Luận án tiến sĩ: Hiệu quả sản phẩm dinh dưỡng có probiotic, prebiotic đến dinh dưỡng, miễn dịch, nhiễm khuẩn ở trẻ 25-36 tháng tuổi - Vũ Thị Kim Hoa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƯỠNG VŨ THỊ KIM HOA TÊN LUẬN ÁN: HIỆU QUẢ CỦA SẢN PHẨM DINH DƯỠNG CÓ PROBIOTIC, PREBIOTIC ĐẾN TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG, MIỄN DỊCH, NHIỄM KHUẨN Ở TRẺ EM 25-36 THÁNG TUỔI LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƯỠNG 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƯỠNG VŨ THỊ KIM HOA TÊN LUẬN ÁN: HIỆU QUẢ CỦA SẢN PHẨM DINH DƯỠNG CÓ PROBIOTIC, PREBIOTIC ĐẾN TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG, MIỄN DỊCH, NHIỄM KHUẨN Ở TRẺ EM 25-36 THÁNG TUỔI CHUYÊN NGÀNH: DINH DƯỠNG Mã số: 62.03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƯỠNG CỘNG ĐỒNG Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Xuân Ninh 2. Nguyễn Đỗ Huy i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được bất kỳ tác giả nào công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả Vũ Thị Kim Hoa ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban giám đốc Viện Dinh dưỡng, Trung tâm Đào tạo Dinh dưỡng và Thực phẩm, các Thầy, các cô, các anh chị đồng nghiệp đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Ninh và Phó giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Đỗ Huy. Những người thầy tâm huyết đã tận tình hướng dẫn, động viên khích lệ, dành nhiều thời gian trao đổi và định hướng cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin bày tỏ cảm ơn tới Ủy ban nhân xã, trạm y tế xã, 14 trường mầm non và các cộng tác viên của 4 xã Quỳnh Phú, Xuân Lai, Đại Lai, Nhân Thắng huyện Gia Bình tỉnh Bắc Ninh đã giúp đỡ tạo điều kiện cho tôi cho tôi trong quá trình triển khai thu thập số liệu, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành các nội dung nghiên cứu thuận lợi.

Tôi xin cảm ơn cán bộ khoa nghiên cứu vi chất dinh dưỡng – Viện Dinh Dưỡng Quốc gia đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu. Cuối cùng, tự đáy lòng tôi vô cùng xúc động và biết ơn tấm lòng ân tình của gia đình (nhất là chồng và các con tôi), bạn bè, đồng nghiệp và các bạn đã quan tâm, động viên, chia sẻ và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành đề tài. iii MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT FOS : Fructo-oligosaccharid GOS : Galacto-oligosaccharit GDDD : Giáo dục dinh dưỡng HAZ : Z-score chiều cao theo tuổi NCDDKN : Nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị NKHH : Nhiễm khuẩn hô hấp OR : Odd Ratio – Tỷ suất chênh RR : Relative Risk – Nguy cơ tương đối SDD : Suy dinh dưỡng TTDD : Tình trạng dinh dưỡng T0, : Thời điểm bắt đầu nghiên cứu T2,5 : Thời điểm 2,5 tháng sau nghiên cứu T5 : Thời điểm sau 5 tháng nghiên cứu UNICEF : United Nations Children's Fund (Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc) WHO : World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) WAZ : Z-score cân nặng theo tuổi WHZ : Z-score cân nặng theo chiều cao Zn : Kẽm iv DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Thực trạng suy dinh dưỡng theo khu vực trên thế giới.

Mức đáp ứng NCDDKN khẩu phần trẻ 24-59 tháng theo nhóm tuổi. Các can thiệp DD trực tiếp chính trong 1. Các biến số, chỉ số/ chỉ tiêu và phương pháp thu thập. Thành phần dinh dưỡng của sản phẩm sử dụng trong nghiên cứu.

Thành phần probiotic và prebiotic được bổ sung vào sản phẩm của nhóm nghiên cứu thử nghiệm. Đặc điểm của mẹ trẻ được chọn nghiên cứu, ±SD hoặc n (%). Đặc điểm về tiền sử nuôi dưỡng trẻ, ±SD hoặc n (%). Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi.

Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới. Đặc điểm nhân trắc của hai nhóm đối tượng khi bắt đầu can thiệp. Tỷ lệ % SDD phân bố theo nhóm tuổi. Đặc điểm chỉ số vi chất hai nhóm khi bắt đầu can thiệp.

Tỷ lệ trẻ bị thiếu vi chất theo nhóm tuổi. Tỷ lệ trẻ bị thiếu vi chất theo giới tính. Nồng độ IgA trong máuvà trong phân của hai nhóm khi bắt đầu can thiệp. Nồng độ IgA trong máu và trong phân theo nhóm tuổi của hai nhóm khi bắt đầu can thiệp.

Thay đổi cân nặng, chiều cao trước và giữa can thiệp (T2,5). Thay đổi chỉ số Z-score trước và 2,5 tháng can thiệp (T2,5). Thay đổi tỷ lệ SDD trước và giữa can thiệp (T2,5). Thay đổi cân nặng, chiều cao sau 5 tháng can thiệp.

Thay đổi chỉ số Z-score ( ± SD) trước và sau can thiệp. Ảnh hưởng can thiệp đến thay đổi giá trị Z-score giữa thời điểm/theo nhóm tuổi. Tác động của can thiệp đến thay đổi giá trị Z-score giữa 2 thời điểm theo giới tính. Thay đổi tỷ lệ SDD trước và sau can thiệp.

Thay đổi nồng độ các vi chất ( ± SD) trước và sau can thiệp. Gia tăng nồng độ vi chất giữa 2 thời điểm (T5-T0) theo nhóm tuổi. Sự gia tăng nồng độ vi chất giữa 2 thời điểm (T5-T0) theo giới tính. Gia tăng (T5-T0) nồng độ Hb, retinol và Kẽm huyết thanh trên trẻ bị thiếu hoặc không thiếu vi chất khi bắt đầu can thiệp.

Ảnh hưởng của can thiệp đến tỷ lệ thiếu vi chất. Nồng độ IgA huyết thanh ( ± SD) trước và sau can thiệp. Thay đổi IgA (mg/ml) trong huyết thanh (T5-T0) theo nhóm tuổi và theo giới. Nồng độ IgA trong phân tại T0, T2,5 và T5.

Thay đổi IgA trong phân (T 5-T0) theo nhóm tuổi và giới của các đối tượng nghiên cứu. Số đợt và số ngày mắc bệnh tiêu chảy trung bình trong thời gian can thiệp. So sánh số đợt mắc bệnh tiêu chảy theo trong 5 tháng. Số lần, số ngày mắc bệnh NKHH / 5 tháng can thiệp.

Tỷ lệ mắc NKHH trên và dưới trong 5 tháng can thiệp. So sánh sự cải thiện cân nặng của trẻ trong nghiên cứu này với một số nghiên cứu bổ sung vi chất khác tại Việt Nam. So sánh mức tăng chiều cao của hai nhóm với kết quả nghiên cứu của một số tác giả khác tại Việt Nam.98 vi DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1. Số liệu thống kê về tình trạng dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi Việt Nam 2008 - 2015.

Tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng theo nhóm tháng tuổi. Số ca suy dinh dưỡng trên thế giới qua các năm. Phân bố vi khuẩn tại các đoạn khác nhau trong đường tiêu hóa người trưởng thành. Tỷ lệ SDD của trẻ khi bắt đầu can thiệp.

Tỷ lệ thiếu vi chất dinh dưỡng khi bắt đầu can thiệp. Nồng độ IgA trong phân tại 3 thời điểm nghiên cứu. Diến biễn số ngày mắc bệnh tiêu chảy theo thời gian (tháng) can thiệp. Thay đổi lượng IgA trong phân của trẻ bú mẹ theo thời gian.115 DANH MỤC HÌNH/SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.

Mô hình nguyên nhân suy dinh dưỡng trẻ em [31]. Dinh dưỡng theo chu kỳ vòng đời [32]. Cơ chế và lợi ích lâm sàng của probiotic. Chọn mẫu, chia nhóm và diễn biến số lượng của đối tượng.47 vii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC BẢNG.iv DANH MỤC BIỂU ĐỒ.vi DANH MỤC HÌNH/SƠ ĐỒ.vi ĐẶT VẤN ĐỀ.1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Tình hình suy dinh dưỡng trẻ em tại Việt Nam và trên thế giới. Tình hình suy dinh dưỡng trẻ em tại Việt Nam. Tình hình SDD trẻ em trên thế giới.

Nguyên nhân và hậu quả của suy dinh dưỡng. Các giải pháp can thiệp phòng chống SDD trên thế giới và ở Việt Nam. Tình hình thiếu vi chất dinh dưỡng trẻ em ở Việt Nam và trên thế giới. Tình hình thiếu vi chất dưỡng ở trẻ em tại Việt Nam.

Tình hình thiếu vi chất dinh dưỡng trên thế giới. Cập nhật các dữ liệu về ứng dụng hệ vi khuẩn chí đường ruột, probiotics, prebiotics trong phòng chống SDD trẻ em. Hệ vi khuẩn chí đường ruột. Nghiên cứu ứng dụng probiotics, prebiotics trong phòng chống bệnh tật và cải thiện tăng trưởng trẻ em.

Nghiên cứu về Prebiotic, Synbiotic với miễn dịch và tăng trưởng của trẻ. Về chủng loại, tính an toàn và liều lượng sử dụng probiotic và prebiotic. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Tiêu chuẩn lựa chọn. Tiêu chuẩn loại trừ. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu và chia nhóm đối tượng nghiên cứu.

Các biến số và chỉ số/ chỉ tiêu nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu và đánh giá các chỉ số/ chỉ tiêu. Thu thập số liệu và đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Thu thập số liệu và đánh giá tình trạng một số vi chất.

Thu thập số liệu và đánh giá tình trạng miễn dịch cơ thể bằng chỉ số IgA huyết thanh IgA trong phân và tình trạng bệnh tật. Chuẩn bị sản phẩm bổ sung. Thành phần của sản phẩm dinh dưỡng dùng trong nghiên cứu. Cung cấp, bảo quản, pha chế và cho trẻ uống sản phẩm hàng ngày.

Tổ chức nghiên cứu, theo dõi và giám sát. Công tác chuẩn bị thực địa, tập huấn và tổ chức nghiên cứu. Công tác theo dõi và giám sát. Xử lý và phân tích số liệu.

Đạo đức nghiên cứu. Các biện pháp hạn chế sai số hệ thống và khống chế nhiễu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm của các đối tượng nghiên cứu tại thời điểm ban đầu.

Hiệu quả của sản phẩm dinh dưỡng có bổ sung Synbiotic đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Hiệu quả của bổ sung đến phát triển chiều cao, cân nặng. Hiệu quả của bổ sung đối với các chỉ số Z-score sau 5 tháng can thiệp. Tác động của can thiệp đối với tình trạng vi chất dinh dưỡng của trẻ.

Tác động của can thiệp đến nồng Hb, Retinol, kẽm huyết thanh. Tác động của can thiệp đến thay đổi nồng độ Hemoglobin và một số vi chất theo nhóm tuổi và theo giới tính. Hiệu quả của sữa bổ sung Synbiotic đối với tình trạng IgA huyết thanh và IgA trong phân của trẻ. Hiệu quả của bổ sung đến nồng độ IgA huyết thanh.

Sự thay đổi nồng độ IgA trong phân tại các thời điểm. Hiệu quả can thiệp đối với bệnh tiêu chảy và nhiễm khuẩn hô hấp. Hiệu quả can thiệp đối với bệnh tiêu chảy. Hiệu quả can thiệp đối với bệnh nhiễm khuẩn hô hấp.

Về hiệu quả bổ sung synbiotic đến cải thiện các chỉ số nhân trắc ở trẻ. Hiệu quả của bổ sung đến các chỉ số vi chất dinh dưỡng của trẻ. Về nồng độ Hemoglobin và tình trạng thiếu máu. Về nồng độ kẽm huyết thanh và tỷ lệ thiếu kẽm.

Về nồng độ Retinol huyết thanh và tình trạng thiếu vitamin A.