Nghiên cứu Sức khỏe Sinh sản & Đánh giá Mô hình Can thiệp Nữ Vị Thành niên A Lưới

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC ĐÀO NGUYỄN DIỆU TRANG NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG SỨC KHỎE SINH SÂN VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUÂ CỦA MÔ HÌNH CAN THIỆP ỞNỮ VỊ THÀNH NIÊN HUYỆN MIỀN NÚI A LƯỚI, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ, 2021 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC ĐÀO NGUYỄN DIỆU TRANG NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG SỨC KHỎE SINH SÂN VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUÂ CỦA MÔ HÌNH CAN THIỆP ỞNỮ VỊ THÀNH NIÊN HUYỆN MIỀN NÚI A LƯỚI, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngành : Y TẾ CÔNG CỘNG Mã số : 9 72 07 01 Người hướng dẫn khoa học: 1. PHAN THỊ BÍCH NGỌC 2. NGUYỄN VŨ QUỐC HUY HUẾ, 2021 Lời Cảm Ơn Để hoàn thành luận án này, tôi xin chân thành câm ơn Đäi học Huế, Ban Giám hiệu, Phòng Đào täo Sau đäi học Trường Đäi học Y Dược Huế đã täo mọi điều kiện cho tôi học tập và nghiên cứu. Tôi xin tỏ lòng biết ơn såu sắc tới TS.BS Phan Thị Bích Ngọc, GS.TS Nguyễn Vũ Quốc Huy, GS.TS Cao Ngọc Thành là những Thæy Cô đã rçt tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu.

Tôi xin chân thành câm ơn các thæy cô, các giâng viên, nhân viên khoa Y tế Công cộng, Khoa Điều dưỡng, Bộ môn Vi sinh Trường Đäi học Y Dược Huế và Khoa Phụ sân Bệnh viện Trường Đäi học Y Dược Huế đã giúp đỡ tôi tận tình, chu đáo trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Tôi xin gởi lời câm ơn chån thành đến lãnh đäo huyện, lãnh đäo phòng Giáo dục, Ban giám đốc Trung tâm Y tế huyện A Lưới, các cán bộ y tế täi các Träm y tế xã thuộc huyện A Lưới, Ban Giám hiệu cùng thæy cô giáo các trường Trung học cơ sở Hương Låm, Hương Nguyên, Trung học phổ thông Hương Låm, quý vị phụ huynh và các em vị thành niên đã hợp tác, giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu. Cuối cùng, xin được gửi tçm chân tình tới gia đình, bän bè, người thân đã luôn sát cánh, câm thông, chia sẻ, động viên, giúp đỡ tôi rçt nhiều trong quá trình hoàn thành luận án này. Tác giả luận án Đào Nguyễn Diệu Trang LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, các kết quả trong luận án này là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nếu có điều gì sai sót, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả luận án Đào Nguyễn Diệu Trang DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT AIDS : Acquired Immune Deficiency Syndrome : Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ASRHE : Adolescent Sexual Reproductive Health Education : Giáo dục sức khỏe sinh sản và tình dục ở vị thành niên BCS : Bao cao su BLTQĐTD : Bệnh lây truyền qua đường tình dục BPTT : Biện pháp tránh thai BYT : Bộ y tế CBYT : Cán bộ y tế CTV : Cộng tác viên DTTS : Dân tộc thiểu số ĐHKN : Điều hòa kinh nguyệt ĐTV : Điều tra viên GDSK : Giáo dục sức khỏe GSV : Giám sát viên HIV : Human Immunodeficiency Virus : Vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người KHHGĐ : Kế hoạch hóa gia đình KHS : Kết hôn sớm NKĐSS : Nhiễm khuẩn đường sinh sản QHTD : Quan hệ tình dục SAVY : Survey Assessment of Vietnam Youth : Điều tra Quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam SKSS : Sức khỏe sinh sản SKSSVTN : Sức khỏe sinh sản vị thành niên SKTD : Sức khỏe tình dục TCYTTG : Tổ chức y tế thế giới THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông TTYT : Trung tâm y tế TT-GDSK : Truyền thông giáo dục sức khỏe TYT : Trạm y tế UNESCO : United Nations Educational Scientific and Cultural Organization : Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên Hợp Quốc UNFPA : United Nations Population Fund : Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc UNICEF : United Nations Children,s Fund : Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc VTN : Vị thành niên VTN/TN : Vị thành niên / thanh niên YTTB : Y tế thôn bản WHO : World Health Oganization: Tổ chức y tế thế giới MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Khái niệm về sức khỏe sinh sản. Khái niệm về sức khỏe sinh sản vị thành niên. Các vấn đề sức khỏe sinh sản nữ vị thành niên. Thực trạng sức khỏe sinh sản nữ vị thành niên người dân tộc thiểu số trên thế giới, tại việt nam.

Các yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành sức khỏe sinh sản nữ vị thành niên. Các mô hình, phương pháp can thiệp và hiệu quả thực hiện các giải pháp can thiệp cải thiện sức khỏe sinh sản vị thành niên trên thế giới và tại Việt Nam. Một số đặc điểm về kinh tế, văn hóa, xã hội của Huyện A Lưới.32 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. 34 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Thực trạng sức khỏe sinh sản nữ vị thành niên tại huyện a lưới.

Xây dựng mô hình, tiến hành và đánh giá các kết quả can thiệp tại 4 xã can thiệp .82 Chương 4: BÀN LUẬN. Thực trạng sức khỏe sinh sản nữ vị thành niên tại huyện a lưới. Các yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành chung. Xây dựng mô hình, tiến hành và đánh giá các kết quả can thiệp tại 4 xã can thiệp.120 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Thang điểm Nugent.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Kiến thức về việc mang thai. 59 Hiểu biết về thời điểm dễ có thai nhất. Kiến thức về các biện pháp tránh thai.

Kiến thức về các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Kiến thức về HIV. Kiến thức về viêm nhiễm đường sinh dục dưới. Phân loại kiến thức chung.

Nguồn thông tin. Nguồn thông tin phù hợp. Cách truyền thông phù hợp. Thực hành vệ sinh kinh nguyệt.

Mối quan hệ nam nữ. Về quan hệ tình dục. Tình hình sinh đẻ. Tình trạng hôn nhân.

Tình trạng kết hôn sớm (tảo hôn). Mối quan hệ hôn nhân. Tình hình thủ dâm. Thực hành về vệ sinh đường sinh dục.

Tình hình viêm nhiễm và phân bố viêm nhiễm đường sinh dục dưới. Những yếu tố về khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Các yếu tố liên quan đến kiến thức. Các yếu tố liên quan đến kiến thức chưa tốt theo phân tích hồi quy đa biến.

Các yếu tố liên quan đến thực hành. Các yếu tố liên quan đến thực hành chưa tốt qua phân tích hồi quy đa biến .26: Bảng tóm tắt các hoạt động can thiệp đã thực hiện. Thay đổi kiến thức trước - sau ở nhóm can thiệp và nhóm không can thiệp. Thay đổi kiến thức ở nhóm chứng - nhóm can thiệp ở thời điểm trước và sau can thiệp.

Thay đổi thực hành trước – sau ở nhóm can thiệp và nhóm không can thiệp. Thay đổi thực hành ở nhóm chứng - nhóm can thiệp ở thời điểm trước và sau can thiệp. Thay đổi tỷ lệ tảo hôn trước – sau ở nhóm can thiệp và nhóm không can thiệp. Thay đổi tỷ lệ tảo hôn ở nhóm chứng - nhóm can thiệp ở thời điểm trước và sau can thiệp.

Thay đổi tỷ lệ viêm nhiễm đường sinh dục dưới trước – sau ở nhóm can thiệp và nhóm không can thiệp. Thay đổi tỷ lệ viêm nhiễm đường sinh dục dưới ở nhóm chứng - nhóm can thiệp ở thời điểm trước và sau can thiệp.Tỷ lệ kết hôn sớm trong nghiên cứu so sánh với một số nước trên thế giới có tỷ lệ kết hôn sớm cao nhất.100 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Hiểu biết về dấu hiệu cho thấy bạn gái đang ở tuổi dậy thì.2: Hiểu biết về độ tuổi được kết hôn theo đúng pháp luật.3: Sự cần thiết phải truyền thông GDSK. Tình hình mang thai. Tình hình nạo phá thai.

Quan hệ tình dục trước hôn nhân. Phân loại thực hành chung. Mô hình thiết kế và đánh giá chương trình. Khung lý thuyết cho nghiên cứu cắt ngang.

Khung lý thuyết cho nghiên cứu can thiệp cụ thể.44 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Vị thành niên là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em thành người trưởng thành, là nhóm đối tượng có sự thay đổi nhiều về thể chất, tinh thần [2], [3], [94]. Vị thành niên cũng là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất, đặc biệt là vị thành niên nữ người dân tộc thiểu số. Sự thiếu hiểu biết về sức khỏe sinh sản của vị thành niên chính là nguy cơ đối với sức khỏe ở lứa tuổi vị thành niên. Vị thành niên nữ ở các nước trên thế giới cũng như tại Việt Nam đang phải đối mặt với rất nhiều vấn đề liên quan đến sức khỏe sinh sản.

Theo Tổ chức y tế thế giới (WHO), hàng năm có khoảng 16 triệu nữ vị thành niên từ 15 – 19 tuổi sinh con, chiếm tỷ lệ 11% trên toàn thế giới. Trong số các em vị thành niên này có những em mang thai và sinh con xảy ra ngoài mong muốn. Ước tính có khoảng 2 triệu – 4,4 triệu trường hợp phá thai trong độ tuổi 15 – 19 mỗi năm [95]. Nghiên cứu của Lori De Ravello (2014) ở các em vị thành niên người dân tộc thiểu số Mỹ gốc Ấn Độ và thổ dân Alaska cho thấy 48,9% em có quan hệ tình dục, 8,3% em có quan hệ tình dục lần đầu tiên trước 13 tuổi.

16,6% em có quan hệ tình dục với trên 4 bạn tình [36]. Nghiên cứu của Jane Dimmitt Champion (2015) ở nữ vị thành niên người Mỹ gốc Phi và người Mỹ gốc Mexico cho thấy: 98,2% vị thành niên nữ quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su, 21,8% quan hệ tình dục qua đường hậu môn, 7,5% quan hệ tình dục theo nhóm [33]. Nghiên cứu của Sah Rb, (2014) ở Nepal cho thấy tỷ lệ kết hôn sớm ở vùng miền núi Dhankuta Municipality – Nepal là 53,3%, tỷ lệ vị thành niên mang thai ngoài ý muốn là 59,3% [80]. Kết quả điều tra thực trạng kinh tế, xã hội của 53 dân tộc thiểu số năm 2015 tại Việt Nam cho thấy tỷ lệ kết hôn sớm là 26,6% [26].

Việt Nam là 1 trong 3 nước có tỷ lệ phá thai cao nhất thế giới, trong đó 20% là lứa tuổi vị thành niên, trên cả nước có 5% vị thành niên nữ sinh con trước 18 tuổi [5].