Luận án tiến sĩ cuộc tổng tiến công và nổi dậy tết mậu thân 1968 tại miền nam vi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TổNG HỢP HÀ NỘI HỔ KHANG CUỘC TỔNG TIẾN GÔNG VÀ N ổi DẬY TẾT MẬU THÂN 1968 TẠI MIỀN NAM VỆT NAM Chuyõnngành: LỊCH s ử VIỆT NAM Mãsố: 5.ui — l l — J LUẬN ÁN PHÓ TIẾN s ĩ KHOA HỌC LỊCH s ử Ngườihưóng dãnkhoahọc: Phó giáo sư LẼ MẬU HÃN Phó giáo sư - Phó tiến s ĩ ĐÕQUANGHƯNG H À K Ộ l - 1995 MỤC LỤC Trang MỞ ĐÂ'ư 2 C hương I - TỈNH THE MỚI VA CHỦ TRƯONG CHIEN lược CỦA BẢNG. 15 I- Tinh thế mới của cuộc chiến tranh giữa V iệt Nam và Mỹ 15 I I - Chủ trương ch iến lược của Bảng 39 C hương I I - TồNG TIEN CỎNG vÀ Nổi dẬy TÊT MẶƯ thân trên CHIẾn trường 52 I- Chuẩn bị và nghi binh chiến lược 52 I I - Diên b iến cuộc Tông t iê n công v à n ổ i dậy đổng lo ạ t Têt Mậu thản 72 C hương I I I - H lỆu QUẢ CHIEN lược "tẾt MẠU than" vÀ BÀI HỌC LỊCH sử 93 I - Hiệu quả ch iến lược "Têt Mậu thán" 94 II- Một sô bài học lịch sử 123 KẾT luận 135 TÀI LIỆU THAM KHAO 138 I MỞ ĐẨU I- y NGHIA KHOA HỌC VA mực TIẺN CÙA BE TAI Sự kiện lịch sử "Tôt Mậu Thân" đã lù i xa hơn một phán tư thẻ' )cỳ! Nhưng thời gian không hô' làm cho sự kiện này bị nguộilạnh mà nó vẩn luôn đư?c thúc dậy trong các giới chánh tr ị, quần sụ, sử bọc, báo c h í. Nhiồu cuộc hội thảo khoa học, nhiều cuốn sách, bài báo, và cồng trinh biên khảo. vẩn như đang muốn đào sâu hc*i mổi khi đổ cập tới sụ kiện lịch sử này nhẩm tim hiêu, đánh giá, xác định lý do, v ị tr í lịch sử của cái "TBT" đôi với Nhà Trắng; tim hiểu vì sao nó đầ xảy ra và tạ i sao nó đẵ gây nên súc thôi động mạnh mẽ, ngay ở giữa lòng nuớc Mỹ.

Tuy nhiên không phải mọi vân để đá trở nên sáng tò. Chinh vì vậy mà vồ' mặt khoa học cho đền nay, "Tét Mậu Thân" vẩn còn là một dể tài khồng ngừng qâv ra nnìểu ý kiên tranh luận. Khư một khối thuỷ tinh nhiều chiều cạnh,"Tôt Mậu Thân" thầu nạp nhiềki nguổn ánh sáng đổ tự phản quang thành nhiểu diện, nhiểu hỉnh. Ngiòi dứng ở góc độ này tưàog minh đã thảy đupc toàn thé\ Ngiìri.

đứng ở góc độ kia lạ i như tháy chưa biốt nhận diện ra sao. có ngirri tụ nhận mới biất tớ i sụ kiện này ở một chiểu, một cạnh khla nhát định. Nhưng có raột diều đirmg nhu dể tháíy là: ngay từ khi "Tổt Mậu Thân" bùng nổ cho tớ i nay, giớ i quân sự và nhiều nhà lãnh đạo nưỏd Mỹ vẩn khòng thừa nhận là quàn đội Mỹ đã bị thát bại về quân sự trốn chiên trường Nam v iệt Nam ngày đó. Trong bồi k ỷ 'Một quàn nhàn tuòtog trìn tì'(113) W.Oét-mo-len, nguyên tư lệnh Bộ chi huy viện trợ quản sự Hoa Kỳ tạ i sài Gòn (M.V) thời kỳ Mỹ tiẩn hành chiên - 3 - tranh cục bộ (1965-1968) đã cho rẩhg, trong Tét Mậu Thân 1968, Việt cộng và Bắc Việt Nam bị thát bại nặng nề về quân sự trẻn chiên trường và quân đội Mỹ sắp sửa giành thắng lợ i quyêt định đã bị giới lãnh đạo dân sự trong Chính phủ Mỹ buộc phải bò cuộc.

Nhìn lạ i "Têt Mậu Thân", Tông thông Mỹ Giôn-xơn trong hổi ký của mình đã nhận định rầng: "DÙ so với bát kỳ tiêu chuẩn nào thỉ trận tiền công Tết củng là 3Ột th ắ t bại quân sự nặng nê với Bấc Viột Naa và Việt cộnct' (37,293). Hen-ri Kít-xing-gơ trong Nhửng nám ở Nhà Tráng cho biồt thẻra: ''Ngày nay, hẩu hốt chuyên viên về việt Nam công nhận đó ("Tôt MẠu Thân"-H.K), là raột thâít bại thâm hại (đôivới Bấc Việt Nam); nhưng quy mò của nó và giá hy sinh của nó làm cho nó trờ thành một chiên thắng về naật tàm lý*'(43, 2). VÌ thế, Tổng kết chiến tranh Việt Nam của Bộ quổc phòng Mỹ kết luận: "Cuộc tân công Tốt đẵ làm suy yêu trần trọng Việt cộng" (86). Trong khi đó, tác giả Bôn ôbớc-doi-phơ, ngvời đã chúng kiên trục t i ép đòn TBT Mậu Thân ở miên Nam Việt Nan, đã giành nhiêu tâ» súc điểu tra vể sự lciện này đẻ’ viết cuốn TBT cũng khẩng định: "cái trớ trẻu của cuộc tiên công tẾt là òchỏ Cộng sản đã thua trên chiến trường nhung đẵ thắng về chính tr ị trên nưác Mỹ"(71, 180).

Gần đây, trong cuôn Những bí mật về chiên tranh Việt Nara", Trung tucbg 9 a -v ítsc ti, nguyên Là Cục trưởng Cục Tỉnh báo Bộ tư lệnh viện trợ quàn sự Mỹ (M.V) tù tháng 6.1967 đên tháng 5.1969, cho biồt: "Không có sử gia danh tiêng nào chịu cháp nhận là Mỹ đã thất bại về quân sự trong tỂt"(29). Nhìn chung lạ i, có thê’ tháy rẩng, quan điểm xem xét, đánh giá và lý g iả i vồ' "TET Mậu Thần" như trèn là tưang đổi phô’ biên ở Mỹ và nhiéu nuớc phương Tây. 0iều này không chỉ bời vào dịp Têt Mậu Thản, Mỷ, ngụy, chư hẩu có mặt tạ i miên Nam lẻn tớ i hơn một triệu quân, sau một thời - 4 - gian bị choáng váng đã lấy lạ i binh tĩnh, phản kích qưyêt liệ t , giành lạ i quyền kiêm soát các đô th ị, đẩy chủ lực ta ra xa các vùng ven, vùng đổng bắng và các đẩu mối giao thông, các cán cứ quân s ự. mà còn xuất phát từ quan điểm quân sự truyền tháng cùa quàn đội Mỹ và phU3ng Tày.

Theo quan điềra này, tháng hay bại vể quân sự phải được cán cứ vào sụ chuyên dịch của đường chiên tuyến giữa hai bẻn. 9iề'u đó đầ được chứng nghiệm trong hai cuộc Chiên tranh Thế giới lẩn thứ nhát, lẩn thứ hai và chiên tranh Triều Tiên. Quan điểtn này thẻ’ hiện rất rô ò chô: sau khi nhận ra rẩng quân Mỹ buộc phải tiên hành một cuộc chiên tranh không chinh quy - một cuộc chiên tranh đu Itỉch mà đối tượng "tỉm - diệt" của quân Mỹ là các đơn v ị Quân giải phóng lúc ẩn, lúc h iện. Bộ chi huy quân sự MỸ tại sài Gòn đã lấ y việc thắng ké tồn thát cùa đối phưng làm nốc đo về thẩng lợ i quàn sự của Mỹ.

Theo đó, nêu tổn tháít của Quân giải phóng miếh Nam ngang bắng hoặc lớb bao sổ bá sung tù miểíi Bắc vào thi điếu này có nghía lá quần đội Mỹ đang giành đuợc tháng lợi vô' quàn sự trên chiến trưàng miển Nam Việt Nam. Lây "mốc đo" này làm hệ quy chiêu, giới quân sự và nhiêu tác giả Mỹ đá đi tới nhận xét rẩng,: '"rét sậu Tbàn" là một th ắ t bại vế quàn sự cùa quàn và dằn v iệ t Nam. ờ V iột Nam, trong các cuộc hội thảo và sách báo v iêt về Cuộc kháng chìồn chống Mỹ, cứu nưác, phần đông các nhà nghiên cứu đều nhất tr í nhận định: quân và dân Việt Nam đã giành đơợc thắng lợ i chiên lược to lớn trong "Têt Mậu Thân". Tuy nhiẻn, có ý kiên, trên cơ sở so sánh mực tiéu đẻ' ra ban đẩu cho cuộc tiẻn cổng "Têt Mậu Thán" và két quả đạt đưpc củng như trên cơ sở tính đán nhủng tòn thât của ta trong và sau "Têt Mậu Thần".

đã đi tớ i két luận rấng "Bợt một ta thắng, sau ta - 5 - thua; thê là boèf'[88). Thậm chi, có một sô người còn khẳng định: "Têt Mậu Thân" 1968 đã "không tạo được một bước phát triển đi lèn của chiên tranh cách mạng miên Nam, không thay đôi đnợc cục diện chi én trường có lợi cho ta; mà da làm cho cục diện xâu hem nám 1968. củng có thể nói ráng IK> - "Tẻt Mậu Thân" - đã tạo nén aột buùc tạm thời đi :ĩu6ng cùa cục diện chiên trường miền Nam, buộc quản và dân ta phải phấn đâu gian khô’ ba, bôn năm sau mới dẩn dẩn hởi phục được"(57). Theo đổng chỉ Trấn Văn Trà, cho đên nay, không phải đã hêt ý kiẻn cho ráng: "Têt Mậu Thản" lả i5Ột thất bại của ta.

Ngay như các cáp của ta tại chiên trường sau Mậu Thân phải đôi phó gay go với phản kích, bình định, với kẻ hoạch Phượng Hoàng của địch cũng khòng thây hét thắng lợi; nghi ngờ sự giải thích ở trên" (94). Một sổ ngi ời khác đẻ' nghị chỉ nén đánh giá thắng lợ i của "Tốt Mậu Thân" ờ múc chi "là trận tập icích lớn tbới. một trận tặp kích chiên lưpc giành đư?c tháng lợ i lớn"(32). Gẩn đây, sau bcn hai chục năm nhìn lạ i, đỏng chí Lê Đức Thọ đả đặt ra cầu hỏi: "Ngày đó, neu raực đích trong cuộc Tổng công kích - Tổng khời nghĩa tỂt Mậu Thân mà chúng ta đã để ra chi là đánh thất bại nặng; nhất là nhám vào những vị tr í ở trung tảm đẩu nào địch đẻ’ buộc chúng ngòi vao bàn đàm phán thỉ ta có cấn raở cuộc Tống công kích - Tông khởi nghĩa giành chinh quyển như chúng ta đã đê' ra để đên nôi bị tièu hao quá nhiêu lực lượng như thê khồng? cái giá ây đát quá!"(92, 56).

Như vậy, xung quanh sự lciện "Tềt Mậu Thàn 1968", nhiều ván đê' đã và dang được đặt ra, nhiểu ý kiên nhận định đánh giá về sụ lcièn lịc h sử này vẩn còn khác b iệt, thậm chỉ đổi lập nhau. 3Ở dí có tinh hình trèn đây là bời nhiêu nguyẻn nhân: quan điểm xem xét của các tác giả, cách thức tiôp cận vấn dẩ, nguồn tà i liệu từ hai phía Mỹ và Việt Nam - 6 - còn bị hạn chế và chưa được thẩm định kỹ lưông. Mặt khác, tinh đa diện, sự phúc tạp của hiện tượng "Tẻt Mậu Thân 1968"; của thời kỳ lịch sử trước, trong và sau Têt Mậu Thân đầ là một trong sồ nhửng nguyẻn nhản làm cho việc nghiên cúu sự ỉciện lịch sử này gặp khổng í t khó khán. Tình hỉnh đó khiên cho việc tông kêt, nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy về "Têt Mậu Thân" nói riêng, về lịch sử kháng chiên chống Mỹ, cứu nvùc (1954-1975) nói chung gặp trở ngại, khó khăn.