tiêu) Cmax Nồng độ đỉnh trong huyết tương Cryo-EM Cryogenic electron microscopy (Kính hiển vi điện tử đông lạnh) CV Coefficient variation (Hệ số tương quan) DDAB Didodecyldimethylammonium bromid DLS Dynamic light scattering (Nhiễu xạ ánh sáng động) DMPG Dimyristoyl phosphatidylglycerol DOPE Dioleyl phosphatidyl ethanolamin DQA- Dequalinium and carboxyl polyethylen glycol- PEG2000- distearoylphosphatidylethanolamin DSPE DSPC Distearoyl phosphatidylcholin DSPE Distearoyl phosphatidyl ethanolamin DSPG Distearoyl phosphatidylglycerol ĐV Động vật EE Entrapment efficency (Hiệu suất nạp) EMA European Medicines Agency (Cơ quan Y tế Châu Âu) EPC Egg phosphatidylcholin ESI Electrospray ionazation (Ion hóa phun điện trường) Food and Drug Administration (Cục quản lý thực phẩm và dược FDA phẩm Hoa Kỳ) Fourier transform infrared spectroscopy (Phổ hồng ngoại FTIR Fourier) GUV Giant unilamelar vesicle (Liposome 1 lớp khổng lồ) HDL-C High density lipoprotein cholesterol (Cholesterol tỉ trọng cao) HEPC Hydrogenated egg phosphatidylcholin HSPC Hydrogenated soy phosphatidylcholin KTTP Kích thước tiểu phân Liquid Chromatography with tandem mass spectrometry (Sắc LC-MS/MS ký lỏng kết hợp hai lần khối phổ) LDL-C Low density lipoprotein cholesterol (Cholesterol tỉ trọng thấp) LUV Large unilamellar vesicle (Liposome 1 lớp lớn) MLV Multilamellar vesicle (Liposome nhiều lớp) MF Matrix factor (Yếu tố nền mẫu) MRT Mean retention time (Thời gian lưu trú trung bình) MUV Medium unilamellar vesicle (Liposome 1 lớp trung bình) MVV Multi vesicular vesicle (Liposome nhiều ngăn) MWCO Mole weight cut-off (Điểm cắt khối lượng phân tử) NaCMC Natri carboxymethyl cellulose NaDC Natri deoxycholat NTA Nanoparticle tracking analysis (Phân tích vết hạt nano) OLV Oligolamellar vesicle (Liposome vài lớp) PC Phosphatidylcholin PDI Polydispersity index (Chỉ số đa phân tán) PE Phosphatidylethanolamin PEG Polyethylen glycol PG Phosphatidyl glycerol PM Physical mixture (Hỗn hợp vật lý) PS Phosphatidylserin PVP Polyvinyl pyrolidon RSD Relative standard deviation (Độ lệch chuẩn tương đối) SD Standard deviation (Độ lệch chuẩn) SDC Sodium deoxycholate SEM Scanning electron microscopy (Kính hiển vi điện tử quét) SKD Sinh khả dụng SPC Soy-phosphatidylcholin SPM Sphingomyelin SUV Small unilamellar vesicle (Liposome 1 lớp nhỏ) TB Trung bình TC Total cholesterol (Cholesterol toàn phần) Transmission electron microscopy (Kính hiển vi điện tử truyền TEM qua) TG Triglycerid Tmax Thời gian đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương Two-photon fluorescense microscopy (Kính hiển vi huỳnh TPFM quang 2 photon) DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 1. Một số phospholipid thường sử dụng để bào chế liposome.

Các nghiên cứu sinh khả dụng in vivo của BBR. Nguyên vật liệu sử dụng trong nghiên cứu.2 Các thiết bị sử dụng trong nghiên cứu. Điều kiện khối phổ của phương pháp LC-MS/MS định lượng BBR. Thành phần tạo film trên chất mang manitol dùng trong khảo sát ban đầu.

Điều kiện bảo quản và thời điểm lấy mẫu trong nghiên cứu theo dõi độ ổn định. Độ chính xác và độ lặp lại của phương pháp LC-MS/MS trong phân tích nồng độ BBR trong huyết tương chuột. Ảnh hưởng của nền mẫu trên BBR và IS ở nồng độ LQC và HQC trên 6 lô huyết tương chuột .