Luận án Ngô Thị Hải Vân: Mô hình can thiệp cộng đồng phòng chống sốt xuất huyết Dengue ở Tây Nguyên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÕNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGÔ THỊ HẢI VÂN THỰC TRẠNG BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ MÔ HÌNH CAN THIỆP DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG Ở TÂY NGUYÊN (2005 - 2014) LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÕNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGÔ THỊ HẢI VÂN THỰC TRẠNG BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ MÔ HÌNH CAN THIỆP DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG Ở TÂY NGUYÊN (2005 - 2014) Chuyên ngành: Vệ sinh xã hội học và Tổ chức Y tế Mã số: 62 72 01 64 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Đặng Tuấn Đạt 2. Lê Văn Bào HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam số liệu trong đề tài luận án là một phần số liệu trong đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh, có tên: “Ứng dụng xây dựng mô hình phòng chống chủ động vector sốt xuất huyết dựa vào cộng đồng ở tỉnh Đăk Lăk”. Kết quả đề tài này là thành quả nghiên cứu của tập thể mà tôi là một thành viên chính.

Tôi đã được Chủ nhiệm đề tài và toàn bộ các thành viên trong nhóm nghiên cứu đồng ý cho phép sử dụng đề tài này vào trong luận án để bảo vệ lấy bằng tiến sĩ. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Ngô Thị Hải Vân MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN.

Một số đặc điểm sốt xuất huyết Dengue. Lịch sử bệnh sốt xuất huyết Dengue. Một số đặc điểm sinh học của véc tơ truyền bệnh SXHD. Vi rút gây bệnh sốt xuất huyết Dengue.

Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng bệnh sốt xuất huyết Dengue. Giám sát dịch tễ sốt xuất huyết Dengue. Các biện pháp phòng chống sốt xuất huyết Dengue. Tình hình bệnh sốt xuất huyết Dengue trên thế giới và ở Việt Nam.

Tình hình bệnh sốt xuất huyết Dengue trên toàn cầu. Tình hình bệnh sốt xuất huyết Dengue tại Việt Nam. Tình hình sốt xuất huyết Dengue tại Tây Nguyên. Một số nghiên cứu phòng, chống sốt xuất huyết Dengue.

Trên thế giới. Các nghiên cứu can thiệp phòng chống SXHD tại Tây Nguyên. 32 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Mẫu và phương pháp chọn mẫu. Biến số và chỉ số về dịch tễ học bệnh SXHD trong nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Mẫu và phương pháp chọn mẫu.

Xây dựng mô hình phòng chống chủ động SXHD dựa vào cộng đồng. Công cụ và kỹ thuật thu thập thông tin. Hạn chế trong nghiên cứu và biện pháp khắc phục. Hạn chế trong nghiên cứu.

Biện pháp khắc phục sai số. Đạo đức trong nghiên cứu. Quản lý, xử lý và phân tích số liệu. Một số khái niệm trong nghiên cứu .53 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Thực trạng bệnh sốt xuất huyết Dengue tại Tây Nguyên. Tình hình bệnh nhân SXHD tại 4 tỉnh Tây Nguyên. Kết quả xét nghiệm huyết thanh học và phân lập vi rút Dengue tại khu vực Tây Nguyên, (2005-2014). Kết quả giám sát vector truyền bệnh SXHD ở khu vực Tây Nguyên, (2009-2014).

Mối tương quan giữa nhiệt độ, lượng mưa trung bình với chỉ số DI, BI và số ca mắc SXHD tại 4 tỉnh Tây Nguyên, (2009-2013). Đánh giá hiệu quả mô hình phòng chống SXHD dựa vào cộng đồng. Thành lập Ban chỉ đạo và mạng lưới CTV. Hoạt động tập huấn.

Nội dung hoạt động của mô hình can thiệp. Hiệu quả các hoạt động của mô hình can thiệp. Hiệu quả hoạt động VSMT, thu gom DCPT tại phường can thiệp. Hiệu quả thả cá bảy màu với sự tham gia của cộng đồng.

Kết quả giám sát véc tơ tại phường can thiệp và phường chứng. Kết quả giám sát số ca mắc SXHD tại phường can thiệp và phường chứng, (2013-2014) .5 Đánh giá kiến thức, thái độ, thực hành về PCSXHD của người dân trước và sau can thiệp. Tính bền vững và khả năng duy trì các biện pháp. 103 Chƣơng 4: BÀN LUẬN .Thực trạng sốt xuất huyết Dengue tại Tây Nguyên, giai đoạn.

Tình hình SXHD tại 4 tỉnh Tây Nguyên. Kết quả phân lập vi rút Dengue tại Tây Nguyên, (2005-2014). Muỗi Aedes aegypti véc tơ truyền bệnh Sôt xuất huyết Duengue ở khu vực Tây Nguyên. Đánh giá hiệu quả mô hình phòng, chống SXHD dựa vào cộng đồng.

Mô hình can thiệp dựa vào cộng đồng. Đánh giá kết quả can thiệp. 142 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1. BI Breteau Index (Chỉ số Breteau) 2.

CI Container Index (Chỉ số DCCN có bọ gậy) 3. CTV Cộng tác viên 4. CSHQ Chỉ số hiệu quả 5. CSMĐM Chỉ số mật độ muỗi 6.

CSMĐBG Chỉ số mật độ bọ gậy 7. DI Density Index (chỉ số mật độ) 8. DCCN Dụng cụ chứa nước 9. DCPT Dụng cụ phế thải 10.

PCSXHD Phòng, chống sốt xuất huyết Dengue 11. GIS Geographic Information System (hệ thông tin địa lý) 12. HI House Index (Chỉ số nhà có bọ gậy) 13. HGĐ Hộ gia đình 14.

HQCT Hiệu quả can thiệp 15. KAP Knowledge- Attitude- Practice (kiến thức- Thái độ- Thực hành) 16. LQ-BG Loăng quăng/bọ gậy 17. SD Sốt Dengue 18.

SXHD Sốt xuất huyết Dengue 19. TTYT Trung tâm Y tế 20. TTYTDP Trung tâm Y tế dự phòng 21. TT-GDSK Truyền thông - giáo dục sức khoẻ 22.

TCYTTG Tổ chức Y tế thế giới 23. UBND Uỷ ban nhân dân 24. VSMT Vệ sinh môi trường 25. WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1.1: Số mắc và chết SXHD tại các tỉnh Tây Nguyên từ năm (1989 – 2004) .2: Kết quả phân lập vi rút Dengue tại Tây Nguyên (1998-2004) .1: Phân bố số ca mắc, chết SXHD theo năm của 4 tỉnh Tây Nguyên (2005-2014) .2: Phân bố số mắc SXHD theo huyện/thị xã/thành phố tại tỉnh Kon Tum, (2009- 2014) .3: Phân bố số mắc SXHD theo huyện/thị xã/thành phố tại tỉnh Gia lai, (2009 -2014) .4: Phân bố số mắc SXHD theo huyện/thị xã/thành phố tại tỉnh Đăk Lăk, (2009-2014) .5: Phân bố số mắc SXHD theo huyện/thị xã/thành phố tại tỉnh Đăk Nông .6: Phân bố số ca mắc theo thể lâm sàng tại 4 tỉnh, (2009-2014) .7: Kết quả xét nghiệm huyết thanh học SXHD, (2005-2014) .8: Kết quả phân lập vi rút Dengue tại tỉnh Kon Tum, (2005-2014) .9: Kết quả phân lập vi rút Dengue tại tỉnh Gia lai, (2005-2014) .10: Kết quả phân lập vi rút tại tỉnh Đăk Lăk, (2005-2014) .11: Kết quả phân lập vi rút tại tỉnh Đăk Nông, (2005-2014).12: Mối tương quan giữa nhiệt độ, lượng mưa trung bình với chỉ số DI, BI tại Kon Tum, giai đoạn (2009-2013) .13: Mối tương quan giữa nhiệt độ, lượng mưa trung bình với chỉ số DI, BI tại Gia Lai, giai đoạn (2009-2013).14: Mối tương quan giữa nhiệt độ, lượng mưa trung bình với chỉ số DI, BI tại Đăk Lăk, giai đoạn 2009-2013.

82 Bảng Tên bảng Trang 3.15: Mối tương quan giữa nhiệt độ, lượng mưa trung bình với chỉ số DI, BI tại Đăk Nông, giai đoạn (2009-2013).16: Ban chỉ đạo phòng chống SXHD tại phường Tân tiến .17: Hoạt động tập huấn cho ban chỉ đạo và CTV .18: Một số hoạt động truyền thông đã triển khai tại cộng đồng.19: Một số hoạt động can thiệp đã triển khai tại cộng đồng .20: Kết quả hoạt động VSMT, thu gom DCPT trước và sau chiến dịch .21: Kết quả hoạt động thả cá 7 màu trước và sau can thiệp .22: So sánh chỉ số mật độ muỗi Aedes aegypti (DI) tại phường can thiệp (Tân Tiến) và phường chứng (Thành Công), tháng 1/2013 đến tháng 10/2014 .23: So sánh chỉ số Breteau (BI) tại phường can thiệp (Tân Tiến) và phường chứng (Thành Công), tháng 1/2013 đến tháng 10/2014 .24: Số ca mắc SXHD tại P.Tân Tiến và P.25: Tỷ lệ có kiến thức đúng về véc tơ truyền bệnh SXHD .26: Tỷ lệ có kiến thức đúng về triệu chứng bệnh SXHD .27: Kiến thức về phòng chống véc tơ SXHD của người dân .28: Thái độ của người dân về phòng, chống bệnh SXHD .29: Thực hành của người dân trước và sau can thiệp .30: So sánh tỷ lệ thực hành đúng của người dân trước và sau can thiệp .31: Kết quả duy trì hoạt động VSMT, thu gom DCPT tại phường Tân Tiến .32: Kết quả duy trì hoạt động thả cá 7 màu tại cộng đồng .33: Kiến thức của người dân sau can thiệp (phường Tân Tiến) .34: Thái độ, thực hành của người dân sau sau can thiệp (phường Tân Tiến) 105 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3.1: Số mắc SXHD trung bình theo tháng của 4 tỉnh .2: Diễn biến dịch theo tuần .3: Phân bố số ca mắc SXHD tại xã Quảng Sơn .4: Phân bố số ca mắc SXHD theo dân tộc .5: Diễn biến SXHD theo thời gian .6: Số ca mắc phân theo tuổi tại 4 tỉnh Tây Nguyên, .7: Tỷ lệ các type huyết thanh tại tỉnh Kon Tum, .8: Tỷ lệ các type huyết thanh tại tỉnh Gia Lai, .9: Tỷ lệ các type huyết thanh tại tỉnh Đăk Lăk, .10: Tỷ lệ các type huyết thanh tại tỉnh Đăk Nông, .11: Các type vi rút Dengue lưu hành tại 4 tỉnh Tây Nguyên, .12: Chỉ số DI trung bình theo tháng tại một số điểm giám sát 4 tỉnh Tây Nguyên, .13: Chỉ số BI trung bình theo tháng tại một số điểm giám sát 4 tỉnh Tây Nguyên, .14: Tỷ lệ tập trung bọ gậy tại Tp. Kon Tum, tỉnh Kon Tum, .15: Tỷ lệ tập trung bọ gậy tại Tp. Pleiku, tỉnh Gia Lai, .16: Tỷ lệ tập trung bọ gậy tại Tp. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk, .17: Tỷ lệ tập trung bọ gậy tại Thị xã Gia Nghĩa, Đăk Nông.

79 DANH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang 1.1: Muỗi Aedes aegypti .2: Phân bố vùng/lãnh thổ có nguy cơ mắc SXHD trên thế giới .3: Số mắc SXHD báo cáo hàng năm cho WHO giai đoạn (1955- 2007), và số được báo cáo trong giai đoạn hiện tại, 2008-2010.4: Số mắc SXHD trung bình tại 30 Quốc gia/vùng lãnh thổ, (2004- 2010) .5: Số trường hợp mắc và chết do SXHD ở khu vực Tây Thái Bình Dương, 1991-2010.