Luận án tiến sĩ dinh dưỡng hiệu quả của truyền thông giáo dục dinh dưỡng sử dụng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƯỠNG QUỐC GIA HUỲNH VĂN DŨNG HIỆU QUẢ CỦA TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC DINH DƯỠNG SỬ DỤNG THỰC PHẨM GIÀU VI CHẤT SẴN CÓ TẠI ĐỊA PHƯƠNG ĐẾN TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG CỦA TRẺ TỪ 6-23 THÁNG TUỔI TẠI MỘT HUYỆN TRUNG DU PHÍA BẮC LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƯỠNG Hà Nội - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN DINH DƯỠNG QUỐC GIA HUỲNH VĂN DŨNG HIỆU QUẢ CỦA TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC DINH DƯỠNG SỬ DỤNG THỰC PHẨM GIÀU VI CHẤT SẴN CÓ TẠI ĐỊA PHƯƠNG ĐẾN TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG CỦA TRẺ TỪ 6-23 THÁNG TUỔI TẠI MỘT HUYỆN TRUNG DU PHÍA BẮC Chuyên ngành: Dinh dưỡng Mã số: 9720401 LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƯỠNG Người hướng dẫn khoa học: 1. Phạm Thị Thúy Hòa 2. Phạm Văn Phú Hà Nội - 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện, được tiến hành công phu, nghiêm túc. Các số liệu, kết quả trong luận án này là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Hà Nội, ngày 15 tháng 01 năm 2019 Tác giả luận án HUỲNH VĂN DŨNG ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn tới Ban Giám đốc Viện Dinh Dưỡng, Trung tâm Đào tạo Dinh dưỡng và Thực phẩm Viện Dinh Dưỡng, Ban Giám hiệu Trường Cao Đẳng Y Tế và Ủy Ban Nhân dân Tỉnh Bình Dương đã hỗ trợ, tạo điều kiện cho tôi học tập để thực hiện luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất với TS. Phạm Thúy Hòa và PGS. Phạm Văn Phú những người thầy đã dành nhiều thời gian và công sức để hướng dẫn, hỗ trợ tận tình, khuyến khích động viên tôi trong quá trình thực hiện luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn Sở y tế tỉnh Phú Thọ, Trung tâm Y tế Huyện Tam Nông, Trạm Y tế của 4 xã Dậu Dương, Thượng Nông, Tam Cường, Thanh Uyên, các cán bộ cộng tác viên y tế đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi tiến hành nghiên cứu và ủng hộ tôi nhiệt tình trong quá trình thu thập số liệu nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin gởi lời tri ân đến hai đấng sinh thành và gia đình (nhất là vợ và các con tôi), bạn bè, đồng nghiệp, các bạn đã quan tâm, động viên, chia sẻ, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày 15 tháng 01 năm 2019 Tác giả luận án HUỲNH VĂN DŨNG iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ABS Ăn bổ sung CC/T Chiều cao/Tuổi CN/CC Cân nặng/Chiều cao CN/T Cân nặng/Tuổi CSHQ Chỉ số hiệu quả CTV Cộng tác viên FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations (Tổ chức lương thực và nông nghiệp liên hợp quốc) GDDD Giáo dục dinh dưỡng GDSK Giáo dục sức khỏe Hb Hemoglobin HGĐ Hộ gia đình HQCT Hiệu quả can thiệp IYCF Infant and Young Child Feeding (Nuôi dưỡng trẻ nhỏ) IYCN Infant & Young Child Nutrition Project (USAID’s flagship project) (Dự án dinh dưỡng trẻ em) KT – TH Kiến thức – Thực hành MICS Multiple Indicator Cluster Survey (Điều tra đánh giá các mục tiêu trẻ em và phụ nữ) NKHH/CT Nhiễm khuẩn hô hấp/cấp tính P: L: G Protein: Lipid:Glucid PEM Protein-Energy Malnutrition (Suy dinh dưỡng năng lượng-protein) SD Standard Deviation (Độ lệch chuẩn) SDD Suy dinh dưỡng TB Trung bình TTDD Tình trạng dinh dưỡng TTGDDD Truyền thông giáo dục dinh dưỡng TTYT Trung tâm y tế UNICEF United Nation Children’s Fund (Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc) VAC Vườn – Ao – Chuồng VCDD Vi chất dinh dưỡng VDD Viện Dinh dưỡng WB World Bank (Ngân hàng Thế giới) WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới) YNSKCĐ Ý nghĩa sức khỏe cộng đồng iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.iii DANH MỤC BẢNG.vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ.ix DANH MỤC HÌNH. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

SUY DINH DƯỠNG THẤP CÒI Ở TRẺ EM DƯỚI 5 TUỔI. Khái niệm về suy dinh dưỡng thấp còi. Nguyên nhân suy dinh dưỡng thấp còi. Thực trạng suy dinh dưỡng thấp còi.

Hậu quả của suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi. Phương pháp đánh giá suy dinh dưỡng. TÌNH HÌNH THIẾU VI CHẤT DINH DƯỠNG TRẺ EM Ở TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM. Khái niệm về vi chất dinh dưỡng.

Vai trò của một số vi chất dinh dưỡng thiết yếu. Tình hình thiếu vi chất dinh dưỡng trên thế giới. Tình hình thiếu vi chất dưỡng ở trẻ em tại Việt Nam. CHIẾN LƯỢC TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THỨC ĂN BỔ SUNG NHẰM CẢI THIỆN TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG VÀ THIẾU VI CHẤT DINH DƯỠNG.

Truyền thông giáo dục. Cải thiện chất lượng thức ăn bổ sung.39 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Địa điểm nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu cho nghiên cứu. Biến số, chỉ số và chỉ tiêu nghiên cứu. Phương pháp và kỹ thuật thu thập số liệu. Tổ chức thực hiện nghiên cứu.

Kiểm tra và giám sát. Xử lý và phân tích số liệu. Các biện pháp khống chế sai số. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU.64 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

THÔNG TIN CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. THỰC HÀNH NUÔI DƯỠNG TRẺ CỦA CÁC BÀ MẸ VÀ TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG CỦA TRẺ 6 – 23 THÁNG TUỔI. HIỆU QUẢ CAN THIỆP CỦA TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC DINH DƯỠNG. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu tại thời điểm trước can thiệp71 3.

Hiệu quả của truyền thông đến thực hành chăm sóc trẻ 6-23 tháng tuổi tại các xã can thiệp. Hiệu quả của truyền thông đến tình trạng dinh dưỡng, tình trạng Vitamin A, tình trạng kẽm và thiếu máu của trẻ tham gia nghiên cứu sau 6 tháng can thiệp.81 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. THỰC HÀNH NUÔI DƯỠNG TRẺ CỦA CÁC BÀ MẸ VÀ TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG CỦA TRẺ 6 - 23 THÁNG TUỔI. Thực hành nuôi trẻ của các bà mẹ.

Tình trạng dinh dưỡng của trẻ em 6-23 tháng tuổi tại địa bàn nghiên cứu. HIỆU QUẢ CAN THIỆP CỦA TRUYỀN THÔNG GIÁO DỤC DINH DƯỠNG. Đặc điểm của đối tượng tham gia nghiên cứu tại thời điểm trước can thiệp. Hiệu quả của truyền thông đến thực hành chăm sóc trẻ 6 - 23 tháng tuổi tại các xã can thiệp.

Hiệu quả của truyền thông đến tình trạng dinh dưỡng, tình trạng vitamin A, tình trạng kẽm và thiếu máu của trẻ tham gia nghiên cứu sau 6 tháng can thiệp. Hiệu quả can thiệp đối với các chỉ số nhân trắc theo nhóm tuổi khác nhau. HIỆU QUẢ CỦA TRUYỀN THÔNG SỬ DỤNG SẢN PHẨM GIÀU VI CHẤT DINH DƯỠNG ĐẾN TÌNH TRẠNG THIẾU VITAMINA, THIẾU KẼM VÀ THIẾU MÁU CỦA TRẺ 6 – 23 THÁNG TUỔI BỊ SDD THẤP CÒI. Hiệu quả cải thiện hàm lượng hemoglobin và tình trạng thiếu máu110 4.

Hiệu quả cải thiện hàm lượng Retinol huyết thanh và tình trạng thiếu vitamin A tiền lâm sàng. Hiệu quả cải thiện hàm lượng kẽm huyết thanh và tình trạng thiếu kẽm113 4. Hiệu quả của can thiệp đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ em tại địa bàn nghiên cứu so sánh với một số nghiên cứu trên thế giới114 KẾT LUẬN.121 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Ngưỡng đánh giá mức độ SDD của cá thể.

Ngưỡng đánh giá mức độ SDD của quần thể. Ngưỡng đánh giá mức độ SDD thấp còi của quần thể với 5 mức độ. Thông tin chung về hộ gia đình. Số trẻ tham gia điều tra sàng lọc theo xã.

Tháng tuổi trung bình và phân bố nhóm tuổi của đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ thực hành nuôi con bằng sữa mẹ theo WHO. Tỷ lệ thực hành cho trẻ ăn bổ sung. Tỷ lệ SDD CN/T, CC/T và CN/CC của trẻ theo xã.

Đặc điểm tuổi và giới của trẻ tại thời điểm trước can thiêp. Đặc điểm nhân trắc của hai nhóm trước can thiệp. Tỷ lệ thiếu vi chất của hai nhóm nghiên cứu theo nhóm tuổi trước can thiệp. Đặc điểm một số chỉ số sinh hoá của hai nhóm trước can thiệp.

Tỷ lệ thực hành trẻ ăn bổ sung của bà mẹ hai nhóm nghiên cứu trước can thiệp. Giá trị dinh dưỡng khẩu phần của trẻ hai nhóm nghiên cứu trước can thiệp. Tính cân đối khẩu phần của trẻ hai nhóm nghiên cứu trước can thiệp. Tỷ lệ % thay đổi về thực hành ăn bổ sung của trẻ sau 6 tháng can thiệp.

Chỉ số hiệu quả can thiệp lên thực hành ăn bổ sung sau 6 tháng can thiệp. So sánh giá trị dinh dưỡng khẩu phần của nhóm chứng trước và sau can thiệp. Tính cân đối khẩu phần của nhóm chứng trước và sau can thiệp. So sánh giá trị dinh dưỡng khẩu phần trước và sau can thiệp của nhóm can thiệp.

Tính cân đối khẩu phần trước và sau can thiệp của nhóm can thiệp. Hiệu quả trên chỉ số nhân trắc sau can thiệp theo nhóm nghiên cứu. Chỉ số hiệu quả đối với tỷ lệ SDD sau 6 tháng can thiệp của hai nhóm nghiên cứu. Sự thay đổi nồng độ Hb, retinol và kẽm huyết thanh sau 6 tháng can thiệp.

Sự thay đổi tỷ lệ thiếu máu, Vitamin A và kẽm sau 6 tháng can thiệp. Chỉ số hiệu quả lên tỷ lệ thiếu máu, Vitamin A và kẽm sau 6 tháng can thiệp. Sự thay đổi về tỷ lệ thiếu 1 hoặc nhiều vi chất sau 6 tháng can thiệp. Tỷ lệ SDD trong 1 số nghiên cứu gần đây.

So sánh sự cải thiện cân nặng của trẻ trong nghiên cứu này với một số nghiên cứu bổ sung vi chất khác tại Việt Nam. So sánh mức tăng chiều cao của hai nhóm với kết quả nghiên cứu của một số tác giả khác tại Việt Nam. So sánh hiệu quả can thiệp nghiên cứu của chúng tôi so với các nghiên cứu đã triển khai của IYCN.115 ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.1: Giá trị Z theo độ tuổi ở trẻ 1 đến 59 tháng.2: Tình trạng SDD của trẻ dưới 5 tuổi của Việt Nam.3: Diễn biến tình trạng SDD thấp còi của trẻ dưới 5 tuổi ở Việt Nam.4: SDD thấp còi khu vực thành thị, nông thôn tại một số thời điểm 19 Biều đồ 1.5: Tỷ lệ suy dinh dưỡng theo nhóm tuổi.1: Phân bố nghề nghiệp của các bà mẹ tham gia nghiên cứu.2: Sự thay đổi tỷ lệ SDD sau 6 tháng can thiệp.3: Tỷ lệ thiếu máu, thiếu vitamin A và thiếu kẽm của trẻ tham gia nghiên cứu theo nhóm và thời điểm.86 x DANH MỤC HÌNH Hình 1. Mô hình nguyên nhân – hậu quả của SDD trẻ em dưới 5 tuổi.

Vòng xoắn bệnh lý: Bệnh tật-SDD-Nhiễm khuẩn. Mô hình nguyên nhân và hậu quả của SDD thấp còi. Tỷ lệ SDD thấp còi của trẻ ở các nước đang phát triển. Mức độ thiếu vi chất dinh dưỡng ở các khu vực trên thế giới.