Luận án tiến sĩ: Phát triển chuỗi giá trị cây dược liệu tỉnh Quảng Ninh - Trần Trung Vỹ, Đại học Thái Nguyên 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH TRẦN TRUNG VỸ PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÂY DƯỢC LIỆU TỈNH QUẢNG NINH LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ THÁI NGUYÊN - 2019 luan an ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH TRẦN TRUNG VỸ PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÂY DƯỢC LIỆU TỈNH QUẢNG NINH Ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 9.10 Người hướng dẫn khoa học: Hướng dẫn 1: TS. Phan Văn Hùng Hướng dẫn 2: TS. Nguyễn Thị Lan Anh THÁI NGUYÊN - 2019 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dựa trên sự hướng dân của tập thể các nhà khoa học và các tài liệu tham khảo đã được trích dẫn. Báo cáo phản ánh trung thực kết quả nghiên của cá nhân tôi và chưa được công bố trên bất kỳ một công trình nào khác.

Nghiên cứu sinh Trần Trung Vỹ luan an ii LỜI CẢM ƠN Tôi trân trọng gửi lời cảm ơn tới Ban Giám hiệu, Thầy, Cô giáo, các nhà khoa học của Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh, đặc biệt là các cán bộ, giảng viên của Khoa Quản lý – Luật kinh tế và Phòng Đào tạo đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS. Phan Văn Hùng và TS. Nguyễn Thị Lan Anh đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi để hoàn thành Luận án.

Tôi gửi lời tri ân đến gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn đồng hành, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Trân trọng cảm ơn! Nghiên cứu sinh Trần Trung Vỹ luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. viii DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU.

ix DANH MỤC CÁC HÌNH, HỘP. xi MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án. 4 Chương 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ CHUỖI GIÁ TRỊ DƯỢC LIỆU.

Tổng quan các công trình nghiên cứu về chuỗi giá trị. Các công trình nghiên cứu về chuỗi giá trị ở nước ngoài. Tổng quan công trình nghiên cứu về chuỗi giá trị ở trong nước. Tổng quan các công trình nghiên cứu về cây dược liệu và chuỗi giá trị dược liệu.

Tổng quan các nghiên cứu về cây dược liệu ở nước ngoài. Tổng quan các nghiên cứu về cây dược liệu ở trong nước. Tổng quan nghiên cứu về chuỗi giá trị dược liệu ở nước ngoài. Tổng quan nghiên cứu về chuỗi giá trị dược liệu ở trong nước.

25 luan an iv 1. Đánh giá chung về các công trình nghiên cứu về chuỗi giá trị, dược liệu và chuỗi giá trị dược liệu. Đối với các công trình nghiên cứu về chuỗi giá trị. Đối với các công trình nghiên cứu về cây dược liệu.

Đối với các công trình nghiên cứu về chuỗi giá trị dược liệu. Xác định khoảng trống trong nghiên cứu. 28 Tóm tắt chương 1. 29 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ DƯỢC LIỆU.

Một số vấn đề lý luận về phát triển chuỗi giá trị dược liệu. Lý luận về dược liệu. Lý luận về chuỗi và phát triển chuỗi. Nội dung phát triển chuỗi giá trị.

Cơ sở thực tiễn về phát triển chuỗi giá trị dược liệu. Kinh nghiệm phát triển dược liệu theo chuỗi giá trị của một số địa phương trong nước. Bài học vận dụng cho phát triển chuỗi giá trị dược liệu tỉnh Quảng Ninh. 45 Tóm tắt chương 2.

48 Chương 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Câu hỏi nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu của luận án. Phương pháp tiếp cận và khung phân tích.

Phương pháp tiếp cận. Khung phân tích đề tài. Phương pháp thu thập thông tin. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp.

Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp. Phương pháp xử lý và phân tích thông tin. Phương pháp xử lý thông tin. Phương pháp phân tích thông tin.

Chỉ tiêu phân tích. Chỉ tiêu phản ánh kết quả của các tác nhân tham gia chuỗi giá trị dược liệu. Chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sản xuất của các tác nhân tham gia chuỗi 57 3. Chỉ tiêu phản ánh sự phát triển chuỗi.

58 Tóm tắt chương 3. 58 Chương 4 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÂY DƯỢC LIỆU TỈNH QUẢNG NINH. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh. Đặc điểm tự nhiên.

Đặc điểm kinh tế - xã hội. Vị trí, vai trò ngành sản xuất dược liệu trong sự phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh. Vị trí của ngành sản xuất dược liệu trong sự phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh. Vai trò của ngành dược liệu trong phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh.

Thực trạng phát triển sản xuất dược liệu tỉnh Quảng Ninh giai đoạn (2013-2017). Tình hình trồng dược liệu tỉnh Quảng Ninh (2013-2017). Tình hình tổ chức sản xuất dược liệu tỉnh Quảng Ninh (2013- 2017). Tình hình chế biến, phân phối và tiếp thị sản phẩm dược liệu tỉnh Quảng Ninh (2013-2017).

Phát triển chuỗi giá trị cây dược liệu tỉnh Quảng Ninh. 76 luan an vi 4. Bản đồ chuỗi giá trị cây dược liệu tỉnh Quảng Ninh. Phân tích kinh tế chuỗi giá trị dược liệu điển hình tỉnh Quảng Ninh.

Phân tích kênh tiêu thụ trong chuỗi giá trị cây dược liệu điển hình tỉnh Quảng Ninh. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển chuỗi giá trị dược liệu tỉnh Quảng Ninh. Phân tích SWOT và đề xuất giải pháp phát triển và nâng cấp chuỗi giá trị dược liệu tỉnh Quảng Ninh. Đánh giá chung về phát triển chuỗi giá trị dược liệu tỉnh Quảng Ninh.

Những kết quả đạt được. Những khó khăn, hạn chế. Nguyên nhân của những hạn chế. Một số vấn đề cần giải quyết để phát triển chuỗi giá trị dược liệu tỉnh Quảng Ninh.

125 Tóm tắt chương 4. 127 Chương 5 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ CÂY DƯỢC LIỆU TỈNH QUẢNG NINH ĐẾN NĂM 2025. Quan điểm và mục tiêu phát triển chuỗi giá trị dược liệu tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025. Quan điểm phát triển dược liệu tỉnh Quảng Ninh.

Mục tiêu phát triển dược liệu tỉnh Quảng Ninh. Giải pháp chủ yếu nhằm phát triển chuỗi giá trị dược liệu tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025. Phát triển sản xuất nguồn nguyên liệu và nâng cao chất lượng sản phẩm thô. Phát triển và nâng cấp chuỗi giá trị cây dược liệu hiện có là Trà hoa vàng và Ba kích.

132 luan an vii 5. Xây dựng và phát triển chuỗi sản phẩm đối với một số dược liệu tiềm năng. Nâng cấp và đầu tư công nghệ chế biến dược liệu. Tăng cường quảng cáo, tiếp thị sản phẩm dược liệu.

Nâng cấp và tổ chức lại hệ thống kênh phân phối và xúc tiến thương mại. Củng cố và tổ chức mối quan hệ trong chuỗi giá trị cây dược liệu. 141 Tóm tắt chương 5. 143 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

146 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 158 luan an viii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CP : Cổ phần DN : Doanh nghiệp EVFTA : Hiệp định thương mại tự do Việt Nam Liên minh Châu âu ETA : Hiệp định thương mại tự do FAO : Tổ chức nông lương thế giới GTZ : Tổ chức hợp tác phát triển Đức GO : Tổng giá trị sản xuất GTGT : Giá trị gia tăng HQKT : Hiệu quả kinh tế HT : Hợp tác HTX : Hợp tác xã IC : Chi phí trung gian KH&CN : Khoa học và công nghệ KTMD : Kích thích miễn dịch KT-XH : Kinh tế - xã hội LĐ : Lao động NCS : Nghiên cứu sinh OCOP : Chương trình “Mỗi xã/phường một sản phẩm” TNHH MTV: Trách nhiệm hữu hạn một thành viên TP : Thành phố TTTT : Tri thức truyền thống TX : Thị xã UBND : Ủy ban nhân dân UNIDO : Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc luan an ix DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 3. Phương pháp tính chi phí, lợi nhuận trong chuỗi giá trị cho 01 đơn vị sản phẩm cụ thể. Mô hình phân tích ma trận SWOT.

Tình hình phát triển kinh tế tỉnh Quảng Ninh (2013-2017) .2 Phân bổ cây dược liệu tỉnh Quảng Ninh .Chi phí trồng Ba kích tính cho 1 ha từ khi trồng đến khi thu hoạch (5 năm) .4 Phân tích hiệu quả của Người trồng Ba kích. Phân tích hiệu quả kinh tế của Người thu mua Ba kích tươi. Phân tích hiệu quả kinh tế của Người chế biến Ba kích tươi thành Ba kích khô. Phân tích hiệu quả kinh tế của người chế biến ba kích tươi thành Rượu và Cao Ba kích.

Phân tích hiệu quả kinh tế của Người bán buôn Ba kích khô. Phân tích hiệu quả kinh tế của Người bán buôn Rượu và. Phân tích hiệu quả kinh tế của người bán lẻ Ba kích khô .11 Phân tích hiệu quả kinh tế của Người bán lẻ Rượu Ba kích và Cao Ba kích. So sánh hiệu quả của các tác nhân trong chuỗi giá trị Ba kích.

Các khoản mục chi phí trồng Trà HoaVàng. Phân tích hiệu quả của Người sản xuất (người trồng) Trà Hoa vàng trong chuỗi giá trị. Phân tích hiệu quả kinh tế của Người thu mua Trà hoa vàng tươi96 Bảng 4. Phân tích hiệu quả kinh tế của Người chế biến Trà hoa vàng tươi thành Trà hoa vàng khô.

Phân tích hiệu quả kinh tế của Người bán buôn Trà hoa vàng khô. 98 luan an x Bảng 4. Phân tích hiệu quả kinh tế của Người bán lẻ Trà hoa vàng. Các chỉ số đánh giá hiệu quả kinh tế của các tác nhân trong chuỗi giá trị Trà hoa vàng.

Phát triển và nâng cấp chuỗi giá trị dược liệu tỉnh Quảng Ninh. 117 luan an xi DANH MỤC CÁC HÌNH, HỘP Hình: Hình 2. Phân đoạn chuỗi đối với một sản phẩm cụ thể. Sơ đồ chuỗi giá trị ngành trồng trọt.

Khung phân tích của luận án. Tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên có việc làm so với dân số tại Quảng Ninh giai đoạn 2013-2017. Bản đồ Chuỗi giá trị dược liệu tỉnh Quảng Ninh. Sơ đồ hình thành các kênh tiêu thụ sản phẩm trong chuỗi giá trị cây dược liệu tỉnh Quảng Ninh .