Luận án TS: Quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản (2021-2025) - Nghiên cứu Quốc tế học

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Trần Anh Công QUAN HỆ HOA KỲ - NHẬT BẢN (2021-2025) LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC Hà Nội - 2026 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Trần Anh Công QUAN HỆ HOA KỲ - NHẬT BẢN (2021-2025) Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế Mã số: 9310601.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Thị Quế 2. Nguyễn Thị Mỹ Hạnh Hà Nội - 2026 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ Quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản (2021-2025) là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi, có sự hỗ trợ từ tập thể giáo viên hướng dẫn là PGS. Nguyễn Thị Quế và TS.

Nguyễn Thị Mỹ Hạnh. Những thông tin, số liệu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét và đánh giá được nghiên cứu sinh thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, có nguồn gốc rõ ràng, thể hiện trong phần Tài liệu tham khảo. Các kết quả nghiên cứu trong Luận án do tôi tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan. Các kết quả này chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác.

Nghiên cứu sinh Trần Anh Công LỜI CẢM ƠN Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Khoa Chính trị và Quốc tế học, các giảng viên, các nhà sư phạm đã tận tình tham gia quản lý, giảng dạy, giúp đỡ, cung cấp tài liệu, hướng dẫn tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học. Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Nguyễn Thị Quế và TS. Nguyễn Thị Mỹ Hạnh đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn đề tài, định hướng các vấn đề nghiên cứu trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án.

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng, song chắc chắn Luận án không tránh khỏi những sai sót, rất mong nhận được sự đóng góp, chỉ dẫn, giúp đỡ của quý Thầy, Cô giáo để tôi sửa chữa, hoàn thiện Luận án của mình. Trân trọng cảm ơn! Nghiên cứu sinh Trần Anh Công MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC. 1 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. 4 DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ.

Lý do chọn đề tài. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của Luận án. Kết cấu của Luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Các công trình liên quan đến Luận án.

Những công trình nghiên cứu về các nhân tố tác động đến quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản. Những công trình nghiên cứu về chính sách của Hoa Kỳ và Nhật Bản đối với nhau. Những công trình về quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản. Nhận xét các công trình nghiên cứu và những vấn đề Luận án cần tập trung giải quyết.

Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu. Những vấn đề Luận án kế thừa. Những khoảng trống mà Luận án sẽ nghiên cứu bổ sung. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ HOA KỲ - NHẬT BẢN GIAI ĐOẠN 2021-2025.

Khái niệm về đồng minh và quan hệ đồng minh. Một số lý thuyết quan hệ quốc tế. Cách tiếp cận và khung phân tích. Những nhân tố tác động đến quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản giai đoạn 2021-2025.

Tình hình thế giới, khu vực và hai nước. Vị trí Nhật Bản trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Vị trí của Hoa Kỳ trong chính sách đối ngoại của Nhật Bản. Nhân tố Trung Quốc và tác động đến quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản (2021-2025).

Khái quát quan hệ quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản trước năm 2021. 90 Tiểu kết chương 2. THỰC TRẠNG QUAN HỆ HOA KỲ - NHẬT BẢN TRÊN CÁC LĨNH VỰC GIAI ĐOẠN 2021-2025. Trên lĩnh vực chính trị - ngoại giao.

Quan hệ song phương. Trong các cơ chế đa phương. Trên lĩnh vực quốc phòng - an ninh. Quan hệ song phương.

Trong cơ chế đa phương. Trên lĩnh vực kinh tế. Quan hệ song phương. Trong cơ chế đa phương.

Trên một số lĩnh vực khác. Văn hóa, giáo dục và du lịch. Khoa học - công nghệ. Chống biến đổi khí hậu.

144 Tiểu kết chương 3. NHẬN XÉT, TRIỂN VỌNG QUAN HỆ HOA KỲ - NHẬT BẢN ĐẾN NĂM 2030 VÀ KIẾN NGHỊ. Nhận xét chung quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản (2021-2025). Thành tựu và hạn chế của quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản (2021-2025).

Đặc điểm quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản. Tác động của quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản. Triển vọng quan hệ Hoa Kỳ - Nhật Bản đến năm 2030. Một số kịch bản trong quan hệ song phương.

Kiến nghị chính sách cho Việt Nam. 188 Tiểu kết chương 4 .195 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .197 TÀI LIỆU THAM KHẢO .198 PHỤ LỤC 3 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt Air Defense Identification Vùng nhận dạng phòng không ADIZ Zone ASEAN Defence Ministers' Hội nghị Bộ trưởng Quốc ADMM+ Meeting Plus phòng các nước ASEAN Mở rộng AI Artificial intelligence Trí tuệ Nhân tạo Advanced Medium-Range Tên lửa không đối không tầm AMRAAM Air-to-Air Missile trung tiên tiến Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế APEC Cooperation châu Á - Thái Bình Dương ARF ASEAN Regional Forum Diễn đàn Khu vực ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia ASEAN Asian Nations Đông Nam Á Australia-United Kingdom- Thỏa thuận an ninh ba bên AUKUS United States Australia - Vương quốc Anh - Hoa Kỳ Brazil-Russia-India-China- Liên minh 5 nước: Brazil - BRICS South Africa Nga - Ấn Độ - Trung Quốc - Nam Phi U. Bureau of Economic Cục Phân tích Kinh tế Hoa Kỳ BEA Analysis C7F Commander - 7th Fleet Chỉ huy Hạm đội 7 Hoa Kỳ Clean Energy and Energy Sáng kiến năng lượng sạch và CEESI Security Initiative an ninh năng lượng Cybersecurity and Cơ Quan An Ninh Mạng Và CISA Infrastructure Security Agency An Ninh Cơ Sở Hạ Tầng Climate Literacy and Energy Mạng lưới nhận thức về năng CLEAN Awareness Network lượng và hiểu biết về khí hậu 4 Critical Minerals Agreement Thỏa thuận Khoáng sản CMA Quan trọng Code of Conduct in the Quy tắc ứng xử của các bên COC East Sea ở Biển Đông U.-Japan Competitiveness Đối tác cạnh tranh và CORE and Resilience kiên cường Comprehensive and Hiệp định Đối tác Toàn diện CPTPP Progressive Agreement for và Tiến bộ xuyên Trans-Pacific Partnership Thái Bình Dương Department of Homeland Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ DHS Security DTT Defense Trilateral Talks Đối thoại Quốc phòng ba bên EAS East Asia Summit Hội nghị cấp cao Đông Á EU European Union Liên minh châu Âu FDI Foreign direct investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài Free and Open Indo-Pacific Ấn Độ Dương - Thái Bình FOIP Dương tự do và rộng mở Freedom of Navigation Quyền Tự do Hoạt động FONOP Operations Hàng hải Group of Seven Nhóm 7 nước công nghiệp G7 phát triển G20 Group of Twenty Nhóm 20 nền kinh tế lớn GVC Global value chain Chuỗi giá trị toàn cầu International Atomic Cơ quan Năng lượng IAEA Energy Agency Nguyên tử Quốc tế IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế Indo-Pacific Economic Khuôn khổ kinh tế IPEF Framework Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Japan External Trade Tổ chức Xúc tiến thương mại JETRO Organization Nhật Bản 5 Japan National Tourism Cơ quan Xúc tiến Du lịch JNTO Organization Nhật Bản JSDF Japan Self-Defense Forces Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản The Japan-U. Clean Energy Quan hệ đối tác năng lượng JUCEP Partnership sạch Nhật Bản - Hoa Kỳ Japan - U.S - Mekong Power Đối tác năng lượng sông JUMPP Partnership Mekong Nhật Bản - Hoa Kỳ LDP Liberal Democratic Party Đảng Dân chủ Tự Do Ministry of Education, Bộ Giáo dục, Văn hóa, MEXT Culture, Sports, Science and Thể thao, Khoa học và Technology Công nghệ Nhật Bản Ministry of Economy, Trade Bộ Kinh tế, Thương mại METI and Industry và Công nghiệp North Atlantic Treaty Tổ chức Hiệp ước NATO Organization Bắc Đại Tây Dương National Aeronautics and Cơ quan Hàng không và NASA Space Administration Vũ trụ Hoa Kỳ Nationally Determined Đóng góp do Quốc gia NDC Contribution Tự quyết định National Center of Incident Trung tâm quốc gia về sẵn sàng NISC Readiness and Strategy for ứng phó sự cố và chiến lược Cybersecurity an ninh mạng National Oceanic and Cơ quan Quản lý Khí quyển và NOAA Atmospheric Administration Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ Organisation for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển OECD Cooperation and Development Kinh tế OSA Official Security Assistance Viện trợ An ninh Chính thức Quadrilateral Security Đối thoại Tứ giác An ninh Quad Dialogue Reciprocal Access Thỏa thuận Tiếp cận Đối ứng RAA Agreement 6 Regional Comprehensive Hiệp định Đối tác Kinh tế RCEP Economic Partnership Toàn diện Khu vực Shanghai Cooperation Tổ chức Hợp tác Thượng Hải SCO Organisation SLD Shangri-La Dialogue Đối thoại Shangri-La Trilateral Defense Ministers' Cuộc họp Bộ trưởng TDMM Meeting Quốc phòng ba bên TMM Trilateral Ministerial Meeting Hội nghị Bộ trưởng ba bên Trans-Pacific Partnership Hiệp định Đối tác xuyên TPP Thái Bình Dương TSD Trilateral Strategic Dialogue Đối thoại Chiến lược ba bên Trilateral Chiefs of Defense Tham mưu trưởng Quốc Tri-CHOD phòng ba bên Unmanned Aerial Vehicle Phương tiện bay UAV không người lái The United Nations Tổ chức Giáo dục, Khoa học UNESCO Educational, Scientific and và Văn hóa Liên Hợp Quốc Cultural Organization United Nations High Cao ủy Liên Hợp Quốc UNHCR Commissioner for Refugees về người tị nạn United States Army Pacific Lục quân Thái Bình Dương USARPAC Hoa Kỳ United States Indo-Pacific Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương USINDOPACOM Command Hoa Kỳ U.-Japan Trade Agreement Hiệp định thương mại USJTA Hoa Kỳ - Nhật Bản United States Space Bộ Tư lệnh Vũ trụ Hoa Kỳ USSPACECOM Command WB World Bank Ngân hàng Thế giới WHO World Health Organization Tổ chức Y tế Thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới 7 DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ Bảng 3.

Kim ngạch thương mại Hoa Kỳ với Nhật Bản (2014-2025). Một số mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Hoa Kỳ sang Nhật Bản năm 2024. Một số mặt hàng nhập khẩu lớn nhất của Hoa Kỳ từ Nhật Bản năm 2024. Kim ngạch thương mại dịch vụ giữa Hoa Kỳ và Nhật Bản (2014-2024).

FDI của Hoa Kỳ vào Nhật Bản (2014-2024). Cơ cấu xuất nhập khẩu dịch vụ Hoa Kỳ - Nhật Bản (2014-2024). FDI lớn nhất vào Hoa Kỳ (2001-2023). Đầu tư các nước vào ngành sản xuất Hoa Kỳ (2001-2023).