Luận án: Hiệu quả truyền thông tích cực can thiệp chế độ ăn cải thiện rối loạn lipid máu ở người cao tuổi Thái Bình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƢỠNG TRẦN ĐÌNH THOAN HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG TÍCH CỰC CAN THIỆP CHẾ ĐỘ ĂN CẢI THIỆN TÌNH TRẠNG RỐI LOẠN LIPID MÁU Ở NGƢỜI CAO TUỐI TẠI NÔNG THÔN -THÁI BÌNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƢỠNG Hà Nội – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƢỠNG TRẦN ĐÌNH THOAN HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG TÍCH CỰC CAN THIỆP CHẾ ĐỘ ĂN CẢI THIỆN TÌNH TRẠNG RỐI LOẠN LIPID MÁU Ở NGƢỜI CAO TUỐI TẠI NÔNG THÔN -THÁI BÌNH Chuyên ngành: dinh dƣỡng Mã số: 9720401 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƢỠNG Hƣớng dẫn khoa học: 1. Lê Bạch Mai 2. Nguyễn Hồng Sơn Hà Nội – 2021 LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn tới Ban Giám đốc Viện Dinh Dưỡng, Trung tâm Đào tạo Dinh dưỡng và Thực phẩm Viện Dinh Dưỡng, Ban Giám hiệu Trường Đại học Y Dược Thái Bình, Khoa Y tế công cộng, Bộ môn Tổ chức và Quản lý y tế, Bộ môn Sinh hóa, đã hỗ trợ, tạo điều kiện giúp đỡ tôi thực hiện luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất với PGS.

Lê Bạch Mai và TS. Nguyễn Hồng Sơn những người thầy đã dành nhiều thời gian và công sức để hướng dẫn, hỗ trợ tận tình, giúp đỡ động viên tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn UBND huyện Vũ Thư, UBND huyện Kiến Xương, Trung tâm Y tế Vũ Thư, Trung Tâm Y tế Kiến Xương, UBND xã ; Trạm y tế, Hội người cao tuổi các xã : Nguyên Xá, Song An - Huyện Vũ Thư, Bình Nguyên, Vũ Tây - Huyện Kiến Xương đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi tiến hành nghiên cứu và ủng hộ tôi nhiệt tình trong quá trình thu thập số liệu nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin gửi lời tri ân đến gia đình, ạn , đồng nghiệp đã quan tâm, động viên, chia sẻ, giúp đỡ t i trong quá trình học tập và hoàn thành luận án này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận án Trần Đình Thoan LỜI CAM ĐOAN Tôi là Trần Đình Thoan, Nghiên cứu sinh khóa 9, chuyên ngành Dinh dƣỡng Viện Dinh dƣỡng Quốc gia, tôi xin cam đoan: 1. Đây là luận văn do bản thân tôi thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của PGS. Lê Bạch Mai và TS. Công trình nghiên cứu này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu khác đã đƣợc công bố tại Việt Nam.

Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã đƣợc xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những cam kết này. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Học viên Trần Đình Thoan DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ARR Absolute Risk Reduction - giảm nguy cơ tuyệt đối ASEAN Association of Southeast Asian Nations (Hiệp hội các nước Đ ng Nam Á) BASNEF Beliefe, Attiude, Subject Norm, Enabling Factors (Niềm tin, thái độ, tiêu chuẩn đối tượng, các yếu tố thúc đẩy) BMI Body Mass Index - Chỉ số khối cơ thể CED Chronic Energy Deficiency (Thiếu hụt năng lượng trường diễn) CI Confidence Interal (Khoảng tin cậy) CLB Câu lạc bộ CSSK Chăm sóc sức khỏe CT Cholesterol toàn phần ĐC Đối chứng ĐTĐ Đái tháo đƣờng GDSK Giáo dục sức khỏe HA Huyết áp HCCH Hội chứng chuyển hóa HDL-C High Density Lipoprotein Cholesterol - Cholesterol tỉ trọng HIV/AIDS Human Immunodeficiency Virus infection / Acquired HQCT Hiệu quả can thiệp LDL-C Low Density Lipoprotein Cholesterol - Cholesterol tỉ trọng LEPSA Learner centered problem solving approach (Phương pháp giải quyết vấn đề lấy người học làm trung tâm) MET Metabolic equivalent task (Nhiệm vụ trao đổi chất tương đương) NCDs Các bệnh không lây nhiễm NCS Nghiên cứu sinh NCT Ngƣời cao tuổi NMCT Nhồi máu cơ tim NMN Nhồi máu não NNT Number Needed to Treat (số bệnh nhân cần được điều trị để giảm một ca bệnh) OR Odds Ratio - Tỉ suất chênh RLCHLP Rối loạn chuyển hóa lipid SD Độ lệch chuân TBMMN Tai biến mạch máu não TC-BP Thừa cân-Béo phì TG Triglycerid TNLTD Thiếu năng lƣợng trƣờng diễn THA Tăng huyết áp UBND Ủy ban nhân dân VE Vòng eo VM Vòng mông WHO World Health Oganization - Tổ chức Y tế thế giới WHR Waist-hip ratio (Tỷ lệ eo-mông) XVĐM Xơ vữa dộng mạch YTNC Yếu tố nguy cơ MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Một số khái niệm liên quan đến ngƣời cao tuổi. Lipid máu và rối loạn chuyển hóa lipid máu. Vai trò của truyền thông tích cực thúc đẩy đa dạng hóa bữa ăn cải thiện kiến thức, thực hành dinh dƣỡng phòng chống rối loạn chuyển hóa lipid máu ở ngƣời cao tuổi. Một số thông tin về địa bàn nghiên cứu.

37 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng, địa bàn và thời gian nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Địa bàn nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu:. Thiết kế nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Tổ chức can thiệp.

Chuẩn bị vật liệu nghiên cứu can thiệp. Thành lập Ban chỉ đạo phòng chống rối loạn mỡ máu của xã và Câu lạc bộ phòng chống rối loạn mỡ máu (lipid) máu tại các thôn. Xây dựng mô hình, trƣớc khi tiến hành các giải pháp can thiệp. Xây dựng nội dung can thiệp.

Theo dõi, giám sát các hoạt động can thiệp .6 Tổ chức giám sát. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu. Các kỹ thuật áp dụng trong nghiên cứu .2 Các yếu tố liên quan:. Nội dung các biến số, chỉ số nghiên cứu và chỉ tiêu đánh giá:.

Xử lý số liệu. Các biện pháp khống chế sai số. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. Hạn chế trong nghiên cứu.

66 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến rối loạn chuyển hóa lipid máu của đối tƣợng nghiên cứu. Tình trạng dinh dƣỡng. Thực trạng rối loạn chuyển hóa lipid máu.

Một số yếu tố liên quan đến tình trạng rối loạn chuyển hóa lipid máu 74 3. Hiệu quả can thiệp. 83 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN. Thực trạng và một số yếu tố liên quan đến rối loạn chuyển hóa lipid máu của đối tƣợng nghiên cứu.

Tình trạng dinh dƣỡng. Thực trạng mắc RLCHLP và đặc diểm rối loạn chuyển hóa lipid máu.Một số yếu tố liên quan tới tình trạng rối loạn chuyển hóa lipip máu ở ngƣời cao tuổi tại địa bàn nghiên cứu. Xây dựng mô hình, tiến hành và đánh giá các giải pháp can thiệp tại xã Nguyên Xá. Xây dựng mô hình giải pháp can thiệp.

Mô hình truyền thông tích cực can thiệp thay đổi hành vi áp dụng nguyên lý truyền thông giải quyết vấn đề dựa vào ngƣời học LEPSA. Giải pháp về chăm sóc dinh dƣỡng cho nhóm Ngƣời cao tuổi mắc rối loạn chuyển hoá lipid máu và can thiệp y tế sử dụng hỗ trợ kỹ thuật thích hợp với cộng đồng. Đánh giá hiệu quả sau 6 tháng áp dụng các biện pháp can thiệp .Kiến thức, thực hành nhằm làm giảm tình trạng rối loạn chuyển hóa lipid máu của đối tƣợng nghiên cứu. Sự thay đổi về các chỉ số BMI, vòng eo, vòng eo/vòng mông, tỷ lệ mỡ cơ thể, chỉ số huyết áp và chỉ số lipid máu.

Ƣu điểm và tính mới của nghiên cứu. 137 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Đặc điểm chung của đối tƣợng nghiên cứu. Giá trị trung bình của một số chỉ tiêu nghiên cứu ở 2 giới. Tình trạng dinh dƣỡng theo BMI,% mỡ cơ thể, VE,VE/VM .4: Tỷ lệ rối loạn chuyển hóa lipid máu ở ngƣời cao tuổi tại địa bàn nghiên cứu theo nhóm tuổi và giới .5: Tỷ lệ rối loạn chuyển hóa lipid máu ở ngƣời cao tuổi tại địa bàn nghiên cứu theo các xã.

Nồng độ trung bình của các thành phần lipid máu ở 2 giới. Tỷ lệ rối loạn các thành phần lipid máu. Rối loạn các thành phần lipid máu theo nhóm tuổi. Rối loạn các thành phần lipid máu theo giới .10: Số chỉ số lipid máu bị rối loạn theo giới tính.

Liên quan giữa yếu tố kinh tế- xã hội với rối loạn chuyển hóa lipid máu. Tỷ lệ tiêu thụ lƣơng thực thực phẩm của đối tƣợng có Cholesterol máu cao > 1,2g ngày/tuần. Tỷ lệ tiêu thụ LTTP của đối tƣợng có Triglycerid máu cao > 1,2g ngày/tuần .14: Liên quan giữa thói quen ăn uống với RLCHLP máu .15: Liên quan giữa RLCHLP máu với thói quen sinh hoạt của NCT78 Bảng 3. Liên quan giữa tuổi, giới với rối loạn tăng cholesterol và tăng triglycerid.

Liên quan giữa tuổi, giới với rối loạn tăng LDL-C Và rối loạn giảm HDL-C. Liên quan giữa tăng cholesterol, tăng triglycerid máu với tỷ lệ VE/VM ,VEcao, BMI, % mỡ cơ thể và huyết áp. Liên quan giữa tăng LDL-C, giảm HDL-C với tỷ lệ VE/VM, VE cao, BMI, % mỡ cơ thể và chỉ số huyết áp cao. Mô hình đa biến với các yếu tố nguy cơ mắc rối loạn chuyển hóa lipid máu .21: Biết đƣợc hậu quả của rối loạn chuyển hóa lipid máu .22: Đối tƣợng biết cách phát hiện sớm rối loạn mỡ máu .23: Đối tƣợng biết cách phòng chống rối loạn lipid máu .24: Sở thích ăn các loại thực phẩm của đối tƣợng nghiên cứu .25: Thói quen ăn mặn của đối tƣợng nghiên cứu .26: Số bữa ăn trung bình trong ngày.

Tần xuất tiêu thụ thực phẩm trong tuần qua .28: Hiệu quả can thiệp với giảm nồng độ cholesterol. Tỷ lệ giảm cholesterol cao ở hai nhóm tại thời điểm sau can thiệp90 Bảng 3. Hiệu quả can thiệp với giảm nồng độ triglycerid. Tỷ lệ giảm triglycerid cao ở hai nhóm tại thời điểm sau can thiệp92 Bảng 3.

Hiệu quả can thiệp với tăng nồng độ HDL-C. Tỷ lệ giảm HDL-C thấp ở hai nhóm tại thời điểm sau can thiệp 93 Bảng 3. Hiệu quả can thiệp với giảm nồng độ LDL-C. Tỷ lệ giảm LDL-C cao ở hai nhóm tại thời điểm sau can thiệp94 Bảng 3.

Hiệu quả can thiệp với giảm trị số huyết áp. Tỷ lệ giảm huyết áp ở hai nhóm tại thời điểm sau can thiệp. Hiệu quả can thiệp với giảm giá trị trung bình vòng eo. Tỷ lệ giảm vòng eo cao ở hai nhóm tại thời điểm sau can thiệp 96 Bảng 3.

Hiệu quả can thiệp với giảm chỉ số vòng eo/vòng mông cao. Tỷ lệ giảm VE/VM cao ở hai nhóm tại thời điểm sau can thiệp97 Bảng 3. Hiệu quả can thiệp với giảm % mỡ cơ thể cao. Tỷ lệ giảm % mỡ cao ở hai nhóm tại thời điểm sau can thiệp 99 Bảng 3.

Hiệu quả can thiệp với giảm giá trị trung bình BMI .