Luận án TS: Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo điều chỉnh địa giới hành chính Hà Nội (1978-2008)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------o0o--------- ĐỖ THỊ THANH LOAN ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO ĐIỀU CHỈNH ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI TỪ NĂM 1978 ĐẾN NĂM 2008 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội - 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------o0o--------- ĐỖ THỊ THANH LOAN ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO ĐIỀU CHỈNH ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI TỪ NĂM 1978 ĐẾN NĂM 2008 CHUYÊN NGÀNH: LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM MÃ SỐ: 62225601 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGÔ ĐĂNG TRI Hà Nội - 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Tên đề tài luận án không trùng với bất cứ nghiên cứu nào đã được công bố. Các tài liệu, số liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực, khách quan, rõ ràng về xuất xứ.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hà Nội, ngày tháng năm 2015 Tác giả luận án Đỗ Thị Thanh Loan LỜI CẢM ƠN Bản luận án này được hoàn thành với sự nỗ lực học tập, nghiên cứu khoa học của bản thân cùng với sự hướng dẫn, giúp đỡ, động viên từ các thầy cô, đồng nghiệp, gia đình và bè bạn. Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến PGS. Ngô Đăng Tri, người hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án, cũng như trong quá trình nghiên cứu khoa học từ khi tôi còn là sinh viên cho đến nay.

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến những nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, các thầy cô giáo và đồng nghiệp tại Bộ môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, những người đã chỉ bảo, góp ý, gợi mở cho tôi những ý tưởng khoa học, động viên, khích lệ tôi hoàn thành bản luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các cán bộ tại Trung tâm Lưu trữ Trung ương III, Cục Lưu trữ Trung ương Đảng, Trung tâm Lưu trữ Thành ủy Hà Nội, Trung tâm Lưu trữ Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Thư viện Quốc gia, Thư viện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn… đã nhiệt tình giúp đỡ, cung cấp những thông tin, những tư liệu quý báu cho luận án. Tôi cũng xin giành lời tri ân tới gia đình, bè bạn, những người luôn bên cạnh, động viên, khích lệ, chia sẻ, gánh vác công việc, tạo điều kiện để tôi hoàn thành nhiệm vụ khoa học của mình. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2015 Đỗ Thị Thanh Loan DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CHXHCN: Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa CNH: Công nghiệp hóa DCCH: Dân chủ Cộng hòa HĐH: Hiện đại hóa HĐND: Hội đồng Nhân dân NXB: Nhà xuất bản UBHC: Ủy ban hành chính UBND: Ủy ban nhân dân UBQC: Ủy ban quân chính XHCN: Xã hội Chủ nghĩa MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu. Các công trình nghiên cứu về đô thị học và đô thị Hà Nội. Các công trình nghiên cứu liên quan đến sự lãnh đạo của Đảng về điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội.

Những thành tựu nghiên cứu và những vấn đề luận án tập trung giải quyết. Những thành tựu nghiên cứu. Những vấn đề luận án tập trung giải quyết. 20 Tiểu kết chương 1.

CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO MỞ RỘNG ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI CỦA ĐẢNG NĂM 1978. Tình hình địa giới hành chính thành phố Hà Nội trƣớc năm 1978 và yêu cầu về mở rộng địa giới hành chính thành phố. Tình hình địa giới hành chính thành phố Hà Nội trước năm 1978. Yêu cầu về mở rộng địa giới hành chính thành phố Hà Nội.

Lãnh đạo điều chỉnh mở rộng địa giới hành chính thành phố Hà Nội năm 1978. Chủ trương mở rộng địa giới hành chính thành phố. Chỉ đạo thực hiện. 38 Tiểu kết chương 2.

ĐẢNG LÃNH ĐẠO THU HẸP ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI NĂM 1991. Chủ trƣơng thu hẹp địa giới hành chính thành phố Hà Nội. Hà Nội sau lần điều chỉnh địa giới hành chính năm 1978 và yêu cầu xác định lại địa giới hành chính thành phố. Chủ trương của Đảng.

Quá trình chỉ đạo thực hiện. Đối với Quốc hội, Chính phủ và cơ quan chức năng Trung ương. Đối với Hà Nội và các địa phương liên quan. 61 Tiểu kết chương 3.

MỞ RỘNG ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI DƢỚI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG NĂM 2008. Hà Nội sau điều chỉnh địa giới hành chính năm 1991 và chủ trƣơng của Đảng. Hà Nội sau điều chỉnh địa giới hành chính năm 1991. Chủ trương của Đảng.

Chỉ đạo thực hiện. Đối với Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan chức năng Trung ương. Đối với Hà Nội và các địa phương liên quan. 87 Tiểu kết chương 4.

NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM. Về hạn chế. Kinh nghiệm về xác định chủ trương. Kinh nghiệm trong chỉ đạo thực hiện.

134 Tiểu kết chương 5. 140 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN. 144 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài Địa giới hành chính là cơ sở pháp lý để phân vạch ranh giới trách nhiệm của các cấp chính quyền địa phương đối với dân cư, đất đai và mọi hoạt động khác thuộc phạm vi các cấp quản lý.

Một đơn vị hành chính trực thuộc một cấp chính quyền nào đó chỉ có thể tồn tại và hoạt động được dựa trên cơ sở một địa giới hành chính nhất định, rõ ràng, ổn định và hợp lý, đặc biệt các đô thị - thủ đô. Hà Nội là một thành phố đặc biệt không chỉ vì bề dày lịch sử và văn hóa mà còn vì nó là Thủ đô của Việt Nam, là nơi đặt các cơ quan đầu não, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế và là nơi diễn ra các hoạt động đối nội, đối ngoại quan trọng của Việt Nam. Hà Nội “là trái tim của cả nước, đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hoá, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế” [37, tr. Với tầm quan trọng như thế, việc hoạch định chuẩn xác địa giới hành chính thành phố Hà Nội phù hợp với yêu cầu phát triển của nó với tư cách là Thủ đô quả không hề đơn giản.

Đây là bài toán đặt ra không chỉ với Đảng, Nhà nước, chính quyền thành phố, mà còn là tâm tư của mỗi người dân, nỗi băn khoăn, trăn trở của các nhà nghiên cứu, nhà khoa học. Nhìn ra thế giới, địa giới hành chính nhiều thành phố rất ổn định, thủ đô nhiều nước hầu như không có sự thay đổi về diện tích hoặc nếu có thì khoảng cách giữa các lần điều chỉnh có độ doãng khá xa. Trong khi đó, với Hà Nội, từ sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (1975) cho đến năm 2008, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã nhiều lần phân định, điều chỉnh địa giới hành chính thành phố: năm 1978, địa giới hành chính thành phố Hà Nội được mở rộng, có diện tích là 2.123 km2; năm 1991, chủ trương thu hẹp địa giới hành chính thành phố Hà Nội xuống còn 921,8 km2; sau đó năm 2008, địa giới hành chính thành phố Hà Nội lại được mở rộng, diện tích lên đến 3.344,7 km2, thuộc 17 Thủ đô có diện tích lớn nhất thế giới. Trong khoảng thời gian không dài, chỉ trong vòng 30 năm (1978-2008) đã diễn ra 3 lần điều chỉnh địa giới hành chính của thành phố Hà Nội theo cách mở rộng rồi thu hẹp, thu hẹp rồi mở rộng.

Như vậy, soi chiếu với nhu cầu phát triển nội tại của thành phố, với các quy chuẩn quốc tế, tính cấp thiết, tính khoa học, tính thực tiễn của quá trình chuyển đổi, điều chỉnh địa giới, quan điểm, vai trò của các cấp lãnh đạo, nhất là các cấp quản lý vĩ mô trong quá trình đó. đang được đặt ra, đòi hỏi phải có câu trả lời đầy đủ, thấu đáo. 1 Thành phố Hà Nội đã, đang và sẽ giữ vai trò đầu tàu của cả nước trên các phương diện chính trị, kinh tế, văn hóa, ngoại giao. Trong tương quan ấy, sự phù hợp cũng như sự ổn định địa giới hành chính của thành phố Hà Nội trở thành một trong những yếu tố quan trọng chi phối, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của chính nó.

Và như thế, không thể không phân tích, nghiên cứu về sự lãnh đạo của các cấp hoạch định chính sách trên tầm vĩ mô đối với các lần điều chỉnh địa giới hành chính đã diễn ra, nhằm nhận thức, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân; từ đó đúc rút kinh nghiệm phục vụ hiện tại. Tiếp cận dưới góc độ nêu trên, chúng tôi mạnh dạn chọn vấn đề “Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội từ năm 1978 đến năm 2008” làm chủ đề cho đề tài luận án tiến sĩ lịch sử, chuyên ngành lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là những quan điểm, chủ trương, biện pháp, giải pháp mà Đảng Cộng sản Việt Nam đưa ra trong điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội vào các năm 1978, 1991 và 2008. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Luận án đi sâu tìm hiểu chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội vào các năm 1978, 1991, 2008 và sự chỉ đạo thực hiện chủ trương đó.

Đề tài tập trung nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng đối với điều chỉnh đường ranh giới ngoài cùng của thành phố, không nghiên cứu những điều chỉnh địa giới hành chính nội đô. - Về không gian: Trên địa bàn thành phố Hà Nội và một số địa phương liên quan đến quá trình điều chỉnh địa giới hành chính Thủ đô từ năm 1978 đến năm 2008. - Về thời gian: Từ năm 1978 đến năm 2008, cụ thể là tập trung vào 3 lần điều chỉnh địa giới hành chính vào các năm 1978-1979, 1989-1991, 2008 và trước, sau đó một vài năm để giải quyết các vấn đề liên quan khi cần thiết.