Luận án TS: Tổ chức Công đoàn trong KCN TP.HCM (1997-2013) - TS. Ngô Thị Kim Liên

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGÔ THỊ KIM LIÊN TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN TRONG CÁC KHU CHẾ XUẤT, KHU CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2013 Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 62 22 03 13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Trần Đức Cƣờng HÀCAM LỜI NỘI,ĐOAN 2017 1 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình khoa học của riêng tôi. Các số liệu, thông tin trong Luận án là trung thực, chưa từng được ai công bố trong công trình khoa học nào khác. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Ngô Thị Kim Liên LỜI CÁM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu nặng đến PGS.

Trần Đức Cường, người Thầy không chỉ trực tiếp động viên, hướng dẫn, giúp đỡ về mặt khoa học mà còn là chỗ dựa tinh thần quan trọng để tôi hoàn thành bản luận án này. Tôi xin gửi lời cám ơn chân thành tới Ban Lãnh đạo cùng toàn thể đã động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè và những người thân đã luôn sát cánh động viên, chia sẻ và chăm lo, giúp tôi yên tâm tập trung toàn bộ thời gian và công sức để hoàn thành khóa học và bảo vệ luận án Tiến sĩ đúng thời hạn. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2017 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Ngô Thị Kim Liên MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Những vấn đề luận án cần tiếp tục làm rõ. 24 Chƣơng 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÔNG ĐOÀN VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CỦA TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN TRONG CÁC KHU CHẾ XUẤT, KHU CÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2013.

Lý luận chung về công đoàn. Quá trình hình thành và phát triển của tổ chức công đoàn trong các khu chế xuất, khu công nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh từ năm 1997 đến năm 2013. 41 Chƣơng 3: HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN TRONG CÁC KHU CHẾ XUẤT, KHU CÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Tham gia xây dựng, giám sát việc thực hiện thang, bảng lương, tiền thưởng, hợp đồng lao động, nội quy lao động.

Tham gia xây dựng, giám sát việc thực hiện thỏa ước lao động tập thể. Tham gia giải quyết việc làm, chăm lo đời sống cho người lao động. Tham gia giải quyết khiếu nại và tranh chấp lao động. Tuyên truyền, giáo dục ý thức tổ chức kỷ luật, kỷ luật lao động, nâng cao trình độ chuyên môn cho người lao động.

Tổ chức thi đua và khen thưởng. 115 Chƣơng 4: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA. Một số vấn đề đặt ra. Một số kiến nghị.

144 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1. HEPZA Hochiminh city export processing and industrial zones authory 2.

FDI Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài 3.Hồ Chí Minh Thành phố Hồ Chí Minh DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ Bảng 2. Thu hút vốn đầu tư ở các khu chế xuất, khu công nghiệp ở TP. Hồ Chí Minh qua các giai đoạn. Tình hình thu hút đầu tư theo ngành nghề (tính đến 31/12/2014).

Kim ngạch xuất nhập khẩu (từ năm 1993 đến 2013). Lao động theo ngành nghề. Sơ đồ giản lược tổ chức Công đoàn Việt Nam (tính đến năm 2013). Số lượng công đoàn cơ sở trong các khu chế xuất, khu công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh.

Số lượng công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp. Tình hình đăng ký thang, bảng lương của các doanh nghiệp. Tình hình xây dựng thỏa ước lao động tập thể trong các doanh nghiệp có công đoàn cơ sở. Tình hình xây dựng nhà lưu trú cho công nhân (từ năm 2010 đến năm 2015).

Tình hình đình công ở khu chế xuất, khu công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh (từ năm 2006 đến năm 2013). Thống kê số vụ đình công theo nguồn gốc đầu tư (từ năm 2006 đến năm 2013). Tình hình lao động (từ năm 1993 đến năm 2013). Trình độ học vấn của người lao động (từ năm 2001 đến năm 2013).

Mô hình công đoàn cơ sở ở các doanh nghiệp. Mô tả mối quan hệ của công nhân với các tổ chức chính trị-xã hội. Tính cấp thiết của đề tài Trong tiến trình hơn 80 năm qua, giai cấp công nhân Việt Nam thông qua đội tiền phong là Đảng Cộng sản Việt Nam đã thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình, góp phần quan trọng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc vì độc lập tự do và thống nhất đất nước và sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Nghị quyết Hội nghị lần thứ VI của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X (tháng 1 năm 2008) chỉ rõ: ―Giai cấp công nhân nước ta có sứ mệnh lịch sử to lớn: là giai cấp lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiền phong của mình là Đảng Cộng sản Việt Nam; giai cấp đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến; giai cấp tiên phong trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; lực lượng nòng cốt trong liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng‖ [135, tr.

Về lý luận, có thể hiểu giai cấp công nhân là một phạm trù lịch sử, là một tập đoàn người gắn liền với một hệ tư tưởng chính trị. Ở Việt Nam, tìm hiểu về giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay cần dựa trên cơ sở những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, phù hợp với những đặc điểm của thời đại và của đội ngũ công nhân Việt Nam trong điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập kinh tế quốc tế, vận dụng và phát triển kinh tế tri thức. Chính vì vậy, về vai trò và đặc điểm của giai cấp công nhân ở Việt Nam hiện nay, Nghị quyết Hội nghị lần thứ VI của Ban Chấp hành Đảng khóa X năm 2008 nêu rõ: giai cấp công nhân là một lực lượng xã hội to lớn, đang phát triển, bao gồm những người lao động chân tay và trí óc, làm công hưởng lương trong các cơ sở sản xuất kinh doanh và dịch vụ công nghiệp hoặc sản xuất kinh doanh và dịch vụ có tính chất công nghiệp. Tuy nhiên, vì giai cấp công nhân nước ta đang trong quá trình phát triển, chưa định hình rõ nên luôn có sự đan xen, chuyển dịch giữa các giai cấp, tầng lớp xã hội.

Cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, giai cấp công nhân Việt Nam đã có những biến đổi tích cực về số lượng, chất lượng và thành phần, đang có mặt trong tất cả các ngành nghề, các lĩnh vực, là lực lượng quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Song, bên cạnh những chuyển biến tích cực, hiện nay giai cấp công nhân Việt Nam cũng đang đứng trước những khó khăn và thách thức mới. Đó là vấn đề việc làm không ổn định và thu nhập (tiền lương) quá thấp của một bộ phận không nhỏ công nhân lao động, nhất là ở khu vực doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; điều kiện và môi trường làm việc của công nhân lao động chậm được cải thiện; tai nạn lao động còn xảy ra thường xuyên; vấn đề nhà ở, đời sống vật chất và tinh thần của công nhân lao động chưa được quan tâm; tình trạng vi phạm kỷ luật lao động còn khá phổ biến; đặc biệt, vấn đề tranh chấp lao động tập thể và đình công di n ra phức tạp trong nhiều năm qua…Rõ ràng, làm thế nào để xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam trong hoàn cảnh và điều kiện mới nhằm đáp ứng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là một vấn đề nan giải, có không ít khó khăn, phức tạp. Từ thực ti n hoạt động của giai cấp công nhân đã cho thấy, muốn giải quyết những vấn đề trên, cần có sự thống nhất hành động và nỗ lực từ nhiều phía, không chỉ có các cấp lãnh đạo, các doanh nghiệp mà còn có sự tham gia tích cực của các tổ chức công đoàn.

Công đoàn là một tổ chức chính trị - xã hội rộng rãi của giai cấp công nhân và của người lao động. Công đoàn cùng với các cơ quan nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội chăm lo và bảo vệ quyền lợi của công nhân, viên chức và người lao động, tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia kiểm tra giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, giáo dục, tuyên truyền kiến thức pháp luật, ý thức chính trị cho công nhân và người lao động. Với vai trò to lớn đó, công đoàn là một tổ chức rất quan trọng không thể thiếu trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người lao động. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay của Việt Nam đang đặt ra cho tổ chức công đoàn những vấn đề lớn mang tính cấp thiết cần phải giải quyết.

Đặc biệt là đối với những nơi có quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa với tốc độ nhanh như thành phố Hồ Chí Minh. Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những trung tâm kinh tế - văn hóa - khoa học - kỹ thuật lớn của Việt Nam. Trong quá trình chuyển sang cơ chế thị trường với việc mở cửa, hội nhập quốc tế, nơi đây đã trở thành địa bàn thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước vào loại mạnh nhất của cả nước dẫn đến hình thành các khu chế xuất, khu công nghiệp hiện đại như Tân Bình, Tân Phước, Tân Tạo, Tân 2 Thuận, Bắc Củ Chi, Linh Trung 1, Linh Trung 2, Vĩnh Lộc, Bình Chánh v. Sự ra đời của các khu chế xuất, khu công nghiệp đã tạo động lực phát triển sản xuất công nghiệp, hình thành một lực lượng sản xuất mới có yếu tố tiên tiến, đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của cả nước và thành phố Hồ Chí Minh nói riêng.