Luận án phó tiến sĩ lịch sử quá trình hình thành và phát triển của căn cứ địa vi

BO GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRUONG ĐẠI HỌC TONG HỢP HÀ NỘI HOANG NGOC LA QUA TRÌNH HÌNH THÀNH VA PHAT TRIEN CUA CAN CU DIA VIET BAC (T RO NG CU OC VA N DO NG CA CH MA NG TH AN G TA M - 194 5) Chuyên v nga eo uh : Lic h sử Việ t Na m Ma số : “50315. vị 4 * Luận án Phó Tiên Sĩ khoa học Lich sử a Cố vấn khoa học : PGS LE MAU HAN 1> —22 HA NỘI 1993 en MỤC LỤC Trang CHUONG | VIỆT BAC: VỊ TRÍ CHIẾN LƯỢC VA TRUYEN THONG DAU 10 TRANH TRONG LỊCH SỦ Vị trí chiến lược của Việt Bắc 10 Truyền thống đấu tranh của nhân dân các dân tộc 21 Việt Bắc trước khi căn cứ địa cách mang ra đời CHUONG II TỪ CHỦ TRUONG KHOI NGHIA VŨ TRANG DEN TIẾN 33 TRINH TO CHUC, XAY DUNG CAC KHU CAN CU DIA (1940 - 1945) Su ra đời khu căn cứ dia Bắc Son-Vo Nhai va Cao Bang Bước phat trién của hai khu căn cứ địa Bắc Sơn-Võ Nhai và Cao Bằng CHƯƠNG III KHU GIẢI PHÓNG 92 Khởi nghĩa giành chính quyền tung phần ở căn cứ địa 92 Việt Bắc Khu giải phóng ra đời và sự nghiệp của nó. FI I CHƯƠNG IV NHUNG DIEU KIỆN VÀ ĐẶC ĐIỂM CUA QUÁ TRÌNH HINH 137 THÀNH VÀ PHAT TRIỂN CUA CAN CU DIA VIỆT BAC. VỊ TRÍ CUA CAN CU DIA VIET BAC TRONG CÁCH MẠNG THANG TAM (1945) Những điều kiện hinh thành và phát trién của căn cư địa Việt Bắc.

Đặc điểm của sự hinh thành và phát trién của căn cư địa Việt Bắc. KẾT LUẬN NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TAI LIEU THAM KHAO LOI CAM ON Để hoan thanh luận án PTS khoa học Lich sử tôi da nhận được sự quan tâm giúp do của Bộ Giáo dục va Đào tạo, Trường Đại học Tổng hợp Ha Nội, Trương Đại học Sư Phạm Việt Bắc, Td Bộ môn Lịch sử cận - hiện đại Việt Nam, Khoa Lich sử Trường Đại học Tổng hợp Ha Nội. Đặc biệt tôi da được cố vấn khoa học PGS Lê Mậu Han tận tinh giúp đổ về mọi mặt. Nhân dip nay cho phép tôi được cảm ơn tất ca.

Tôi cũng xin cảm ơn về sự giúp do tận tinh của cáo bao các dan tộc ở những nơi chúng tôi đển sưu tầm tai liệu. P Tôi cũng cam on sự quan tâm của khoa Lịch sử va các bạn đồng nghiệp ở Truong Đại học Su phạm Việt Bắc da cổ vu, giúp do tôi hoan thanh nhiệm vu. Thái Nguyên, ngay tháng năm 1993 HOANG NGOC LA MO ĐẦU I. LY DO CHON DB TẠI.

14 Thắng lợi của cách mạng thang Tam (1945) để lại cho Dang ta nhiều bai học kinh nghiệm quy bau. Một trong những bai học kinh nghiệm do la công tac xây dựng lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang va căn cứ địa cách mạng. Do điều kiện cụ thể của Việt Bắc về địa thể, con người va truyền thống đấu tranh trong lịch sử, xuất phát tử yêu cầu của cuộc khởi nghĩa vu trang gianh chính quyền, bược vao thoi ky vận động giai phóng dân tộc 1939 - 1945, Việt Bắc da được Trung ương Đăng và Hồ Chí Minh chọn để xây đựngcăn cứ địa cach mạng. Trong qúa trÌnh vận động cách mạng Việt Nam, căn cứ địa Viét Bắc không dưng lại ; kết thúc vai tro của minh ở cach mạng tháng Tam, trong khang chiến chong thực dân Pháp xâm lược va can thiệp Mỹ (1946-1954), Việt Bắc de trở thanh căn cứ địa thần thanh của khang chiến, gop phan quan trong dua cuộc khang chiến chống Phap dén thang lợi.

Trong đấu tranh chống My, cứu nuvc, theo da thẳng lợi của cach mạng Việt Nam, việc xây dựng căn cứ địa cach mạng của Đăng ta không ngừng được mở rộng trên phạm vi ca hậu phương to lon, căn cứ địa ving chắc của cóch mạng miền Nam‹ — Ngay ney, trong công cuộc xây đựng va bao vệ Tổ quốc, những vấn đề về xây dựng lực lượng, xây đựng căn cứ địa ơ vùng nồng thôn, miền núi, vùng biên giới. vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, giải quyết cho phù hợp voi tinh hình, nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn lịch sử mơi. Truong Đại học Sw phạm Việt Bắc la trung tâm dao tạo; nghiên cứu khoa học, phục vụ những mục tiêu phat triển kinh tế, văn hóa, giao đục, kho» học va công nghệ ở: nui. Việc nghiên cưu đề tai nay không ngoai mục đích lâm tăng thêm nhưng hiểu biết về lich sử, co thêm những nhận thức moi về căn cứ địa cach mạng, nhằm gop phần giai quyết những vấn đề mà xe hội vung núi, Việt Bắc dang đặt ra bức bach, VÌ những le trên, nên chung tôi chọn :"Qúa trình hinh thanh và phát triển của căn cứ địa Việt Bắc (trong cuộc vận động cách mạng thang Tấm - 1945)" lam đề tai luận en.

LICH SU NGHIEN CUU VAN DE. ĐỀ tai nay, ở góc độ khác nhau da thu hút sy quan tâm của nhiều cơ quan va cá nhân nghiên cứu trên hai hương tiếp cận chủ yếu : 1. Các công trình nghiên cứu về lịch sử cach mạng thang Tam 1945, về lịch sử Dang cộng san Việt Nam va lich si quân đội nhân dan Việt lam thời ky 1939-1945 co liên quan tơi công tác xây đựng lực lượng va căn cứ địa Theo hương nay, chiếm khối lugng lon nhất la ese céng trinh 4 , " 4 “` là Viện lịch sử Đẳng, của Ban nghiên cứu lịch sử quân đội thuộc Tổng cục chính trị, nay là Viện lịch sử quân sự Việt Nam va Ban nghiên cứu lịch sử Đảng các cấp ở các tỉnh Việt Bắc. Nhưng công trÌnh nghiên cứu chuyên sâu, cho toi nay có "Khu giai phóng" của Võ Nguyên Giáp, Nhà xuất ban Cứu quốc, thang 8-1946.

Năm 1976, Nha xuất bản Việt Bắc cho ra mắt bạn đọc cuốn "Căn cư địa Việt Bắc (trong cach mạng tháng 8-1945)" của tac giả Hoang Ngọc La, Hoang Quang Khánh va Lê Hồng. Năm 1990, Nha xuất ban Quân dội nhân dân xuất bản cuốn "Việt Bắc 30 năm chiến tranh cach mang (1945-1975), tập một do Ban thường vụ Đăng uy Bộ tư lệnh quân khu 1 chỉ đạo nội dung biên soạn. Về những tai liệu tổng kết, biên - a a bó soạn, nhưng chưa co điều kiện công bố, clar : - "Dự thao đề cương tổng kết căn cứ địa cách mạng" của Bộ tư lệnh quân khu Việt Bắc, biên soạn 1966, gồm 57 trang danh may. - "Dang ta với vấn đề xây dựng trung tâm Căn cứ địa Bắc Son - Vo Nhai, xây dung lực lượng va dấu tranh vo trang trong cach mạng thang Tam", của Ban nghiên cuu lịch sử Đẳng Khu tự trị Việt Bắc, biên soạn 1969, tai liệu đánh may 32 trang.

cứ địa cách mạng", "" vn Các công trÌnh nói trên ở mức độ khác nhau da đề cập tới que trình hình thanh va phát triển của căn cứ địa Việt Bắc. Tuy vậy, nhiều vấn đề đặt ra cần được tiếp tục nghiên cứu giäi quyết, như vị trí chiến lược cua căn cứ địa Việt Bắc, những đặc thù trong qua trình hình thanh va phát triển, va nhiều vấn đề khác có liên quan tới xây đựng lực lượng và đấu tranh cách mạng. Dù sao, nhưng công trình nói trên cũng rất bd Ích trong nghiên cứu, nhất la nhưng dong góp về mặt tư liệu đối voi luận an. NGUON TAI LIEU VA CACH XU LY PHAN LOẠI.

Nguồn tai liệu. Để thực hiện luận an, chúng tôi đã nghiên cưu, tham khảo nhiều tai liệu về lịch sử Đăng bộ va cach meng thang Tam (1945) ở các tỉnh Việt Bắc như Lịch sử Đang bộ tỉnh Bắc Thái, xuất ben 1980, T.1 ; Lịch sử cách mạng thang Tem tỉnh Bắc Thái, xuất ban 1978 ; Lich sử Dang bộ tinh Cao Bing, xuất bản 1982 ; Lich sử Dang bộ Đẳng cộng sen Việt Nem tỉnh Ha Tuyên, xuất ban 1987, T.1 ; Lich sử cứu quốc quân của Ban nghiên cứu lịch sử Đang Khu tự trị Việt Bắc, xuất ban 1975, v. Các tai liệu của Viện Lịch sử Dang như Cách mạng tháng Tám(1945), xuất ban 1963 ; Tim hiểu Lịch sử quân sự có Lịch sử quân đội nhân dân Việt Nam, xuất ban 1974, T,1 ; Lịch sử quân khu Việt Bắc có : Việt Lat 3 Bắc 30 năm chiến tranh cách mạng (1945-1975), xuất bản - 1990, T,1, V‹Vs. 5Ì = Ngoai ra, chung tôi con nghiên cium tham khảo một khối lượng lon các tai liéu dién da cue chung tôi trên căn cứ địa Việt Bắc, các ban tự thuật của các nhân chứng lịch sử và biên ban một số cuộc tọa đam lich su.

ĐỂ góp phần lam sáng tỏ một số nội dung tư liệu,chúng tôi còn tham khảo tai liệu cus Sở mật thøm Bắc Kỳ. Xử lý va phân loại. Ngoai các tec phẩm kinh điển, cae Văn kiện Pang (1930- 1945) ; một số các tac phẩm cua Hồ Chí Minh, các vị lãnh deo Đang va Nha nuvc, thể hiện chủ trương dường lối cum Đẳng về cach mạng Việt Nam, về căn cứ dia cách mạng thời kỳ 1939- 1945, chúng tôi coi các tai liệu da công bổ, xuất ban thanh gách cue Viện Lich sử Dang, Viện Lich sử quân sy Việt Nam, của Ban nghiên cưu Lịch sư Đăng các tỉnh ở Việt Bắc la những tai liệu quan trọng, đang tin cậy. ' Hồi ký cach meng, céc ban tự thuật, các tư liện điền dã cũng dược chúng tôi nghiên cưu, tham khảo dể bỗ sung lãm phong phú hoặc sang to thêm nội dung các sự kiện lich sử.

Tai liệu cua địch có nhưng mặt phản ánh khách quan sự vật va hiện tượng, song cũng co những mặt thể hiện y muốn chủ quan của chúng. Do vậy trong khi sử dụng chúng tôi cũng xem xét từng trương hợp cuthé. Giơi han vấn đề, —- ĐỀ tai luận án chỉ nghiên cứu về căn cứ địa cach meng trong thoi ky vận động giải phóng dân tộc 1939-1945 trên địa ban Việt Bắc, con gọi la căn cư địa Việt Bắc trong cách mạng tháng 8= 1945. Sy ra doi cua en toan khu (ATK) và các chiến khu ngoài Việt Bắc trong cao trao chống Nhật, cứu nước không nằm trong phạm vi của dé tài, mặc đầu e2 thé co nhưng vấn dt có liên quan toi căn cứ die Việt Bắc.

Hhững vấn dề khác như vấn đề nông dân trong cách mạng, vấn dề nông thôn và mối quan hệ giữa nông thôn vơi thanh thị trong cách mạng tháng Tan , hình thai vận dộng cách mạng trong tổng khởi nghĩa thang Tam (1945), vấn đề căn cư dia trong lịch sử noi chung v. Không nằm trong sự quan tâm của luận an. Phương phap nghiên cứu. ĐỂ tai tạo bộ mặt lich sử căn cứ die Việt Bắc trong cach mạng thang Tam (1945), chúng tôi sử dụng phương phep lịch sử la chủ yếu.