Luận án tiến sĩ: Hiệu quả quản lý điều trị bệnh tăng huyết áp tại trạm y tế xã hoạt động theo nguyên lý y học gia đình tại Hải Phòng - Nguyễn Thị Thúy Hiếu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC HẢI PHÒNG NGUYỄN THỊ THÚY HIẾU HIỆU QUẢ QUẢN LÝ ĐIỀU TRỊ BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP CỦA TRẠM Y TẾ XÃ HOẠT ĐỘNG THEO NGUYÊN LÝ Y HỌC GIA ĐÌNH TẠI HẢI PHÒNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG HẢI PHÒNG – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC HẢI PHÒNG NGUYỄN THỊ THÚY HIẾU HIỆU QUẢ QUẢN LÝ ĐIỀU TRỊ BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP CỦA TRẠM Y TẾ XÃ HOẠT ĐỘNG THEO NGUYÊN LÝ Y HỌC GIA ĐÌNH TẠI HẢI PHÒNG CHUYÊN NGÀNH : Y TẾ CÔNG CỘNG MÃ SỐ : 97.701 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN: Hướng dẫn 1: PGS. NGUYỄN VĂN HÙNG Hướng dẫn 2: PGS. PHẠM VĂN HÁN g-êi HẢI PHÒNG - 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này do chính tôi thực hiện. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Hải phòng, ngày tháng năm 2021 NCS. Nguyễn Thị Thúy Hiếu ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Phòng đào tạo sau đại học, Khoa Y tế Công Cộng và các Phòng ban liên quan, Trường đại học Y Dược Hải Phòng đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Tôi bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến PGS. Nguyễn Văn Hùng, PGS.

Phạm Văn Hán, người Thầy đã tận tâm chỉ bảo và dành nhiều quan tâm giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo, cán bộ y tế và người dân tại các xã Quốc Tuấn, Bát Trang (huyện An Lão), Đoàn Lập, Bạch Đằng (huyện Tiên Lãng), Trấn Dương, Hòa Bình (huyện Vĩnh Bảo) đã giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu và triển khai nghiên cứu cho luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Thầy cô, đồng nghiệp và bạn bè đã động viên tinh thần và giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình học tập và thực hiện luận án. Cuối cùng tôi gửi tấm lòng cảm ơn tới chồng, con và những người thân trong gia đình đã chia sẻ, ủng hộ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, công tác.

Hải Phòng, ngày tháng năm 2021 NCS. Nguyễn Thị Thúy Hiếu iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT AAFP American Academy of Family Physicians (Hiệp hội bác sĩ gia đình Hoa Kỳ) BHYT Bảo hiểm y tế BMI Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể) BN Bệnh nhân BSGĐ Bác sĩ gia đình BKLN Bệnh không lây nhiễm CSHQ Chỉ số hiệu quả CSSK Chăm sóc sức khoẻ Disability Adjusted Life Years (Số năm sống được điều DALY chỉnh theo mức độ bệnh tật) ĐT Điều trị ĐTNC Đối tượng nghiên cứu HA Huyết áp HATT Huyết áp tâm thu HATTr Huyết áp tâm trương HQCT Hiệu quả can thiệp National Center for Health Statistics (Trung tâm thống kê y NCHS tế quốc gia) TCYTTG Tổ chức y tế thế giới THA Tăng huyết áp TTYT Trung tâm y tế TYT Trạm y tế WHO World Health Organization (Tổ chức y tế thế giới) iv World Organization of Family Doctors (Hiệp hội bác sĩ gia WONCA đình thế giới) YHGĐ Y học gia đình YTDP Y tế dự phòng YTNC Yếu tố nguy cơ v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU .1 Y học gia đình và chăm sóc sức khỏe ban đầu .2 Thực trạng quản lý tăng huyết áp.3 Trạm y tế hoạt động theo nguyên lý y học gia đình .4 Hiệu quả quản lý tăng huyết áp của một số mô hình can thiệp.

29 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu: .2 Phương pháp nghiên cứu .Kỹ thuật thu thập thông tin .Quy trình tổ chức nghiên cứu: .5 Xử lý phân tích số liệu.6 Sai số và khống chế sai số .7 Đạo đức trong nghiên cứu. 57 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Thực trạng quản lý, điều trị bệnh THA áp tại các trạm y tế xã.2 Hiệu quả quản lý điều trị tăng huyết áp tại trạm y tế xã hoạt động theo nguyên lý y học gia đình. 83 Chương 4: BÀN LUẬN .1 Thực trạng quản lý, điều trị bệnh tăng huyết áp tại các xã .2 Hiệu quả quản lý bệnh nhân tăng huyết áp tại trạm y tế xã hoạt động theo nguyên lý y học gia đình. 113 vi KẾT LUẬN.

Thực trạng quản lý điều trị bệnh THA tại các trạm y tế xã. Hiệu quả quản lý bệnh nhân tăng huyết áp tại trạm y tế xã hoạt động theo nguyên lý y học gia đình. 134 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 135 PHỤ LỤC Phụ lục 1: Bộ câu hỏi quản lý điều trị bệnh nhân tăng huyết áp tại cộng đồng Phụ lục 2: Hướng dẫn khám bệnh Tăng huyết áp Phụ lục 3: Bẳng kiểm thăm khám bệnh nhân Phụ lục 4: Sổ y bạ Phụ lục 5: Hồ sơ khám sức khỏe cá nhân Phụ lục 6: Bài giảng Phụ lục 7: Một số hình ảnh triển khai nghiên cứu vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Biến số và chỉ số nghiên cứu .2: Phân độ tăng huyết áp theo mức huyết áp đo tại phòng khám [39] 47 Bảng 2.3: Đích điều trị đối với bệnh nhân tăng huyết áp theo Hiệp hội tim mạch Việt Nam năm 2018 [39] .4: Phân loại BMI theo WHO áp dụng cho người Châu Á Thái bình dương [134].1: Đặc điểm nhân khẩu học của đối tượng nghiên cứu (ĐTNC) .2: Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nghề nghiệp .3: Đặc điểm BMI của đối tượng nghiên cứu (n=1.4: Đặc điểm vòng eo và chỉ số eo/mông của đối tượng nghiên cứu .5: Phân độ tăng huyết áp của đối tượng nghiên cứu.6: Phân độ tăng huyết áp của bệnh nhân tăng huyết áp chưa điều trị 64 Bảng 3.7: Một số đặc điểm lối sống của đối tượng nghiên cứu (n=1.8: Tình trạng hút thuốc (lá, lào) của đối tượng nghiên cứu .9: Tỷ lệ bệnh nhân mắc tăng huyết áp đã từng được đo huyết áp .10: Tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp đã được chẩn đoán tăng huyết áp từ trước khi nghiên cứu tiến hành sàng lọc (n=1.11: Tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp đã được điều trị (n=1.12: Tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp đạt mục tiêu điều trị trên bệnh nhân đã điều trị (n=749) .13: Tư vấn cho bệnh nhân đã được điều trị tăng huyết áp (n=749) .14: Tư vấn tác hại của thuốc lá, thuốc lào cho người bệnh tăng huyết áp đã điều trị (n=749) .15: Tuân thủ điều trị thuốc của đối tượng nghiên cứu đã điều trị thuốc (n=749) .16: Lý do chọn cơ sở điều trị tăng huyết áp của bệnh nhân .17: Sự hài lòng của bệnh nhân đang điều trị tăng huyết áp với hoạt động khám chữa bệnh tại trạm y tế .18: Sự hài lòng của đối tượng nghiên cứu với hoạt động khám chữa bệnh tại trạm y tế .19: Mối liên quan giữa giới tính với đạt huyết áp mục tiêu .20: Mối liên quan giữa độ tuổi với đạt huyết áp mục tiêu .21: Mối liên quan giữa chỉ số khối cơ thể với huyết áp mục tiêu .22: Mối liên quan giữa vòng eo với huyết áp mục tiêu .23: Mối liên quan giữa chỉ số eo/ mông với đạt huyết áp mục tiêu .24: Mối liên quan giữa thực hiện ăn giảm muối với huyết áp mục tiêu .25: Mối liên quan giữa hút thuốc lá và huyết áp mục tiêu.26: Mối liên quan giữa mức độ sử dụng rượu và huyết áp mục tiêu .27: Mối liên quan giữa hoạt động thể lực đủ theo khuyến cáo và huyết áp mục tiêu .28: Mối liên quan giữa tuân thủ dùng thuốc và huyết áp mục tiêu .29: Mối liên quan giữa có tiền sử mắc đái tháo đường với huyết áp mục tiêu .30: Mối liên quan giữa lựa chọn cơ sở điều trị và huyết áp mục tiêu 81 Bảng 3.31: Phân tích đa biến một số yếu tố liên quan đến không đạt mục tiêu điều trị ở bệnh nhân tăng huyết áp đang được điều trị (n=749) .32: Sự thay đổi về được tư vấn ăn giảm muối và hoạt động thể lực tại thời điểm trước và sau can thiệp (n=3.33: Hiệu quả can thiệp về tư vấn ăn giảm muối và hoạt động thể lực 84 Bảng 3.34: Sự thay đổi về được tư vấn quản lý cân nặng và tác hại của thuốc lá tại thời điểm trước và sau can thiệp (n=3.35: Hiệu quả can thiệp đối với tư vấn quản lý cân nặng và tác hại của thuốc lá.36: Sự thay đổi về chỉ số nhân trắc của bệnh nhân tại thời điểm trước và sau can thiệp (n=3.37: Hiệu quả can thiệp đối với chỉ số nhân trắc của bệnh nhân .38: Sự thay đổi về chỉ số BMI của bệnh nhân tại thời điểm trước và sau can thiệp (n=3.39: Hiệu quả can thiệp đối với chỉ số BMI của bệnh nhân .40: Sự thay đổi về thực hành ăn giảm muối và hoạt động thể lực đủ theo khuyến cáo tại thời điểm trước và sau can thiệp (n=3.41: Hiệu quả can thiệp đối với thực hành ăn giảm muối và hoạt động thể lực đủ theo khuyến cáo .42: Sự thay đổi về được đo huyết áp, được chẩn đoán tăng huyết áp tại thời điểm trước và sau can thiệp (n=3.43: Hiệu quả can thiệp đối với đo huyết áp và chẩn đoán tăng huyết áp .44: Sự thay đổi về điều trị tăng huyết áp và tuân thủ điều trị tại thời điểm trước và sau can thiệp (n=3.45: Hiệu quả can thiệp đối với điều trị tăng huyết áp và tuân thủ điều trị 92 Bảng 3.46: Sự thay đổi về huyết áp đạt mục tiêu điều trị tại thời điểm trước và sau can thiệp (n=3.47: Hiệu quả can thiệp đối với huyết áp đạt mục tiêu điều trị .48: Sự thay đổi về khám chữa bệnh và điều trị tăng huyết áp tại trạm y tế tại thời điểm trước và sau can thiệp (n=3.49: Hiệu quả can thiệp đối với việc khám chữa bệnh và điều trị THA tại trạm y tế .50: Sự thay đổi về sự hài lòng với dịch vụ khám chữa bệnh tại trạm y tế xã tại thời điểm trước và sau can thiệp (n=3.51: Hiệu quả can thiệp đối với sự hài lòng về dịch vụ khám chữa bệnh tại trạm y tế xã.

96 xi DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Xu hướng mô hình bệnh tật đo lường bằng DALY, 1990-2010 .2: Mô hình nguyên nhân tử vong ở người cao tuổi Việt Nam 2015 .3: Các nhóm nguyên nhân chính gây DALYs và tử vong ở người cao tuổi Việt Nam 2015 .4: Mô hình nguyên nhân gây gánh nặng bệnh tật theo DALY ở người cao tuổi 2015 .5: Mô hình tổ chức các tuyến y tế của Việt Nam .