Luận án: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người ở Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ NGUYỄN DUY QUÝ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH CHÍNH TRỊ HỌC Hà Nội - 2024 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ NGUYỄN DUY QUÝ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học Mã số: 9310204.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH CHÍNH TRỊ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Anh Cường 2. Lý Việt Quang Hà Nội - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu và dữ liệu được trình bày trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ.

Tác giả luận án Nguyễn Duy Quý LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình thực hiện và nghiên cứu Luận án với đề tài: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người ở Việt Nam, tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ cũng như tạo điều kiện của tập thể tập thể Ban Giám hiệu, Ban lãnh đạo Khoa Khoa học chính trị, giảng viên, cán bộ các phòng, ban chức năng của Khoa Khoa học chính trị và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Lãnh đạo Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất về sự giúp đỡ đó. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới PGS. Nguyễn Anh Cường, PGS.

Lý Việt Quang - những giảng viên trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo giúp đỡ tôi để tôi hoàn thành Luận án này. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn những người bạn, đồng nghiệp của tôi đang công tác tại Khoa Giáo dục Chính trị, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng và gia đình đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành Luận án này. Tác giả Luận án NCS. Nguyễn Duy Quý MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC.

1 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng, câu hỏi, giả thuyết và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Kết cấu luận án. 15 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án. Nghiên cứu lý luận về quyền con người. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người. Nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người ở Việt Nam.

Đánh giá kết quả đã công bố và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. Khái quát chung. Những vấn đề cần nghiên cứu trong luận án .49 Tiểu kết chương 1. 50 Chương 2: LÝ LUẬN VÀ NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ QUYỀN CON NGƯỜI.

Một số khái niệm và yếu tố ảnh hưởng. Khái niệm quyền con người. Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người. Những yếu tố ảnh hưởng đến đảm bảo quyền con người ở Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người. Quyền tự nhiên của con người. Quyền con người trong lĩnh vực chính trị. Quyền con người trong lĩnh vực kinh tế.

Quyền con người trong lĩnh vực văn hóa, xã hội. Quyền của nhóm người dễ bị tổn thương. Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác quốc tế về quyền con người. Những giá trị cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người.

Tư tưởng độc lập dân tộc gắn với quyền con người. Tư tưởng về nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân. Tư tưởng về quyền sở hữu, việc làm của con người. Tư tưởng về quyền con người trong lĩnh vực văn hóa.

Tư tưởng về quyền an sinh xã hội của con người. Tư tưởng về hợp tác quốc tế về quyền con người. 117 Tiểu kết chương 2. 120 Chương 3: VẬN DỤNG QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH - THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA.

Bối cảnh lịch sử và chính trị. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền tự nhiên của con người ở Việt Nam 123 3. Quyền sống, quyền được tôn trọng về nhân phẩm và bất khả xâm phạm về thân thể. Quyền bình đẳng trước pháp luật.

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người trong lĩnh vực chính trị. Quyền tự do ngôn luận và tự do báo chí. Quyền tham gia bầu cử và ứng cử. Quyền lập hội, tiếp cận và phản bịnh chính sách.

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người trong lĩnh vực kinh tế 136 3. Quyền lao động và việc làm. Quyền sở hữu tài sản và kinh doanh. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người trong lĩnh vực văn hóa - xã hội.

Quyền được giáo dục. Quyền được chăm sóc sức khỏe. Quyền văn hóa và tiếp cận thông tin. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền của các nhóm dễ bị tổn thương.

Quyền của phụ nữ và trẻ em. Quyền của người khuyết tật. Quyền của người dân tộc thiểu số. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác quốc tế vì quyền con người.

Thành tựu và hạn chế trong việc vận dụng quyền con người theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Các thành tựu đạt được. Các hạn chế và nguyên nhân. Những vấn đề đặt ra đối với việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người ở Việt Nam.

Những thách thức. Những vấn đề đặt ra ảnh hưởng đến thực hiện quyền con người ở Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh .177 Tiểu kết chương 3. 180 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM. Bối cảnh và yêu cầu đặt ra.

Bối cảnh quốc tế và trong nước. Bối cảnh trong nước. Phương hướng thực hiện đảm bảo quyền con người ở Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Giải pháp đảm bảo thực hiện quyền con người ở Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

186 3 Tiểu kết chương 4. 193 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ. 196 LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 196 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

197 4 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ CNXH Chủ nghĩa xã hội. XHCN Xã hội chủ nghĩa. CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa. CT/TW Chỉ thị Trung ương.

CEDAW Công ước xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử đối với phụ nữ ICCPR Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, 1966. ICESCR Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hôi và văn hóa, 1966. UPR Cơ chế đánh giá nhân quyền định kỳ toàn thể. OHCHR Văn phòng Cao ủy nhân quyền Liên Hợp Quốc.

UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc. PTTH Phát thanh truyền hình. Chỉ số sự hài lòng của người dân, tổ chức đối với sự phục vụ của SIPAS cơ quan hành chính nhà nước. THCS Trung học cơ sở.

THPT Trung học phổ thông. UDHR Tuyên ngôn thế giới về quyền con người 1948. VDPA Tuyên bố và chương trình hành động Viên. Lý do chọn đề tài Quyền con người là giá trị phổ quát, được hình thành qua nhiều thế kỷ đấu tranh của các dân tộc trên thế giới.

Từ Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ (1776) và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp (1789), đến Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền (1948), quyền con người đã trở thành chuẩn mực quốc tế được công nhận rộng rãi, khẳng định quyền tự do, bình đẳng và phẩm giá của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, quyền con người không tồn tại độc lập, mà luôn gắn với bối cảnh chính trị, kinh tế và văn hóa của từng quốc gia. Ở Việt Nam, quyền con người là một trong những nội dung quan trọng được quy định rõ ràng trong Hiến pháp. Đặc biệt, Điều 14 và Điều 15 của Hiến pháp 2013 nhấn mạnh rằng quyền con người là một giá trị cốt lõi trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Mặc dù vậy, việc nhận thức và thực hiện quyền con người ở Việt Nam vẫn đối diện với nhiều thách thức trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đặc biệt khi các tiêu chuẩn và thực tiễn quốc tế về quyền con người thường không tương thích hoàn toàn với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Điều này nhấn mạnh nhu cầu nghiên cứu quyền con người để làm cơ sở cho việc hoạch định chính sách và pháp luật phù hợp. Không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng yêu cầu hội nhập, nghiên cứu này còn có ý nghĩa sâu rộng trong việc bảo đảm phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân Việt Nam trong thời đại mới. Hồ Chí Minh để lại di sản tư tưởng phong phú về quyền con người, làm nền tảng cho chính sách bảo vệ nhân quyền tại Việt Nam.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người vừa gắn liền với cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, vừa mở rộng sang giải phóng xã hội và con người trên nhiều lĩnh vực. Người đã khẳng định: “Không có gì quý hơn độc lập tự do” [62, tr. 130], nhấn mạnh rằng độc lập dân tộc chính là tiền đề để bảo đảm các quyền cơ bản của con người ở Việt Nam. Người đưa ra quan điềm: “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc, tự do thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì” [51 tr.

Người nhận thấy tính ưu việt của xã hội mới, CNXH mục tiêu cách mạng Việt Nam theo đuổi: “trước hết nhằm làm cho 6 nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no và sống một đời hạnh phúc” [57, tr. Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở việc khẳng định quyền sống, quyền tự do, mà còn đề cao quyền phát triển, coi đây là mục tiêu tối thượng của mọi nỗ lực cách mạng. Tư tưởng của Người thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa các giá trị truyền thống dân tộc với các chuẩn mực quốc tế về quyền con người, từ đó xây dựng một hệ tư tưởng mang tính cách mạng và nhân văn sâu sắc.