Luận án tiến sĩ đảng lãnh đạo xây dựng văn hóa ở miền bắc việt nam từ năm 1954 đ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM THỊ THANH HUYỀN ĐẢNG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG VĂN HÓA Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 1975 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM THỊ THANH HUYỀN ĐẢNG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG VĂN HÓA Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 1975 Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Mã số: 62 22 56 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS HỒ KHANG PGS.TS NGUYỄN THỊ MAI HOA HÀ NỘI - 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Hồ Khang và PGS.TS Nguyễn Thị Mai Hoa Các số liệu trong luận án là trung thực, đảm bảo tính khách quan. Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Hà Nội, ngày 15 tháng 12 năm 2015 Tác giả luận án Phạm Thị Thanh Huyền BẢNG QUY ƢỚC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Ban Bí thư : BBT Ban Chấp hành Trung ương : BCHTƯ Bộ Chính trị : BCT Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân : CMDTDCND Chủ nghĩa xã hội :CNXH Chủ nghĩa đế quốc : CNĐQ Dân chủ cộng hòa : DCCH Đảng Cộng sản Đông Dương : ĐCSĐD Đảng Cộng sản Việt Nam : ĐCSVN Đảng Lao động Việt Nam : ĐLĐVN Hợp tác xã : HTX Nhà xuất bản : NXB Trang : Tr. Việt Nam dân chủ cộng hòa : VNDCCH Xã hội chủ nghĩa : XHCN MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu. Các công trình nghiên cứu về văn hóa và xây dựng văn hóa Việt Nam. Các công trình nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với xây dựng văn hóa.

Thành tựu, "khoảng trống" nghiên cứu và những vấn đề luận án tập trung giải quyết. Thành tựu và "khoảng trống" nghiên cứu. Những vấn đề luận án tập trung giải quyết. CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO XÂY DỰNG VĂN HOÁ Ở MIỀN BẮC CỦA ĐẢNG GIAI ĐOẠN 1954 – 1964.

Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng đối với xây dựng văn hóa và chủ trƣơng của Đảng. Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng đối với xây dựng văn hóa. Chủ trương của Đảng. Chỉ đạo thực hiện.

Xây dựng bộ máy lãnh đạo, quản lý văn hóa và các thiết chế văn hóa. Xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa. Xây dựng các lĩnh vực văn học- nghệ thuật, báo chí, xuất bản gắn với giáo dục chính trị - tư tưởng, khơi dậy tinh thần dân tộc. Phát triển giáo dục, khoa ho ̣c- kỹ thuật đáp ứng nhu cầu kinh tế- xã hội, củng cố vững chắc miền Bắc.

Xây dựng con người mới, đạo đức mới, nếp sống mới .63 Tiểu kết chƣơng. SỰ LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG VĂN HOÁ Ở MIỀN BẮC CỦA ĐẢNG GIAI ĐOẠN 1965 - 1975. Miền Bắc trƣớc thƣ̉ thách mới và chủ trƣơng xây dƣṇ g văn hóa của Đảng. Miền Bắc trước thử thách mới.

Chủ trương xây dựng văn hóa của Đảng. Sự chỉ đạo thực hiện. Kiện toàn bộ máy lãnh đạo, quản lý văn hóa và xây dựng các thiết chế văn hóa. Phát triển đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa.

Phát triển văn học- nghệ thuật, báo chí, xuất bản gắn với giáo dục chính trị - tư tưởng, cổ vũ lòng yêu nước, ý chí chiến đấu. Phát triển giáo dục , khoa ho ̣c - kỹ thuật đáp ứng nhu cầu kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ vững chắc hậu phương miền Bắc. Xây dựng con người mới, đạo đức mới, nếp sống mới .99 Tiể u kế t chƣơng. NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM.

Một số nhận xét. Về hạn chế. Xây dựng văn hóa phải gắn với bảo tồn, kế thừa, tiếp thu các giá trị văn hóa truyền thống. Xây dựng văn hóa phải đặt trong quan hệ gắn bó chặt chẽ với xây dựng các lĩnh vực then chốt của đời sống xã hội.

Xây dựng văn hóa phải luôn gắn với khơi dậy và phát huy sức mạnh dân tộc. Đặt con người ở vị trí trung tâm trong các chủ trương, biện pháp xây dựng văn hóa .135 Tiể u kế t chƣơng.139 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .142 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do lựa chọn đề tài Văn hoá là sản phẩm riêng có của loài người, là dấu ấn phân biệt hoạt động sáng tạo của con người với hành động sống bản năng tự nhiên của loài vật. Với tư cách là toàn bộ các giá trị tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy , văn hóa đóng vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội , vừa là mục tiêu, vừa là động lực để xây dựng đất nước văn minh, giầu mạnh.

Ý thức được tầm quan trọng của văn hoá đối với sự phát triển đời sống tinh thần của nhân dân, xuất phát từ những khát khao giải phóng dân tộc, nâng cao dân trí, ngay từ khi ra đời và ngay trong những ngày đầu sau ngày Cách mạng Tháng Tám thành công, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi xây dựng và phát triển văn hoá là một trong những nhiệm vụ cách mạng ưu tiên hàng đầu của quốc gia. Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, trước thực tế đất nước bị chia cắt làm hai miền, thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược cách mạng khác nhau: CMXHCN ở miền Bắc và CMDTDCND ở miền Nam, song đều hướng vào mục tiêu thống nhất đất nước. Nhiệm vụ lớn lao của lịch sử đã đặt lên vai nhân dân miền Bắc, không cách nào khác, nhân dân miền Bắc phải đoàn kết, nỗ lực hết mình, vượt lên trên tất cả mọi khó khăn thử thách, đạt được nhiều thành tích trong lao động, sản xuất và chiến đấu, đưa miền Bắc tiến lên CNXH, làm căn cứ địa, hậu phương chiến lược, sát cánh cùng nhân dân miền Nam đánh đuổi đế quốc Mỹ, giải phóng dân tộc thống nhất Tổ quốc. Nắm vững tư tưởng hậu phương vững mạnh bao giờ cũng là nhân tố thường xuyên quyết định thắng lợi của cuộc chiến tranh; đặc biệt, với vai trò hậu phương lớn XHCN, vai trò quyết định quan trọng nhất đối với công cuộc thống nhất đất nước, hơn lúc nào hết, miền Bắc phải phát huy cao độ tác dụng của hậu phương lớn đối với tiền tuyến lớn.

Bất cứ hành động cách mạng cụ thể nào của nhân dân miền Bắc đều có hai tác dụng: Một mặt, củng cố miền Bắc, đem lại cho nhân dân miền Bắc đời sống ấm no, hạnh phúc, nâng cao dân trí, được thụ hưởng những thành quả lao động…; mặt khác, tăng cường lực lượng, cổ vũ tinh thần, làm hậu thuẫn và chi viện cho sự nghiệp giải phóng miền Nam. Những kỳ tích của nhân dân miền Bắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước được tạo thành bởi rất nhiều yếu tố, song yếu tố giữ vai trò quan trọng, góp phần vào thành công của hậu phương miền Bắc đó là sức mạnh của văn hóa. 1 Xây dựng, phát triển văn hóa ở miền Bắc, làm cho văn hóa thực sự là một mặt trận, “văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, đóng góp xứng đáng trong quá trình hoàn thành mục tiêu độc lập, tự do trở thành yêu cầu, nhiệm vụ cấp bách. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự nỗ lực, sáng tạo, chủ động của lực lượng làm công tác văn hóa, của các cơ quan, ban ngành và nhân dân trên toàn miền Bắc, những giá trị tích cực của văn hóa được triển khai sâu rộng và mạnh mẽ chưa từng có.

Chính văn hóa đã trở thành một trong những yếu tố gắn kết toàn Đảng, toàn dân và toàn quân miền Bắc thành một khối thống nhất để trước một kẻ thù hiếu chiến, sức mạnh của khối thống nhất ấy càng được nhân lên gấp bội, sẵn sàng chiến đấu không hề e ngại trước bom đạn ác liệt. Văn hóa đã thắp nên ngọn lửa khiến mọi tầng lớp nhân dân trong gian khổ, khó khăn, hy sinh, đau thương và mất mát vẫn sáng ngời tinh thần yêu nước, yêu CNXH. Trong chiến đấu, không khí sôi nổi, lòng nhiệt tình cách mạng, niềm tin mãnh liệt vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng, lòng son sắt thủy chung của đồng bào miền Bắc dành cho đồng bào miền Nam luôn được củng cố, tăng cường và không ngừng lớn mạnh. Chiến tranh đã lùi xa, thời gian cũng đủ dài để nhìn nhận thấu đáo, khách quan những gì mà nhân dân miền Bắc đã trải qua, những giá trị và vai trò của văn hóa trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.

Vì vậy, nghiên cứu, đánh giá, nhìn lại quá trình Đảng lãnh đạo xây dựng và phát triển văn hoá ở miền Bắc từ năm 1954 đến năm 1975; trên cơ sở đó đúc rút một số kinh nghiệm quan trọng là một việc làm cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần vào việc nghiên cứu lịch sử văn hoá, giáo dục Việt Nam, xây dựng và phát triển nền văn hoá mới, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Hiện nay, trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng đất nước, nâng tầm dân tộc, Đảng CSVN tiếp tục nêu cao vai trò của văn hoá, khẳng định văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của công cuộc đổi mới, góp phần đắc lực đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới. Quan điểm về xây dựng nền văn hoá mới của Đảng, về mối quan hệ giữa phát triển văn hóa với phát triển đất nước trong quá khứ là những tham khảo quan trọng trong xây dựng, phát triển văn hoá Việt Nam ở hiện tại. Đó chính là những lý do cơ bản để chúng tôi chọn chủ đề “Đảng lãnh đạo xây dựng văn hoá ở miền Bắc Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975” làm đề tài luận án tiến sĩ lịch sử, chuyên ngành lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Trình bày, làm rõ đường lối, chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng trong xây dựng văn hóa ở miền Bắc những năm 1954-1975; trên cơ sở đó, nêu bật những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân hạn chế và đúc rút những kinh nghiệm phục vụ hiện tại. Nhiệm vụ nghiên cứu - Phân tích những yếu tố, điều kiện lịch sử ảnh hưởng, chi phối đến quá trình Đảng hoạch định và chỉ đạo xây dựng văn hóa trên miền Bắc từ năm 1954 đến năm 1975.