Luận án tiến sĩ y tế công cộng thực trạng viêm mũi dị ứng và hiệu quả can thiệp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC HẢI PHÒNG TĂNG XUÂN HẢI THỰ C TRẠNG VIÊM MŨ I DI ̣ ỨNG VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP ĐIỀU TRỊ FLUTICASONE Ở HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ VINH TỈNH NGHỆ AN NĂM 2014 - 2016 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG HẢI PHÒNG - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC HẢI PHÒNG TĂNG XUÂN HẢI THỰ C TRẠNG VIÊM MŨ I DI ̣ ỨNG VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP ĐIỀU TRỊ FLUTICASONE Ở HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ VINH TỈNH NGHỆ AN NĂM 2014- 2016 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG MÃ SỐ: 62.01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Trần Nhân Thắng 2. Phạm Văn Hán HẢI PHÒNG - 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa công bố trong bất kỳ tài liệu nào.

Hải Phòng, ngày 5 tháng 5 năm 2019 Tăng Xuân Hải ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý đào tạo Sau đại học, Khoa Y tế Công cộng và các Phòng ban và Bộ môn liên quan - Trường Đại học Y Dược Hải Phòng. Với lòng kính trọng và biết ơn chân thành, tôi xin cảm ơn PGS. Trần Nhân Thắng và PGS. Phạm Văn Hán, những người Thầy hướng dẫn đã luôn tận tâm chỉ bảo và luôn động viên, tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện và hoàn thành luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, Đảng ủy, Ban giám đốc Bệnh viện hữu nghị đa khoa Nghệ An cùng tập thể khoa Tai- Mũi- Họng Bệnh viện hữu nghị đa khoa Nghệ An đã luôn sát và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo phòng Giáo dục Thành phố Vinh, lãnh đạo các trường Trung học cơ sở trên địa bàn, học sinh và cha mẹ học sinh đã giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu cho luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn Thầy cô, đồng nghiệp và bạn bè đã động viên tinh thần và giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình học tập và thực hiện luận án này. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cha mẹ, vợ, con và những người thân trong gia đình đã hết lòng cổ vũ, động viên và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, công tác.

Hải Phòng, ngày 5 tháng 5 năm 2019 Tác giả luận án iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BN Bệnh nhân BV Bệnh viện CLCS Chất lượng cuộc sống CS Cộng sự DN Dị nguyên DNLV Dị nguyên lông vũ HPQ Hen phế quản IgE Immunoglobuline E (Globulin miễn dịch E) ISAAC International Study of Asthma and Allergies in Childhood (Nghiên cứu quốc tế về hen và các bệnh dị ứng ở trẻ em) KN Kháng nguyên KT Kháng thể THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TLMD Trị liệu miễn dịch VMDƯ Viêm mũi dị ứng iv MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Viêm mũi dị ứng. Kháng nguyên (Dị nguyên) và vai trò dị nguyên trong VMDƯ.

Chẩn đoán viêm mũi dị ứng. Điều trị viêm mũi dị ứng. Viêm mũi dị ứng và chất lượng cuộc sống. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng, địa điểm, thời gian và các giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Các biế n số , chỉ số và phương pháp thu thâ ̣p số liê ̣u. Quy trình tổ chức nghiên cứu.

Công cụ, vật liệu, máy móc và trang thiết bị nghiên cứu. Xử lý số liệu. Xử lý sai số. Đạo đức trong nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thực trạng mắc viêm mũi dị ứng ở học sinh trung học cơ sở thành phố Vinh - Nghê ̣ An năm 2014 -2016. Một số yếu tố liên quan đến viêm mũi dị ứng ở học sinh trung học cơ sở thành phố Vinh. Đánh giá kết quả điều trị của Fluticasone furoate (Avamys).

Thực trạng mắc viêm mũi dị ứng ở đối tượng nghiên cứu. Một số yếu tố liên quan đến viêm mũi dị ứng ở học sinh THCS thành phố Vinh ………………………………………………………………………. Hiệu quả điều trị của Avamys. Một số điểm hạn chế của nghiên cứu.

115 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU Trang Bảng 3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo trường (n=3366). Phân bố đối tượng theo lớp, trường (n=3366). Tỷ lệ mắc viêm mũi dị ứng theo giới (n=3366).

Tỉ lệ mắc viêm mũi dị ứng của đối tượng nghiên cứu theo lứa tuổi (n=3366). Tỉ lệ mắc viêm mũi dị ứng của đối tượng nghiên cứu theo khu vực (n=3366). Mối liên quan giữa tiền sử dị ứng cá nhân với VMDƯ(n=3366). Mối liên quan giữa tiền sử dị ứng gia đình với VMDƯ (n=3366).

Mối liên quan giữa tiền sử mề đay của trẻ với VMDƯ (n=3366). Mối liên quan giữa tiền sử hen phế quản của trẻ với VMDƯ (n=3366). Mối liên quan giữa tiền sử chàm của trẻ với VMDƯ (n=3366). Mối liên quan giữa tiền sử tiếp xúc với khói bụi, lông động vật của trẻ với VMDƯ (n=3366).

Mối liên quan giữa dị dạng vách ngăn mũi với VMDƯ (n=3366). Bảng phân tích đa biến một số yếu tố liên quan đến VMDƯ (n=3366). Kết quả cải thiện tình trạng niêm mạc mũi (n=45). Kết quả cải thiện tình trạng cuốn mũi dưới (n=45).

Mức độ thay đổi của các biểu hiện lâm sàng trước và sau can thiệp (n=45). Test lẩy da trước và sau điều trị (n=45). Phản ứng phân hủy mastocyte (n=45). Thay đổi hàm lượng IgE huyết thanh trước và sau điều trị (đơn vị: IU/ml) (n = 45).

Thay đổi hàm lượng IgG huyết thanh trước và sau điều trị (đơn vị mg%) (n = 45). Mức độ thay đổi của các biểu hiện cận lâm sàng trước và sau can thiệp (n=45). Sự thay đổi CLCS liên quan hoạt động cá nhân (n=45). Sự thay đổi CLCS liên quan triê ̣u chứng mũi (n=45).

Sự thay đổi CLCS liên quan triê ̣u chứng ở mắ t (n=45). Sự thay đổi CLCS liên quan vấ n đề thực hành (n=45). Sự thay đổi các chỉ số chất lượng cuộc sống sau điều trị (n=45). 82 viii DANH MỤC HÌNH Trang Hình 1.

Cơ chế và các phương pháp điều trị viêm mũi dị ứng [23] 19 Hình 1. Ái lực với thụ thể glucocorticoid của các corticosteroid [109] 28 Hình 2. Sơ đồ quá trình nghiên cứu 40 Hình 3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới (n=3366).

Tỷ lệ học sinh có tiền sử dị ứng cá nhân (n=3366). Tỷ lệ các bệnh dị ứng qua khai thác tiền sử học sinh (n=589). Tỷ lệ học sinh có dương tính với dị nguyên (n=3366). Tỷ lệ các loại dị nguyên dương tính (n=437).

Tỷ lệ phản ứng dương tính phối hợp nhiều loại dị nguyên (n=437). Tỉ lệ mắc viêm mũi dị ứng của đối tượng nghiên cứu (n=3366). Tỉ lệ các triệu chứng viêm mũi dị ứng xuất hiện theo các tháng trong năm (n=515). Kết quả can thiệp về mức độ triệu chứng ngứa mũi (n=45).

Kết quả can thiệp về mức độ triệu chứng giảm ngửi (n=45). Kết quả can thiệp về mức độ triệu chứng hắt hơi (n=45). Kết quả can thiệp về mức độ triệu chứng chảy mũi (n=45). Kết quả can thiệp về mức độ triệu chứng ngạt mũi (n=45).

73 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm mũi dị ứng (VMDƯ) là tình trạng bệnh mãn tính phổ biến nhất ở trẻ em, thường gặp trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu ở hầu hết các quốc gia [42],[77]. VMDƯ được đặc trưng bởi các triệu chứng của hắt hơi, chảy nước mũi, nghẹt mũi và ngứa mũi [3],[7],[12] và thường liên quan đến các triệu chứng ở mắt [12],[24]. Các chất gây dị ứng phổ biến bao gồm mạt, bọ nhà, lông động vật, bụi bông, nấm mốc, gián ., và đặc biệt tại Nhật Bản ngoài các chất gây dị ứng chung người ta còn đề cập đến các chất gây dị ứng của VMDƯ theo mùa như phấn hoa tuyết tùng, cỏ dại và cỏ trồng trong vườn [110]. Một số nghiên cứu dịch tễ học gần đây cho thấy 20% dân số thế giới và 40% trẻ em bị viêm mũi dị ứng, khoảng 40 triệu người Mỹ viêm mũi dị ứng (16% dân số); ở Anh là 26% dân số.

Tỷ lệ VMDƯ trẻ em ở Nhật Bản là khoảng 30% tương đương với ở người lớn [96]. Tại Việt Nam, tỷ lệ viêm mũi dị ứng ở tuổi học sinh dao động từ 19,3% năm 2008 và tăng đến 26,3% năm 2013, tỷ lệ VMDƯ tùy thuộc vào vị trí địa lý thành thị hay nông thôn cũng như đối tượng nghiên cứu là học sinh trung học phổ thông hay học sinh trung học cơ sở [12],[110]. VMDƯ ở trẻ em có ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống (CLCS), giấc ngủ và hiệu quả học tập ở trường [91], bệnh cũng có thể gây nên những rối loạn chức năng nhận thức [37], đặc biệt là lứa tuổi trung học cơ sở vì đây là giai đoạn phát triển về thể chất và tâm sinh lý của trẻ. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng các triệu chứng ở mắt trong VMDƯ cũng làm giảm CLCS của bệnh nhân, đặc biệt đối với một số bệnh nhân VMDƯ thì các triệu chứng ở mắt gây khó chịu hơn so với các triệu chứng của mũi [38],[95].

Ngoài ra, nếu VMDƯ không được điều trị, thì một số bệnh kèm theo VMDƯ như hen và viêm tai giữa có thể trở lên nặng hơn ở trẻ em [60]. 2 Điều trị giải mẫn cảm đặc hiệu là phương pháp điều trị tốt nhất cho bệnh VMDƯ nhưng vẫn có một số đặc điểm khó có thể áp dụng rộng rãi với các lý do: - Chỉ thực hiện được ở những trung tâm lớn như (Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh). - Yêu cầu một lộ trình điều trị kéo dài nhiều năm và phải tuân thủ nghiêm ngặt mà bệnh nhân nói chung và học sinh nói riêng thường không thực hiện được.

- Không áp dụng được với những bệnh nhân viêm mũi dị ứng dương tính với nhiều loại dị nguyên. Chính vì những điểm bất lợi này mà chúng tôi mong muốn thực hiện đề tài này để tìm ra một loại thuốc hiệu quả, dễ sử dụng và ít tác dụng phụ như một giải pháp mang tính cộng đồng.