Luận án phó tiến sĩ: Phân loại truyện cổ tích Việt Nam và Campuchia

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HOC TONG HỢP HÀ NỘI &* & CHIENG XOM AN Chuyên ngành : VAN HOC DÂN GIAN Mã số 50407 LUẬN AN DHÓ TIẾN 87 KHOA HOC NGĨ VĂN Tập thể cán bộ hướng dẫn : | PGS - PTS VO QUANG NHON | PGS - PTS LE CHi QUE ~ | Yêu M E R A T A T ớ T N | *2È: Ti GáiC DA HỌ ee R a K k | [ p l # A ˆ ` Ị ` ` ì Me sử ` j Truyện Cổ tích là một trong những thể loại sáng tác dân gian được nhiều thé he biết tới nhật. Vẻ dep của no tod anh sáng tung linh suốt dọc cuộc đời mdi con người. Những giá trị thẩm my của truyện cổ tích không chỉ bóc 16 qua trí giác. cải: xúc nghệ thuật của người nụhe, người kể, người đọc.

ma còn hết sức hấp dẫn đối với nhà nghiên cưu. Hon một thé kỷ nay, nhiều vấn đề bị ẩn của truyện Cổ tích đã lôi cuốn sự chú ý của hàng trăm nhà khoa học khấp năm châu. Chính được những thành tựu lồn lao. Truyện Cổ tích có mặt khẩp nói.

Từ những dân tộc còn ö trình độ phát triển thấp, những dan tộc hiện nay chỉ còn độ dam chục ngưõi. cho đến những dan tộc đã dạt tỏi trình độ vin minh rực rõ, thậm chi siêu cường, đều có thể lấy làm tự hào về kho tang truyện Cổ tích của riêng mình. Tại Việt Nam. nhiều tuyển tập truyện Cổ tích đã được xuất bản.

Tuy nhiên: công tác sưu tầm cũng như nghiên cứu vẫn chưa bao quát được hết mọi vấn đề của thể loại. Truyện cổ tích nhiều dan tộc it người, cho đến này, van chứa được chú ý đúng mức. Đây là một thiệt thôi lón cho ca hai dat nước. Khi tìm hiểu truyện Cổ tích mỗi dân tộc, bao gid nhà nghiên cứu cũng tìm thấy cái riêng cha dân tộc đó, cái chung của các dan tộc lan cận hoặc cái chung của loài người.

Các nhà khoa học rất để tam tói vấn đề này và dã từng công bỏ những con sổ thống kê, những Việc xác định bản chất thể loại dể từ đó phân loại truyện Cổ tích trên co sở truyện Cổ tích Việt Nam - Campuchia của chúng tôi sẽ là một sự cụ thể hoá việc nghiên cứu truyện Cổ tích theo phương hướng trên. Lý do chọn đề tài: Qua các công trình nghiên cứu về truyện Có tích, chúng tôi nhận thấy có hai vấn đề khoa học lón thường nổi lên được các nhà nghiên cứu quan tam. Do là các vấn đề: +Bản chất thể loại truyện cổ tích. +Phân loại truyện cổ tích.

Day Ja những khía cạnh khoa học tuy khác nhau, nhưng thực sự có liên quan chặt chế với nhau. Cái này là tiền đề cho cái kia. Vấn đề thứ nhất nếu chưa được giải quyết thod dang tất yếu sé dẫn đến sự bế tắc của vấn đề tiếp theo. Nói chúng, sự bat đồng trong ý kiến của các nhà nghiên cứu khi tim hiểu truyện cổ tích từ trước đến nay chủ yếu xuất phút từ cho mỗi người đều có những cách hiểu riêng về bản chất của thể loại nay.

Day cũng là nguyên nhân dẫn đến những quan niệm phân loại khác nhau. Đã đến lúc cân phải nhìn nhân lại càng nhiều cảng tốt ý kiến của các nhà khoa học trước đây để phát hiện ra cái gì là bản chất dich thực của thể loại, từ đó di đến phân loại truyện cổ tích. Hoặc là trên có sd các kiểu phân loại có thé tìm hiểu một cách kỹ càng hon bản chất của loại truyện nay. Tuy nhiên, day là mot công việc hết sức lồn, khó có thể thực hiện được trong một bản luận án pho tien sỉ.

Thông qua những tài liệu thu thập được trong may nam qua, về co bản, chúng tòi chỉ dám ap dụng kinh nghiệm của các nhì nghiên cứu trước soi rọi vào đó nhằm hiểu thêm kho tang truyện cổ tích của hai din toc vốn có mối quan hệ mật thiết này. Nguồn tài liệu: 1. Về phân tác phẩm: Dối vai truyện cổ tích Việt Nam. chúng tôi chủ yếu nhất van là những tập sách được xuất bản từ sau năm 1930, nghĩa là từ sau cuốn “Truyện cổ nước Nam" của Nguyễn Văn Ngọc.

Một số van bản được viết bang chữ Hán da được phiên am, chú thích cũng là đối tượng của luận án. Doi với nguyên bản, chúng tôi không đọc được. Chúng toi tin rằng, các tác giả khi dịch thuật đã bao đảm được nội dung cua nguyen tac. Con các tài liệu truyện cổ tích Việt Nam do người Pháp sưu tam được viết bằng tiếng Pháp.

chúng tôi chủ yếu etre chỉ được tiếp xúc qua các bản dịch. Đối với truyện cổ tích Campuchia, tinh hình thực sự khó khăn. Trong mấy chục nam qua, xã hội Campuchia có nhiều biến động lón về chính trị. Việc nghiên cứu khoa học xã hội và nhan văn nói chung, việc sưu tam, nghiên cứu truyện cổ tích Campuchia nói riêng có thể nói la không fam được bao nhiều.

Do đó, chúng tôi, mặc dù đã cố gắng về Campuchia nhiều lần nhưng vẫn khó có thể nghiên cứu trực tiếp được với những văn bản in bằng tiếng Khmer xuất bản trước năm 1979. Chúng tôi chủ yếu khảo sát những truyện do người Pháp sưu tầm như các cuốn: "Những truyện cổ tích Campuchia chưa được biết đến" của hai tác gia F.Bernard do nhà xuất bản Maison Neuve ấn hành, Paris 946 : “Truyện cổ Campuchia” do G. MoNodghi nhà xuất bản Bossard ấn hành năm 1922 tai Paris ; "Văn học cổ của người Khmer" của P. Samy xuất bản nam 1991 tại PHTES.s¿ Những túc phẩm trên gin đây đã dược một số tác giả Việt Nam dịch, tuyển chọn va bổ sung thêm như các cuốn : "Truyện thân ky 6 xứ Angco" của Dinh van Dinh (nha xuất bản VHDT Ha Nội 1990), "Tuyén tập van học Campuchia" của Vũ Tuyết Loan (nhà xuất bản Văn học.

Hà Nội 1986), "Truyện cổ Campuchia của Nguyễn Kim Liên (nhà xuất bản Văn hoá. Nói chung, những truyện cổ tích Khmer dược sưu tầm trực tiếp và viết bằng tiếng Việt như của tác giả Lê Hướng là không có nhiều. Vé phan lý luân: Do việc nghiên cứu truyện cổ tích đã được đặt ra từ khá sóm nên đã xuất hiện những nhà khoai học nổi tiếng, những công trình nghiên cứu đô so. Tuy nhiên, vi nguồn tài liệu được in bằng tiếng nước ngoài còn hạn chế, vì trình độ ngoại ngữ còn non kém.

chúng tôi chưa có điều kiện tham khảo trực tiếp nguyên bản được. Về có ban, chúng tôi chỉ tiếp xúc được với những bản dịch, những lồi trích dẫn, giói thiệu, tổng kết trong các sách nghiên cứu, những bản luận an của các tác giả như Chu Xuân Điện, Lê Chi Quế, Trần Đức Ngôn. Nguyễn Xuân Kính. Dù vậy, chúng tôi vẫn luôn xem đó là những kiến thức chuẩn, những tài liệu có tính chất kinh diển.

Chúng tôi hết sức trần trọng các công trình nghiên cứu truyện cổ gia trong những năm học tập tại khoa Ngữ van trưởng dai học Tổng Dang nghiên cứu chuyên đề (in chung hoặc riêng) Dang giáo trình của hai trưởng đại học Tổng họp và dại học Su phạm. Dạng lồi giỏi thiệu trong các tap sưu tim. Dạng bài nghiên cứu trên các tap chỉ chuyên ngành. Những tài liệu này chúng tôi đã ghí ỏ phần thu mục.

Phương pháp nghiên cứu : Việc xúc định bản chất thể loại và phân loại truyện cổ tích 1 một trong những vấn đề lún và phúc tap dang được tìm toi, khám phá tiếp cả ö Việt Nam cũng như thê giới. Do chứa có sự thống nhất về ranh gidi thể loại, nên y kiến của các nhà khoa học về các dấu hiệu đặc trưng của truyện có tích, phạm vi của các biến thể cổ tích còn khác nhau, thâm chi đối lập nhau. - Tuy việc nghiên cứu. giỏi thiệu truyện cổ tích lâu nay đã phổ biến trên thế vidi, nhưng ð Việt Nam, nhất lá Campuchia, đó vẫn là mot khoa học mới me.

Thành tựu lan nhat của ca hai nước trong mấy chục năm gần đây chủ yếu tap trung 6 công tác sưu tam. Dang sách nghiên cứu chuyên đề bai báo như "Sở bộ tìm hiểu những vấn đề của truyện cổ tích qua truyện Tam Cam", "Qua việc nghiên cứu các danh từ riêng trong một số truyện cổ tích" của ông Dinh Gia Khanh, hay “Truyện cổ tích dudi con mat nha khoa học” của ông Chu Xuân Diện là không có nhiều. Vi vậy, việc thực hiện đề tai luận án của chúng tôi gap rat nhiều khó khăn, Cách giải quyết của chúng tôi chủ yêu biểu hiện ð các mat sau: 1. Thống kê càng nhiều cảng tôi, cing rong rải cảng tt, mọi ý kiến cua các tác gid mà điều kiện và khả nang cho phép liên quan tói hai vấn đề.

Bản chất thể loại và phần loại truyện cổ tích. Sau ý kiến co ban, sắp xếp chúng lại theo mot hệ đó, chọn lọc ra những thống để thuận tiện hon cho việc so sánh, đối chiếu, Trên co sở này mới có thể phát hiện ra những nét đại dong, tiểu di, mdi có thể hiểu ding nguyên nhân của sự khác biết trong quan niệm của các nhà khoa học vệ hai vấn đề vita nêu. Trong quá trình phân tích, chúng tôi cố ging nhận diện bản chất thể loại dựa trên các đặc diểm thi pháp. Vận dụng phường pháp so sánh loại hình lịch sử để nhìn nhận truyện cổ tích theo cả hai chiều: Sự biển thiên của nó trong lịch sử, dat nó trong sự dối thoại với các dan tộc khác để thay được nét chung của qui luật sáng tạo nghệ thuật, dong thoi cũng thay được nét riêng của truyện cổ 3.

Trên có sở những vấn đê lý luận đã đúc kết được, chúng tôi áp dụng vào việc nghiên cứu truyện cổ tích Việt Nam (là noi tôi sinh ra và lớn lên) và truyện cổ tích Campuchia (là dân tộc. là máu thịt của tôi). Truyện cổ tích của hai đất nước là đối tượng tôi yêu thích và có kha nang nam bất được. Toi đã cố gắng biểu hiện những suy nghi của mình vào nội dung của bản luận án này.

Đóng gúp của luận án: I. Việc xác định bản chat thể loại và phân loại truyện cổ tích đã được nhiễu nhà nghiên cứu dé cập đến. Qua quá trình học lap. chúng tôi nhận thay, riêng 6 Việt Nam, cũng có nhiều ý kiến khác nhau về các vấn dé này.

Việc thống kê các quan niệm dó lại theo Điều dẻ làm chú chúng ta băn khoăn là ngay trong ban than những tác giả có cũng quan điểm phan loại lại bất đồng với nhau trong việc xác định các dấu hiệu đặc trưng cho truyện cổ tích.