Luận án nghiên cứu thực trạng môi trường sức khỏe người chăn nuôi gia cầm và giải pháp can thiệp tại huyện Phú Xuyên, Hà Nội

DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Các độc tố nấm mốc được phát hiện .1: Phân bố số thành viên trong 90 hộ gia đình nghiên cứu ở hai xã lựa chọn (Đại Xuyên, Hồng Thái) theo quan hệ với chủ hộ .2: Phân bố số hộ gia đình của 2 xã được chọn vào nghiên cứu theo thôn .3: Tiêu chuẩn nấm mốc trong không khí theo Romanovic .4: Tiêu chuẩn chất lượng không khí trong nhà của Safir .5: Đánh giá chỉ số khối cơ thể theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ……………………………………….1: Phân bố các thành viên hộ gia đình theo nhóm tuổi .2: Phân bố các thành viên thuộc hộ gia đình theo trình độ học vấn 51 Bảng 3.3: Kết quả đo vi khí hậu tại chuồng/trại chăn nuôi gia cầm ở 2 xã nghiên cứu .4: Kết quả định lượng các hơi khí độc tại chuồng/ trại chăn nuôi gia cầm của 2 xã nghiên cứu .5: Kết quả xét nghiệm các yếu tố vi sinh vật tại môi trường không khí chuồng/ trại chăn nuôi gia cầm (/m3 không khí).6: Phương thức nuôi gia cầm của các hộ gia đình.7: Phân bố tỷ lệ khoảng cách từ chuồng/ trại nuôi gia cầm tới nhà ở của các hộ gia đình nghiên cứu .8: Phân bố tỷ lệ các khoảng cách từ chuồng/trại nuôi gia cầm tới bếp của các hộ gia đình nghiên cứu .9: Phân bố tỷ lệ các khoảng cách từ chuồng/ trại nuôi gia cầm tới giếng nước, bể chứa nước ăn của các hộ gia đình nghiên cứu.10: Phân bố tỷ lệ các loại chuồng/ trại nuôi gia cầm của các hộ gia đình nghiên cứu .11: Tình trạng vệ sinh chuồng trại nuôi gia cầm tại các hộ gia đình nghiên cứu .12: Tình trạng môi trường xung quanh chuồng trại nuôi gia cầm .13: Tỷ lệ hộ gia đình có nơi chứa nước thải vệ sinh .14: Phân bố đối tượng phỏng vấn theo trình độ học vấn .15: Tỷ lệ đối tượng hiểu biết về nguy cơ lây bệnh.16: Tỷ lệ đối tượng biết tên các bệnh lây từ gia cầm sang người .17: Tỷ lệ đối tượng biết cách phòng bệnh từ gia cầm lây sang người.18: Tỷ lệ đối tượng có kiến thức xử lý khi gia cầm mắc cúm.19: Tỷ lệ đối tượng biết xử lý chuồng/trại khi gia cầm mắc cúm .20: Tỷ lệ đối tượng nghiên cứu biết cách khử trùng, tiêu độc chuồng/trại nuôi gia cầm .21: Tỷ lệ đối tượng yêu cầu tiêm phòng cúm cho gia cầm .22: Tỷ lệ các loại trang bị phòng hộ cá nhân được sử dụng .23: Tình trạng dinh dưỡng (chỉ số khối cơ thể) .24: Tỷ lệ các bệnh mắc phải của các đối tượng nghiên cứu qua khám lâm sàng .25: Tỷ lệ các bệnh mắc phải của các đối tượng nghiên cứu và các thành viên khác cùng lứa tuổi .26: Tình trạng vệ sinh chuồng/trại nuôi gia cầm sau can thiệp tại các hộ chăn nuôi gia cầm .27: Tình trạng môi trường xung quanh chuồng trại nuôi gia cầm của các hộ gia đình.28: Tình trạng nơi chứa nước thải chăn nuôi gia cầm của các hộ gia đình .29: Tỷ lệ đối tượng chăn nuôi gia cầm biết có thể lây bệnh từ gia cầm sang người.30: Tỷ lệ đối tượng chăn nuôi gia cầm biết các loại bệnh lây sang người.31: Kiến thức của đối tượng nghiên cứu biết xử lý đàn gia cầm khi gia cầm mắc cúm .32: Thực hành xử lý chuồng trại khi gia cầm bị cúm .33: Tiêu độc chuồng trại nuôi gia cầm .34: Sử dụng trang bị phòng hộ cá nhân .35: Loại phòng hộ cá nhân sử dụng. 83 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Phân bố các thành viên hộ gia đình theo giới tính.2: Phân bố đối tượng phỏng vấn theo giới tính .3: Đối tượng nghiên cứu thực hiện tiêm phòng cho gia cầm .4: Sử dụng trang bị phòng hộ cá nhân .5: Một số bệnh mắc phải của các đối tượng nghiên cứu .6: Tình trạng môi trường vệ sinh xung quanh sau can thiệp .7: Tình trạng nơi chứa nước thải chăn nuôi gia cầm lần điều tra sau .8: Kiến thức của đối tượng biết xử lý đàn gia cầm khi mắc cúm tại lần điều tra sau. 80 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Hình ảnh chuồng trại chăn nuôi gia cầm tại hộ gia đình .2: Hình ảnh tổn thương đường hô hấp do nhiễm H1N1 và H5N1.3: Hình ảnh mò và vết loét trên da do mò đốt. 16 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam là Quốc gia gắn liền với nền kinh tế nông nghiệp.

Trong sự phát triển chung của nền kinh tế nông nghiệp, phát triển ngành chăn nuôi là tất yếu, trong đó có nghề chăn nuôi gia cầm, thu hút đông đảo người lao động nhằm đảm bảo cung cấp nhu cầu về thực phẩm của người dân cũng như xuất khẩu ra cộng đồng quốc tế. Quá trình hình thành và phát triển nghề chăn nuôi gia cầm chắc chắn sẽ tác động không tốt đến môi trường sống cũng như ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Trên thế giới đã có những nghiên cứu về điều kiện môi trường làm việc, tình hình sức khoẻ của người lao động chăn nuôi gia cầm như nghiên cứu của W. Lenhart (1998), Eduard W và cộng sự (2000) [65], nghiên cứu của Brhel (2003) [63] và đã chỉ ra một số tác động của môi trường chăn nuôi gia cầm đến đời sống và sức khỏe của con người.

Ở trong nước, các nghiên cứu về môi trường, điều kiện làm việc và sức khoẻ của người lao động trong lĩnh vực chăn nuôi gia cầm còn chưa có nhiều và chưa toàn diện, đặc biệt nghiên cứu về điều kiện an toàn vệ sinh lao động chăn nuôi gia cầm ở các hộ chăn nuôi gia đình hầu như chưa đề cập tới. Trong khi đó, việc chăn nuôi gia cầm nhỏ lẻ tại các hộ gia đình ở nước ta chiếm tỷ lệ khá cao (chiếm tới 60% tổng số lượng gia cầm trên toàn quốc) so với chăn nuôi công nghiệp tập trung (nuôi công nghiệp 15%, bán công nghiệp 25%) [40]. Các hộ chăn nuôi gia cầm hầu như chưa áp dụng các biện pháp an toàn sinh học trong chăn nuôi, các kiến thức về công tác vệ sinh phòng bệnh, đảm bảo an toàn vệ sinh lao động còn hạn chế, kết hợp với nhận thức của người chăn nuôi về sức khoẻ nghề nghiệp chưa được đầy đủ, nên khả năng tiềm ẩn phát sinh nhiều bệnh tật mang tính nghề nghiệp do tiếp xúc và truyền nhiễm thông qua vật nuôi là không thể tránh được. 2 Đặc biệt tại nông thôn Việt nam nghề chăn nuôi gia cầm mang tính truyền thống, gia cầm là những vật nuôi rất gần gũi với con người, đồng thời là những vật chủ mang trùng có thể trực tiếp hay gián tiếp lây lan sang người.

Những năm gần đây tỷ lệ nhiễm các bệnh có nguồn gốc từ gia cầm sang người và cộng đồng đang là gánh nặng thực sự như chủng cúm H5N1 (xuất hiện năm 2003) và mới đây (2013) là chủng cúm A/H7N9 đã và đang xuất hiện và lưu hành gây ra gánh nặng bệnh tật tại Trung quốc và Đài loan; Cho đến nay mặc dù bệnh dịch đã và đang được khống chế, nhưng vẫn còn nguy cơ tái phát tại nhiều địa phương [7].Để góp phần giảm bớt nguy cơ tác hại nghề nghiệp, bảo vệ và nâng cao sức khỏe đối với người lao động chăn nuôi gia cầm, việc nghiên cứu về môi trường, điều kiện làm việc tại các chuồng/ trại, tiến hành khám, kiểm tra sức khoẻ và phát hiện bệnh tật cho người lao động tại các hộ gia đình chăn nuôi gia cầm là cần thiết, vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu thực trạng môi trƣờng, sức khỏe của ngƣời chăn nuôi gia cầm và giải pháp can thiệp tại huyện Phú xuyên, Hà nội” với các mục tiêu sau: 1. Mô tả thực trạng môi trường làm việc, sức khoẻ, kiến thức, thực hành phòng bệnh của người chăn nuôi gia cầm tại huyện Phú Xuyên năm 2010. Đánh giá hiệu quả của giải pháp can thiệp nâng cao kiến thức, thực hành phòng bệnh lây lan từ gia cầm của người chăn nuôi gia cầm. Từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm cải thiện điều kiện lao động, giáo dục nâng cao hiểu biết và thực hành về phòng chống bệnh tật, bảo vệ sức khoẻ cho người lao động chăn nuôi, giảm nguy cơ lây lan bệnh tật từ gia cầm sang người lao động và cộng đồng dân cư.

3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Thực trạng môi trƣờng chăn nuôi gia cầm và sức khỏe của ngƣời lao động chăn nuôi gia cầm 1. Thực trạng điều kiện - môi trƣờng chăn nuôi gia cầm Nông nghiệp có vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm tỷ lệ lớn trên 70% tổng số lực lượng lao động trên toàn quốc [5] là một trong những ngành kinh tế chủ đạo có nghề chăn nuôi và nghề trồng trọt là chính, người lao động phải tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp với nhiều yếu tố độc hại có trong môi trường lao động, cũng như sản phẩm của ngành tạo ra. Nghề chăn nuôi là nghề đặc thù thuộc ngành nông nghiệp trong đó có chăn nuôi gia súc, chăn nuôi gia cầm và nuôi trồng thuỷ sản mà riêng chăn nuôi gia cầm là một nghề truyền thống của người nông dân, từ lâu nghề này đã giúp cho việc đảm bảo an ninh thực phẩm trong đời sống hàng ngày và ngày nay nó có vai trò rất quan trọng trong việc góp phần vào công cuộc thực hiện chính sách của Đảng và Nhà nước ta trong quá trình xây dựng và phát triển nông thôn mới đó là: Hiện đại hóa nông nghiệp, nông dân và nông thôn.

Trong thời gian qua ngành chăn nuôi của nước ta phát triển rất nhanh, tốc độ tăng trưởng đạt 8,9% và như vậy mới phù hợp với tốc tộ tăng trưởng dân số và đáp ứng được nhu cầu thực phẩm của người dân. Có đến 80% số hộ nông dân chăn nuôi gia cầm, nhưng chỉ có 15% số gia cầm nuôi theo phương pháp công nghiệp, 20% số gia cầm chăn nuôi theo phương pháp bán công nghiệp; trong khi đó có đến 65% số gia cầm nuôi theo phương pháp truyền thống (nuôi theo kiểu gia đình nhỏ lẻ và coi vật nuôi rất gần gũi với con người). Theo Nguyễn Khoa Lý thì việc chăn nuôi nhỏ lẻ hộ gia đình từ 20 – 4 30 con/ hộ hiện nay là chủ yếu [11], việc nuôi thả rông không kiểm soát được và phần lớn ở các địa phương người dân ngộ nhận cho rằng chỉ xuất hiện dịch cúm gia cầm ở những nơi nuôi nhốt tập trung theo kiểu trang trại và sử dụng thức ăn chăn nuôi công nghiệp, còn với các loại gia cầm chăn nuôi kiểu truyền thống (thả rông) thì không bị bệnh dịch và ít ảnh hưởng tới sức khỏe của con người [16].