Luận án tiến sĩ: Tăng cường hoạt động nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực lâm sàng y tế công cộng và dược tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG NGUYỄN ĐỨC THÀNH TĂNG CƢỜNG HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG LĨNH VỰC LÂM SÀNG Y TẾ CÔNG CỘNG VÀ DƢỢC TẠI VIỆT NAM NĂM 2017-2019 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG MÃ SỐ CHUYÊN NGÀNH: 62.01 HÀ NỘI, 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG NGUYỄN ĐỨC THÀNH TĂNG CƢỜNG HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG LĨNH VỰC LÂM SÀNG Y TẾ CÔNG CỘNG VÀ DƢỢC TẠI VIỆT NAM NĂM 2017-2019 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG MÃ SỐ CHUYÊN NGÀNH: 62.01 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS VŨ HOÀNG LAN 2.TS BÙI THỊ THU HÀ HÀ NỘI, 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình khoa học nghiên cứu khoa học của tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu hoàn toàn trung thực, khách quan và chưa từng được công bố. Tác giả luận án Nguyễn Đức Thành ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ, quan tâm của các thầy cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp của tôi và gia đình. Tôi xin bày tỏ sự kính trọng và biết ơn sâu sắc với hai giáo viên hướng dẫn của tôi.

Trong quá trình thực hiện luận án đã giúp đỡ và truyền đạt cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quý báu, khuyến khích để tôi hoàn thành được luận án này. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu cùng các thầy cô tại trường Đại học Y tế Công cộng đã giúp tôi có những kiến thức bổ ích và hỗ trợ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án tại trường. Xin trân trọng cám ơn! iii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục từ viết tắt. vi Danh mục các bảng. vii Danh mục các biểu đồ. ix Danh mục các hình vẽ .1 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU .3 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Một số khái niệm. Thực trạng xuất bản nghiên cứu khoa học y học. Đánh giá chất lượng nghiên cứu khoa học. Yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động nghiên cứu khoa học.

Yếu tố cá nhân. Các yếu tố về môi trường làm việc. Quy trình quản lý nghiên cứu khoa học lĩnh vực y học, dược, y tế công cộng tại Việt Nam. Quy trình quản lý nghiên cứu khoa học.

Quy trình quản lý đề tài Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED). Trách nhiệm của đối tượng tham gia vào quy trình. Quy trình quản lý nghiên cứu khoa học trên thế giới. Các công cụ giúp tăng cường xuất bản nghiên cứu khoa học.

Phân loại nghiên cứu y học. Nghiên cứu y học lâm sàng, y học dự phòng và y tế công cộng và các công cụ chuẩn. Nghiên cứu dược và các công cụ quản lý chất lượng nghiên cứu Dược. Một số công cụ đánh giá chất lượng xuất bản phẩm .32 Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Quy trình nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Biên số và chỉ số nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp phân tích số liệu. Đạo đức nghiên cứu .45 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm mẫu nghiên cứu. Đặc điểm cơ sở nghiên cứu. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu. Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học.

Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học. Sản phẩm ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu khoa học. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động nghiên cứu khoa học tại cơ sở. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động nghiên cứu khoa học tại cơ sở.

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động nghiên cứu khoa học. Kết quả thử nghiệm tính chấp nhận và khả thi của quy trình và công cụ hỗ trợ xuất bản nghiên cứu khoa học .74 Chƣơng 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm mẫu nghiên cứu. Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học.

Các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động nghiên cứu khoa học. Mức độ khả thi/phù hợp của bộ công cụ mới xây dựng. Mức độ phù hợp, chấp nhận, khả thi về chính trị. Mức độ phù hợp, chấp nhận, khả thi về hệ thống tổ chức.

Mức độ phù hợp, chấp nhận, khả thi về kỹ thuật. Mức độ phù hợp, chấp nhận, khả thi về kinh tế/tài chính .110 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ .111 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .121 vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ACCP : Liên hiệp các Trường Dược phẩm Lâm sàng Mỹ CARE : Công cụ đánh giá chất lượng báo cáo trường hợp (Case Report) CHEERS : Các tiêu chuẩn hợp nhất trong báo cáo đánh giá tổng thể về Kinh tế y tế (Consolidated Health Economic Evaluation Reporting Standards) CONSORT : Công cụ đánh giá chất lượng các nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng (Consolidated Standards for Reporting Trials) CSHP : Hiệp hội Dược sĩ Bệnh Viện Canada EQUATOR : Hệ thống Tăng cường chất lượng và thống nhất trong các nghiên cứu sức khỏe (Enhancing the QUAlity and Transparency Of health Research) HĐCDGSNN : Hội đồng chức danh giáo sư nhà nước ISI : Viện thông tin khoa học (Institute for Scientific Information) ISO : Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (International Organization for Standardization) KHCN : Khoa học công nghệ KHĐT : Khoa học đào tạo KHXH : Khoa học xã hội NAFOSTED : Quỹ phát triển Khoa học và Công nghệ quốc gia NCKH : Nghiên cứu khoa học PRISMA : Công cụ đánh giá chất lượng của nghiên cứu tổng quan hệ thống và phân tích gộp (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses) QLKHCN : Quản lý Khoa học và công nghệ STROBE : Công cụ đánh giá chất lượng các nghiên cứu quan sát (The Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology) VCI : Chỉ số trích dẫn Việt Nam (Vietnam Citation Index) YTCC : Y tế công cộng vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Quy trình quản lý các đề tài nghiên cứu khoa học tại các đơn vị. Mẫu nghiên cứu tham gia phỏng vấn.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu (tiếp). Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học chung tại các đơn vị nghiên cứu (n=584). Đánh giá của đối tượng nghiên cứu về các môi trường hỗ trợ tiến hành nghiên cứu khoa học tại đơn vị.

Đánh giá của đối tượng nghiên cứu về khả năng của bản thân khi làm nghiên cứu khoa học. Các yếu tố liên quan đến việc đã từng chủ nhiệm đề tài. Mô hình hồi quy đa biến các yếu tố liên quan đến việc đã từng chủ nhiệm đề tài. Các yếu tố liên quan đến việc đã từng đứng tên đầu bài báo.

Mô hình đa biến các yếu tố liên quan đến việc đứng tên đầu bài báo. Các yếu tố liên quan đến việc đã từng có công trình NCKH đăng tải trong danh mục tạp chí ISI/Scopus. Mô hình đa biến các yếu tố liên quan đến việc đã từng có công trình NCKH đăng tải trong danh mục tạp chí ISI/Scopus. Đánh giá của đối tượng trong lĩnh vực lâm sàng (n=284) về các khía cạnh chính trị sau khi áp dụng bộ quy trình.

Đánh giá của đối tượng trong lĩnh vực YTCC (n=209) về các khía cạnh chính trị sau khi áp dụng bộ quy trình. Đánh giá của đối tượng trong lĩnh vực Dược (n=121) về các khía cạnh chính trị sau khi áp dụng bộ quy trình. Đánh giá của đối tượng trong lĩnh vực lâm sàng (n=284) về các khía cạnh hệ thống tổ chức sau khi áp dụng bộ quy trình. Đánh giá của đối tượng trong lĩnh vực YTCC (n=209) về các khía cạnh hệ thống tổ chức sau khi áp dụng bộ quy trình.

Đánh giá của đối tượng trong lĩnh vực dược (n=121) về các khía cạnh hệ thống tổ chức sau khi áp dụng bộ quy trình. Đánh giá của đối tượng trong lĩnh vực lâm sàng (n=284) về các khía cạnh kỹ thuật sau khi áp dụng bộ quy trình. Đánh giá của đối tượng trong lĩnh vực YTCC (n=209) về các khía cạnh kỹ thuật sau khi áp dụng bộ quy trình. Đánh giá của đối tượng trong lĩnh vực dược (n=121) về các khía cạnh kỹ thuật sau khi áp dụng bộ quy trình .90 ix DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.

Phân bố các bài báo khoa học trên tạp chí quốc tế giai đoạn 2001- 2015 theo lĩnh vực. Tỷ lệ % đề tài các cấp có tại các đơn vị trong nghiên cứu (n=28). Vai trò của đối tượng trong nghiên cứu khoa học tại các đơn vị nghiên cứu (chung) (n=584). Đánh giá của đối tượng về việc áp dụng các bộ công cụ đánh giá chất lượng NCKH đối với từng lĩnh vực cụ thể.

Đánh giá của đối tượng trong từng lĩnh vực về khả năng đảm bảo đủ kinh phí để triển khai bộ quy trình của đơn vị. Đánh giá của đối tượng trong từng lĩnh vực về khả năng hạn chế/ thay đổi các rủi ro về tài chính trong NCKH tại đơn vị .93 x DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1. Khung lý thuyết các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng nghiên cứu. Cách phân loại các nghiên cứu trong y học.

Sơ đồ kết nội hệ thống chỉ số trích dẫn Asean với quốc tế. Mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động xuất bản NCKH. Khung chỉ số đánh giá áp dụng trong nghiên cứu.37 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Nghiên cứu khoa học (NCKH) trong ngành y có tầm quan trọng rất lớn trong việc phát triển kiến thức nghề nghiệp và nâng cao chất lượng, sự an toàn của các dịch vụ chăm sóc. Thực tế đã chứng minh ứng dụng của nghiên cứu trong việc phát triển kiến thức chuyên môn, nâng cao và sự an toàn của các dịch vụ chăm sóc, đẩy mạnh thực hành dựa vào bằng chứng, hay tăng cường hiệu quả chi phí trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Mỗi quốc gia, dù trong giai đoạn phát triển nào, đều phải theo đuổi nghiên cứu chất lượng cao trong điều kiện kinh tế cho phép. Nghiên cứu khoa học là một trong những ưu tiên hàng đầu của hoạt động khoa học và công nghệ. Hoạt động nghiên cứu khoa học thường được chia ra ba loại hình: nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và nghiên cứu phát triển. Trong đó, tỷ lệ các nghiên cứu phát triển ở Việt Nam là rất thấp, chủ yếu là các nghiên cứu cơ bản và ứng dụng [1].