Luận án TS: Quản lý chất lượng DHLS ĐDV ĐH Y Việt Nam - Nguyễn Văn Khải

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN VĂN KHẢI QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC LÂM SÀNG CHO ĐIỀU DƢỠNG VIÊN TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC TẠI CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC HÀ NỘI - 2013 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN VĂN KHẢI QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC LÂM SÀNG CHO ĐIỀU DƢỠNG VIÊN TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC TẠI CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản lý giáo dục Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Lê Đức Ngọc PGS. Nguyễn Văn Lê HÀ NỘI - 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những số liệu, kết quả nêu ra trong luận án này hoàn toàn trung thực và chƣa từng đƣợc tác giả khác công bố trong bất cứ công trình nào.

Hà Nội, ngày 20 tháng 08 năm 2013 Nguyễn Văn Khải i LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ nhiệt tình của thầy cô, các bạn đồng nghiệp và các cơ quan liên quan. Bản luận án này sẽ không hoàn thành được nếu không có sự giúp đỡ quý báu của mọi người. Trước hết tôi xin bày tỏ lòng kính trọng, biết ơn sâu sắc đến PGS. Lê Đức Ngọc, PGS.

Nguyễn Văn Lê - Người thầy đã tận tình dạy dỗ, hướng dẫn và truyền đạt những ý kiến đóng góp quý báu cho tôi. Người thầy hướng dẫn tôi, động viên, hỗ trợ, khuyến khích để tôi có thêm nghị lực để hoàn thành bản luận án này. Người thầy đã cho tôi thêm những ý kiến quý báu ngay từ giai đoạn xây dựng đề cương để giúp cho bản luận án này hoàn thành tốt hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu, Phòng Đào tạo, các thầy cô trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập tại Trường.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu trường ĐHY Hải Phòng, ĐHY Thái Nguyên, Đại học Điều dưỡng Nam Định, Phòng đào tạo, các chuyên gia về giáo dục học, giáo dục y học, chuyên gia giảng dạy lâm sàng - người thầy đã cho tôi thêm những ý kiến quý báu ngay từ giai đoạn xây dựng đề cương, ý kiến trong triển khai, khảo nghiệm và thử nghiệm các giải pháp. Đề tài cũng không thể thực hiện nếu không có sự giúp đỡ của các anh, chị khoa Điều dưỡng, điều dưỡng viên, giảng viên lâm sàng và sinh viên của các cơ sở nghiên cứu trong công tác thu thập số liệu, triển khai nghiên cứu. Đã cùng với điều tra viên khoa Điều dưỡng ĐHY Hải Phòng hợp tác tích cực trong quá trình nghiên cứu góp phần tạo nên thành công của luận án. Xin các anh chị hãy nhận nơi đây lòng biết ơn chân thành của tôi.

Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn: cha mẹ, vợ, anh em, những người ruột thịt, người thân đã động viên giúp đỡ tôi về mọi mặt. Bên cạnh đó, các bạn thân, đồng nghiệp đã cùng chia xẻ những khó khăn, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành bản luận án này. Nguyễn Văn Khải ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 3H Head-Heart-Hand 3T Tay-Tim-Trí CBE Competency – based evaluation Phƣơng pháp đánh giá dựa trên năng lực CBGD Cán bộ giảng dạy CBYT Cán bộ y tế CĐR Chuẩn đầu ra CTrĐT Chƣơng trình đào tạo DHLS Dạy học lâm sang ĐBCL Đảm bảo chất lƣợng ĐDV Điều dƣỡng viên ĐHĐD-NĐ Đại học điều dƣỡng Nam Định ĐHY-HP ĐHY Hải Phòng ĐHY-TN ĐHY Thái Nguyên EBL Evidence based learning (Dạy học dựa trên bằng chứng) GV Giảng viên KAP Knowledge- Attitute-Skill Kiến thức-thái độ-kỹ năng KNGT Kỹ năng giao tiếp LS Lâm sàng NCS Nghiên cứu sinh OSCE Objective – structured- Clinical –Evaluation Thi lâm sàng có cấu trúc khách quan và theo mục tiêu OSLER Objective – structured long case examination regulations Đánh giá thực hành có cấu trúc khách quan OSPE Objective – structured Practical Evaluation Thi thực hành có cấu trúc khách quan và theo mục tiêu PBL Problem based learning (Dạy học dựa trên vấn đề) PPDH Phƣơng pháp dạy học QLCL Quản lý chất lƣợng SBA Skill – based assessment Kiểm tra đánh giá căn cứ vào kỹ năng SV Sinh viên TQM Total Quality Management (Quản lý chất lƣợng tổng thể) iii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Danh mục các chữ viết tắt.

iii Mục lục. iv Danh mục bảng. vii Danh mục hình. viii MỞ ĐẦU.

1 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC LÂM SÀNG Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y. Tổng quan những công trình nghiên cứu về đảm bảo chất lƣợng dạy học lâm sàng. Quản lý chất lƣợng và quản lý chất lƣợng giáo dục đại học. Quản lý chất lƣợng.

Quản lý chất lƣợng giáo dục đại học. Quản lý chất lƣợng dạy học cho điều dƣỡng viên trình độ đại học. Khái niệm về dạy học. Các yếu tố của quá trình dạy học đối với điều dƣỡng viên bậc đại học.

Quản lý chất lƣợng dạy học cho điều dƣỡng viên trình độ đại học. 52 Tiểu kết chƣơng 1. 62 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY-HỌC LÂM SÀNG CHO ĐIỀU DƢỠNG VIÊN ĐẠI HỌC TẠI CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y VIỆT NAM. Hê ̣ thống trƣờng đại học Y ở Việt Nam.

Mục tiêu và nhiệm vụ. Cơ cấu tổ chức. Chƣơng trình đào tạo ĐDV trình độ đại học. Đào tạo điều dƣỡng trên thế giới.

Đào tạo điều dƣỡng tại Việt Nam. Quỹ thời gian và chƣơng trình. Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động DHLS ở các trƣờng ĐHY ĐDV trình độ đại học. Phƣơng pháp nghiên cứu thực trạng.

Tổ chức khảo sát thực trạng quản lý hoạt động DHLS. Đối tƣợng, phạm vi và thời gian khảo sát. Nội dung khảo sát thực trạng. Kết quả khảo sát.

Thông tin chung. Thực trạng quản lý hoạt động DHLS cho ĐDV trình độ đại học tại các trƣờng nghiên cứu. Các điểm mạnh, điểm tồn tại. 81 Tiểu kết chƣơng 2.

110 Chƣơng 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC LÂM SÀNG CHO ĐIỀU DƢỠNG VIÊN ĐẠI HỌC TẠI CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y VIỆT NAM. Nguyên tắc xây dựng các biện pháp. Các biện pháp QLCL DHLS tại các Trƣờng ĐHY Việt Nam. Nhóm các biện pháp 1: Xây dựng chuẩn quản lý chất lƣợng đào tạo.

Nhóm các biện pháp triển khai thực hiện chuẩn. Thăm dò tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp. Phƣơng pháp thăm dò. Tổ chức thăm dò.

Kết quả thăm dò. Thử nghiệm biện pháp 3 và 4. Mục tiêu thử nghiệm:. Phƣơng pháp thử nghiệm.

Tổ chức thử nghiệm. Nội dung thử nghiệm. Đánh giá kết quả thử nghiệm. 160 Tiểu kết chƣơng 3.

176 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.178 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .182 TÀI LIỆU THAM KHẢO .183 DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC .195 vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Các mức độ về các kỹ năng mềm SV đạt đƣợc.2: Mức độ thầy cô sử dụng các hình thức tổ chức DHLS. Mức độ hứng thú của SV về với các hình thức DHLS. Mức độ sử dụng thƣờng xuyên các hình thức tổ chức học LS với sự hứng thú của ngƣời học .5: Tần suất thầy cô áp dụng các hình thức kiểm tra đánh giá LS SV.

Mức độ hứng thú của SV về các hình thức kiểm tra - đánh giá LS. So sánh mức độ kiểm tra - đánh giá thƣờng xuyên của thầy cô và sự hứng thú của học viên về các hình thức kiểm tra – đánh giá. Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ học tập LS. Đánh giá của học sinh về phẩm chất, năng lực của giảng viên dạy LS 108 Bảng 3.

Kết quả thử nghiệm năng lực nâng cao về giảng dạy LS của các thành viên. So sánh tỷ lệ (%) giảng viên chƣa làm đƣợc trƣớc và sau thử nghiệm về phát triển CTrĐT. So sánh tỷ lệ (%) giảng viên chƣa làm đƣợc trƣớc và sau thử nghiệm về hình thức tổ chức dạy học tích cực. So sánh tỷ lệ thầy cô chƣa làm đƣợc trƣớc và sau thử nghiệm về giảng dạy thực địa.

So sánh tỷ lệ chƣa làm đƣợc trƣớc và sau thử nghiệm về giảng dạy kỹ năng giao tiếp. So sánh tỷ lệ giảng viên dạy môn LS chƣa làm đƣợc trƣớc và sau thử nghiệm về hình thức tổ chức kiểm tra - đánh giá SV. So sánh tỷ lệ giảng viên dạy môn LS chƣa làm đƣợc trƣớc và sau thử nghiệm về hình thức kiểm tra - đánh giá SV tại cộng đồng. Các phƣơng pháp học SV ƣa thích sau thử nghiệm.

So sánh năng lực học tập SV trƣớc và sau thử nghiệm. Mong muốn thầy cô tham gia các khóa tập huấn. 176 vii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1. Phƣơng pháp dạy học sử dụng sơ đồ tƣ duy .3: Các giai đoạn của quá trình dạy học .4: Cấu trúc hệ thống ĐBCL DHLS.

Sơ đồ giáo dục điều dƣỡng ở Việt Nam. Sơ đồ các môn học trong đào tạo điều dƣỡng trình độ đại học. So sánh mức độ nâng cao năng lực của GV nòng cốt trƣớc và sau thử nghiệm. 164 viii MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Giáo dục y học là một ngành chuyên nghiên cứu các vấn đề giáo dục trong ngành khoa học sức khỏe. Ba mục tiêu của giáo dục y học đó là học nghề, học phƣơng pháp luận và học làm ngƣời chăm sóc sức khỏe (hay giáo dục y đức - thái độ của ngƣời cán bộ y tế). Dạy học lâm sàng (DHLS) là môi trƣờng giáo dục, là cái nôi, cái khuôn để hình thành ngƣời cán bộ y tế cả đức lẫn tài, đây là cách dạy đặc thù của ngành Y tế [75]. Dạy học lâm sàng chiếm tỷ lệ lớn trong các chƣơng trình đào tạo (CTrĐT) cán bộ y tế, trong đào tạo chiếm tỷ lệ khoảng 35-40% tổng thời lƣợng học.

Khi học lâm sàng (LS), sinh viên (SV) phải đạt đƣợc 3 mục tiêu (1) Học đƣợc thái độ tác phong, cách ứng xử, qua đó mà rèn luyện y đức và hình thành nhân cách ngƣời cán bộ y tế; (2) Học tập kiến thức và kĩ năng nghề nghiệp, ứng dụng các điều đó, qua đó mà học nghề chăm sóc sức khỏe cho con ngƣời; (3) Rèn luyện nếp tƣ duy LS, học cách làm việc kiểu cán bộ y tế, học phƣơng pháp luận, hình thành tiềm năng tự học/nghiên cứu và nâng cao năng lực [34].