Luận án: Đối thoại Shangri-La – Hình thành, Phát triển và Vai trò của Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Dƣơng Quý Nam ĐỐI THOẠI SHANGRI-LA: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ SỰ THAM GIA CỦA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC Hà Nội - 2026 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Dƣơng Quý Nam ĐỐI THOẠI SHANGRI-LA: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ SỰ THAM GIA CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: Chính trị học Mã số: 9310201.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Phan Huy Đƣờng 2. Phạm Quốc Thành Hà Nội - 2026 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi đƣợc thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của GS. Phan Huy Đƣờng và PGS.

Phạm Quốc Thành. Các số liệu và trích dẫn trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Các kết quả nghiên cứu trong luận án không trùng với các công trình nghiên cứu độc lập khác đã công bố. Tác giả luận án Dƣơng Quý Nam LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Thầy/Cô thuộc các phòng của Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; Thầy/Cô giảng viên của Khoa Khoa học Chính trị đã tận tình giảng dạy, truyền đạt kiến thức và tạo điều kiện giúp đỡ nghiên cứu sinh trong suốt quá trình học tập tại Trƣờng.

Đặc biệt, tác giả luận án xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và lời cảm ơn sâu sắc tới GS. Phan Huy Đƣờng và PGS. Phạm Quốc Thành đã tận tình hƣớng dẫn, giúp đỡ nghiên cứu sinh trong quá trình thực hiện luận án. Tác giả luận án xin cảm ơn tới cơ quan công tác, gia đình đã động viên, tạo điều kiện để nghiên cứu sinh hoàn thành luận án.

Do điều kiện chủ quan và khách quan, luận án còn những thiếu sót, tác giả luận án kính mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp quý báu để luận án đƣợc hoàn thiện hơn. Trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Dƣơng Quý Nam MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT. 5 DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ. Lý do chọn đề tài.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu và giả thiết nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Ý nghĩa thực tiễn.

Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỐI THOẠI SHANGRI-LA VÀ SỰ THAM GIA CỦA VIỆT NAM. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Nghiên cứu về Đối thoại Shangri-La.

Nghiên cứu về sự tham gia của Việt Nam tại Đối thoại Shangri-La. Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu. Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu. Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu .55 Tiểu kết chƣơng 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỐI THOẠI SHANGRI-LA VÀ SỰ THAM GIA CỦA VIỆT NAM. Khái niệm ―đối thoại‖ và cơ chế đối thoại trong chính trị quốc tế. Khái niệm ―đối thoại‖. Cơ chế đối thoại trong chính trị quốc tế.

Sự hình thành của Đối thoại Shangri-La từ góc nhìn của một số lý thuyết trong quan hệ chính trị quốc tế. Chủ nghĩa hiện thực. Chủ nghĩa tự do. Chủ nghĩa kiến tạo.

Chủ nghĩa đa phƣơng trong quan hệ quốc tế hiện đại. Ngoại giao Kênh 1.5 Diplomacy) và ứng dụng trong Đối thoại Shangri-La. Lý thuyết quốc gia nhỏ và chiến lƣợc ứng xử trong cơ chế đa phƣơng. Nền tảng tƣ tƣởng - lý luận chính trị về sự tham gia Đối thoại Shangri-La của Việt Nam.

Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và sự phát triển lý luận đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ Đổi mới. Nguyên tắc đối ngoại của Việt Nam trong tham gia Đối thoại Shangri- La .86 Tiểu kết Chƣơng 2. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA ĐỐI THOẠI SHANGRI-LA. Bối cảnh, mục đích ra đời của Đối thoại Shangri-La.

Bối cảnh ra đời của Đối thoại Shangri-La. Mục đích ra đời của Đối thoại Shangri-La. Các giai đoạn phát triển của Đối thoại Shangri-La. Giai đoạn hình thành và tạo tiếng vang (2002 - 2010).

Giai đoạn chứng kiến xu thế đẩy mạnh tiến công ngoại giao và tập hợp lực lƣợng của Mỹ (2011 - 2018). Giai đoạn Trung Quốc phản công trƣớc sức ép từ Mỹ và phƣơng Tây (2019 - 2025). Đánh giá về đặc điểm, thành tựu, hạn chế của Đối thoại Shangri-La. Về thành viên, cấu trúc và cơ chế vận hành của Đối thoại Shangri-La.

Thành tựu của Đối thoại Shangri-La và nguyên nhân. Hạn chế của Đối thoại Shangri-La và nguyên nhân. Dự báo xu hƣớng phát triển của Đối thoại Shangri-La. 145 Tiểu kết chƣơng 3.

SỰ THAM GIA CỦA VIỆT NAM TẠI CÁC KỲ ĐỐI THOẠI SHANGRI-LA VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. Quá trình Việt Nam tham gia các kỳ Đối thoại Shangri-La. Giai đoạn ―lắng nghe và tham gia‖ (2002 - 2010). Giai đoạn tham gia tích cực, chủ động và có chọn lọc (2011 - 2018).

Giai đoạn chủ động ―đƣa ra sáng kiến và kiến tạo nội dung‖ (2019 - 2025). Những dấu mốc bƣớc ngoặt và chuyển biến trong hành vi chiến lƣợc của Việt Nam tại Shangri-La. Thành tựu, thách thức đối với Việt Nam trong tham gia Đối thoại Shangri-La và nguyên nhân. Thành tựu và nguyên nhân.

Thách thức và nguyên nhân. Kinh nghiệm từ thực tiễn tham dự Đối thoại Shangri-La của Việt Nam. Bối cảnh, phƣơng hƣớng và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả tham gia của Việt Nam tại Đối thoại Shangri-la. Bối cảnh trong nƣớc, khu vực và thế giới.

Phƣơng hƣớng nâng cao hiệu quả tham gia của Việt Nam tại Đối thoại Shangri-la. Một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả tham gia của Việt Nam tại Đối thoại Shangri-la .198 Tiểu kết Chƣơng 4. 220 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 224 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

246 PHỤ LỤC II. 256 4 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ADMM ASEAN Defence Minister‘s Hội nghị Bộ trƣởng Quốc phòng Meeting các nƣớc ASEAN ADMM+ ASEAN Defence Minister‘s Hội nghị Bộ trƣởng Quốc phòng Meeting-Plus các nƣớc ASEAN mở rộng ARF ASEAN Regional Forum Diễn đàn khu vực ASEAN APEC Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Cooperation Thái Bình Dƣơng ASEAN Association of Southeast Asian Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Nations Á ASEM Asia-Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á - Âu AUKUS The Australia, United Kingdom, Hiệp ƣớc Đối tác an ninh tăng United States Trilateral Security cƣờng ba bên Australia, Anh, Mỹ Partnership Treaty BRI Belt and Road Initiative Sáng kiến Vành đai và Con đƣờng COC Code of Conduct in the South Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông China Sea CSCAP Council for Security Cooperation Hội đồng Hợp tác An ninh ở châu in the Asia Pacific Á-Thái Bình Dƣơng DOC Declaration on the conduct of Tuyên bố về ứng xử của các bên ở parties in the South China Sea Biển Đông EAS East Asia Summit Hội nghị cấp cao Đông Á EU European Union Liên minh châu Âu EEZ Exclusive Economic Zone Vùng đặc quyền kinh tế IISS International Institute for Strategic Viện Nghiên cứu chiến lƣợc quốc Studies tế IS Islamic State Nhà nƣớc Hồi giáo 5 ISIS Islamic State of Iraq and Syria Nhà nƣớc Hồi giáo tự xƣng ISIL Islamic State of Iraq and the Nhà nƣớc Hồi giáo tự xƣng Levant NATO North Atlantic Treaty Tổ chức Hiệp ƣớc Bắc Đại Tây Organization Dƣơng SLD Shangri-La Dialogue Đối thoại Shangri-La SPC Security Policy Conference Hội nghị Chính sách An ninh QUAD Quadrilaterl Security Dialogue Đối thoại Tứ giác An ninh/Nhóm Bộ Tứ UNCLOS United Nations Convention on the Công ƣớc Liên hợp quốc về Luật Law of the Sea biển WTO World Trade Organization Tổ chức thƣơng mại thế giới 6 DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Bảng 2. Khung phân tích Đối thoại Shangri-La và sự tham gia của Việt Nam…88 Bảng 3. Bảng so sánh cơ chế Shangri-La - ADMM+ - ARF dƣới góc nhìn quốc gia nhỏ………………………………………………………………….

Bảng tham chiếu tần suất tham gia của Việt Nam từ năm 2002 đến nay………………………………………………………………………………. Lý do chọn đề tài Đối thoại chính trị là một trong những phƣơng thức đặc trƣng và vô cùng quan trọng để các quốc gia, các tổ chức chính trị, các lực lƣợng tìm đƣợc tiếng nói chung, sự đồng thuận trong giải quyết các vấn đề khu vực và quốc tế. Bƣớc sang thế kỷ 21, khu vực châu Á - Thái Bình Dƣơng chứng kiến một quá trình phát triển nhanh chóng và năng động, đƣợc cộng đồng quốc tế đánh giá là trung tâm địa chính trị chiến lƣợc trong cấu trúc quyền lực toàn cầu, đồng thời là động lực tăng trƣởng mới của nền kinh tế thế giới. Tuy nhiên, song song với tiềm năng phát triển, khu vực này cũng nổi bật với những thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống ngày càng gia tăng về quy mô và mức độ phức tạp.

Trong khi đó, so với châu Âu, nơi đã định hình đƣợc các cơ chế tham vấn an ninh - quốc phòng có tính thiết chế và ổn định, châu Á - Thái Bình Dƣơng vẫn còn thiếu một diễn đàn đối thoại giữa các quan chức quốc phòng cấp cao, dù là ở hình thức chính thức hay không chính thức. Trong bối cảnh đó, sự ra đời của Đối thoại Shangri-La vào năm 2002 đã đánh dấu một bƣớc tiến quan trọng trong việc bổ khuyết cho khoảng trống khuôn khổ hợp tác an ninh đa phƣơng trong những năm đầu thế kỷ 21 ở khu vực châu Á - Thái Bình Dƣơng. Đồng thời, điều này tạo ra những cơ hội mới cho các nƣớc vừa và nhỏ ở khu vực tham gia vào các vấn đề quốc tế, kiến tạo môi trƣờng hòa bình, ổn định cho phát triển và thúc đẩy lợi ích quốc gia. Thứ nhất, Đối thoại Shangri-La kiến tạo một cơ chế đối thoại đa phƣơng, bình đẳng về an ninh-quốc phòng, tạo điều kiện cho các bên liên quan cùng nhau thảo luận, tìm kiếm các giải pháp toàn diện và thực tiễn nhằm ứng phó với các thách thức an ninh khu vực, cả về phƣơng diện truyền thống lẫn phi truyền thống.