Luận án: Nghiên cứu thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng sử dụng thuốc tại BV Nội tiết Trung ương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG SỬ DỤNG THUỐC TẠI BỆNH VIỆN NỘI TIẾT TRUNG ƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC HÀ NỘI, NĂM 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG SỬ DỤNG THUỐC TẠI BỆNH VIỆN NỘI TIẾT TRUNG ƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC CHUYÊN NGÀNH : TỔ CHỨC QUẢN LÝ DƯỢC Mã số : 62720412 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thị Song Hà HÀ NỘI, NĂM 2020 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự quan tâm, động viên của rất nhiều cá nhân và tập thể, của các Thầy, Cô giáo, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè. Trước hết, từ tận đáy lòng mình, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Thị Song Hà - Trưởng phòng Sau Đại học (Đại học Dược Hà Nội), những ý tưởng của Cô đã giúp tôi đặt nền móng đầu tiên cho đề tài nghiên cứu, đồng thời Cô đã hướng dẫn, tận tình dìu dắt, trang bị cho tôi những kiến thức khoa học quý báu và luôn động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Tôi xin đặc biệt cảm ơn GS. Nguyễn Thanh Bình - Hiệu trưởng Trường Đại học Dược Hà Nội đã dành thời gian và tâm huyết chỉ dẫn về học thuật, tạo điều kiện thuận lợi để tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Tôi vô cùng biết ơn PGS. Nguyễn Thị Thanh Hương, TS.

Đỗ Xuân Thắng và các Thầy, Cô trong bộ môn Quản lý và Kinh tế Dược cũng như tất cả các Thầy, Cô giáo trường Đại học Dược Hà Nội đã giảng dạy, truyền đạt cho tôi những kiến thức quý giá là cơ sở để tôi thực hiện các nhiệm vụ học tập, nghiên cứu và làm việc. Tôi trân trọng biết ơn PGS. Hoàng Minh Hằng - Nguyên Trưởng bộ môn Toán Tin, trường Đại học Y Hà Nội đã nhiệt tình hướng dẫn cho tôi những kiến thức về phương pháp xử lý số liệu, một trong những phần quan trọng, cốt lõi để hoàn thành được Luận án. Xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các Em sinh viên trường Đại học Dược Hà Nội đã luôn đồng hành cùng tôi trong thời gian triển khai nghiên cứu.

Xin trân trọng cảm ơn Ban Lãnh đạo Bệnh viện Nội tiết Trung Ương, tập thể khoa Dược và các Khoa, Phòng khác trong bệnh viện đã luôn tạo điều kiện, giúp đỡ tôi suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới người thân, gia đình và bạn bè đã luôn sát cánh, chia sẻ, động viên tôi vượt qua những khó khăn, trở ngại để tôi có thêm niềm tin và nghị lực hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG, BIỂU DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN VỀ SỬ DỤNG THUỐC.

Chu trình sử dụng thuốc. Một số chỉ số đánh giá sử dụng thuốc. BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG VÀ ĐIỀU TRỊ. Bệnh đái tháo đường.

Điều trị đái tháo đường. THỰC TRẠNG SỬ DỤNG THUỐC. Thực trạng cấp phát thuốc trên thế giới và tại Việt Nam. Thực trạng tuân thủ sử dụng thuốc trên thế giới và tại Việt Nam 12 1.

MỘT SỐ GIẢI PHÁP CAN THIỆP LÊN HOẠT ĐỘNG SỬ DỤNG THUỐC TRONG BỆNH VIỆN. Can thiệp trong cấp phát thuốc. Can thiệp tăng cường tuân thủ. VÀI NÉT VỀ BỆNH VIỆN NỘI TIẾT TRUNG ƯƠNG.

Bệnh viện Nội tiết Trung ương. Cơ cấu nhân lực khoa Dược. Khám và điều trị cho người bệnh ngoại trú tại bệnh viện. ĐÓNG GÓP MỚI VÀ TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI.

Tính cấp thiết. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu và các biến số nghiên cứu.

Phương pháp thu thập số liệu. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu. KHÍA CẠNH ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ MỘT SỐ CAN THIỆP LÊN HOẠT ĐỘNG CẤP PHÁT THUỐC NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN NỘI TIẾT TRUNG ƯƠNG. Đánh giá hiệu quả của can thiệp khi cung cấp tờ thông tin HDSD thuốc cho người bệnh năm 2016. Đánh giá hiệu quả của can thiệp tập huấn cho người cấp phát thuốc ngoại trú.

PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CAN THIỆP ĐỐI VỚI TUÂN THỦ SỬ DỤNG THUỐC CỦA NGƯỜI BỆNH NGOẠI TRÚ CÓ BHYT TẠI BỆNH VIỆN NỘI TIẾT TRUNG ƯƠNG. Thực trạng về tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện Nội tiết Trung ương. Thực trạng về kiến thức và thao tác sử dụng bút tiêm insulin. Đánh giá hiệu quả của can thiệp « tập huấn cho người bệnh ngoại trú » về tuân thủ sử dụng thuốc.

CẤP PHÁT THUỐC NGOẠI TRÚ. Đánh giá hiệu quả của can thiệp gắn tờ thông tin thuốc lên sự hiểu biết về sử dụng thuốc của người bệnh. Đánh giá hiệu quả của can thiệp đào tạo cho người cấp phát thuốc ngoại trú có BHYT tại bệnh viện Nội tiết Trung ương. TUÂN THỦ SỬ DỤNG THUỐC.

Tuân thủ sử dụng thuốc. Kết quả không phải lâm sàng: kiến thức, thực hành sử dụng insulin. Kết quả lâm sàng: chỉ số HbA1c và tỉ lệ nhập viện. ƯU ĐIỂM, NHƯỢC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI.

Ưu điểm của đề tài luận án. Nhược điểm của đề tài luận án. Ý nghĩa của đề tài luận án. 107 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

110 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ADR Adverse drug reaction Phản ứng có hại của thuốc BHYT Bảo hiểm y tế BMI Body mass index Chỉ số cơ thể NB Người bệnh BVNTTW Bệnh viện Nội tiết Trung Ương CI Confidence interval Khoảng tin cậy CT Can thiệp DMT Danh mục thuốc ĐTĐ Đái tháo đường EFA Exploratory factor analysis Phân tích khám phá nhân tố HDSD Hướng dẫn sử dụng MMAS Morisky medication adherence Thang tuân thủ sử dụng thuốc scale Morisky OR Odds ratio Tỷ số chênh PPSA Pennylvania Patient Safety Hiệp hội an toàn người bệnh Authority Pennsylvania RR Risk ratio Tỷ số nguy cơ THPT Trung học phổ thông TT Thứ tự USD United State Dollar Đô la Mỹ VNĐ Việt Nam đồng WHO World Health Organisation Tổ chức Y tế thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng 1. Các chỉ số đánh giá hoạt động cấp phát thuốc. Hoạt động cấp phát thuốc tại một số quốc gia thông qua bộ chỉ số chăm sóc người bệnh của WHO. Một số nghiên cứu sử dụng bộ chỉ số chăm sóc người bệnh.

Một số nghiên cứu về tuân thủ sử dụng thuốc ở Việt Nam. Các nghiên cứu can thiệp lên hoạt động cấp phát thuốc. Tỷ lệ các bệnh trong nhóm bệnh nội tiết, dinh dưỡng và chuyển hóa. Nhân lực khoa Dược bệnh viện năm 2018 và năm 2020.

Biến số trong các nghiên cứu. Các thao tác kỹ thuật quan trọng trong sử dụng bút tiêm. Phân loại tuân thủ sử dụng thuốc theo MMAS 8. Cỡ mẫu cho các nghiên cứu trong luận án.

Đặc điểm của người bệnh trong mẫu nghiên cứu (n = 254). Điểm hiểu biết của người bệnh về sử dụng thuốc. Đánh giá của người bệnh về gắn tờ thông tin HDSD thuốc. Xác định các nhân tố và biến số đo lường trong từng nhân tố.

Yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh đối với hoạt động cấp phát thuốc tại bệnh viện. Đặc điểm người bệnh ở nhóm trước và sau can thiệp tập huấn cho người cấp phát thuốc. Đánh giá của người bệnh với hoạt động cấp phát thuốc ngoại trú. Ảnh hưởng của can thiệp đến hài lòng của người bệnh đối với hoạt động cấp phát thuốc ngoại trú.

Đặc điểm người bệnh tham gia nghiên cứu 2. Tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh. Đặc điểm 203 người bệnh tham gia nghiên cứu. Đặc điểm về bút tiêm insulin của đối tượng người bệnh.

Kiến thức của người bệnh về sử dụng insulin. Tỷ lệ sai sót khi thực hành sử dụng bút tiêm insulin của. Đặc điểm người bệnh tham gia tập huấn. Thực trạng tự chăm sóc của người bệnh ĐTĐ.

So sánh tuân thủ sử dụng thuốc trước và sau can thiệp. So sánh điểm trung bình tuân thủ sử dụng thuốc trước - sau CT. So sánh thực hành bút tiêm insulin của người bệnh. So sánh HbA1c trước và sau can thiệp.

80 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 1. Chu trình sử dụng thuốc. Mô hình bệnh tật tại bệnh viện Nội tiết Trung ương năm 2018. Số lượng người bệnh khám ngoại trú tại bệnh viện.

Sơ đồ thiết kế nghiên cứu. Các hoạt động của đề tài theo thời gian. Khái quát các nội dung đo lường trong các nghiên cứu của đề tài. Quy trình đánh giá can thiệp đối với hoạt động cấp phát thuốc ngoại trú năm 2019.

Thay đổi về tỷ lệ người bệnh hiểu biết về sử dụng thuốc. Mức độ hài lòng của người bệnh đối với hoạt động cấp phát thuốc trước và sau can thiệp. So sánh mức độ tuân thủ trước và sau can thiệp. Lý do tái sử dụng kim tiêm của người bệnh.

Chỉ số HbA1c thay đổi trước và sau can thiệp. Tỷ lệ nhập viện điều trị nội trú trước và sau can thiệp. 81 ĐẶT VẤN ĐỀ Tại các bệnh viện, đặc biệt ở các nước đang phát triển, việc theo dõi và quản lý sử dụng thuốc còn chưa đạt hiệu quả, gây hậu quả về sức khỏe cho người bệnh và làm tăng đáng kể chi phí điều trị, tạo gánh nặng cho nền kinh tế - xã hội. Những giải pháp nào từ công tác dược bệnh viện giúp nâng cao chất lượng hoạt động sử dụng thuốc luôn là câu hỏi được các nhà quản lý bệnh viện quan tâm.

Bệnh viện Nội tiết Trung ương là đơn vị y tế đầu ngành, chuyên sâu về lĩnh vực các bệnh nội tiết, rối loạn chuyển hóa. Hàng năm, bệnh viện đón tiếp hàng trăm nghìn lượt người bệnh đến khám và điều trị với hơn 80% là người bệnh ngoại trú, có bảo hiểm y tế (BHYT). Số lượng người bệnh đến khám và điều trị ngoại trú tại bệnh viện có xu hướng ngày càng gia tăng.