Luận án Tiến sĩ: Polyp Đại Trực Tràng - Lâm sàng, Nội soi, HMMD P53, Ki67, BRAF

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC ĐOÀN ANH THẮNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, HÌNH ẢNH NỘI SOI, MÔ BỆNH HỌC VÀ SỰ BIỂU LỘ DẤU ẤN MIỄN DỊCH P53, Ki67, BRAF V600E CỦA POLYP ĐẠI TRỰC TRÀNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Thái Nguyên - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y DƢỢC ĐOÀN ANH THẮNG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, HÌNH ẢNH NỘI SOI, MÔ BỆNH HỌC VÀ SỰ BIỂU LỘ DẤU ẤN MIỄN DỊCH P53, Ki67, BRAF V600E CỦA POLYP ĐẠI TRỰC TRÀNG Chuyên ngành: Nội tiêu hóa Mã số: 62720143 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Trọng Hiếu 2.TS Trần Đức Quý Thái Nguyên - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Thái Nguyên, tháng 01 năm 2020 Đoàn Anh Thắng LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và những người thân yêu trong gia đình. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau Đại học, Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên, đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám đốc, tập thể cán bộ khoa Khám bệnh Bệnh viện Trường Đại học Y khoa Thái Nguyên, Bộ môn, khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Trường Đại học Y Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn. Tôi xin trân trọng cảm ơn Thầy PGS.TS Nguyễn Trọng Hiếu, PGS. Trần Đức Quý đã tận tình, tâm huyết hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này. Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo của Bộ môn Nội - Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên đã truyền đạt cho tôi những kiến thức về chuyên môn và nghiên cứu khoa học.

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến các Thầy, Cô trong Hội đồng khoa học đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho luận văn. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: Gia đình, người vợ PGS.TS Lưu Thị Bình đã luôn sát cánh, giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Tác giả Đoàn Anh Thắng DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BN Bệnh nhân BRAF v-Raf murine sarcoma viral oncogene homolog B Gen BRAF CEA Carcino Embrionic Antigen Kháng nguyên ung thư bào thai CS Cộng sự CDK Cyclin dependent kinase DNA Deoxyribose Acid Nucleic ĐT Đại tràng ĐTT Đại trực tràng HMMD Hóa mô miễn dịch Ki67 Kháng nguyên Ki67 KN Kháng nguyên KRAS v-Ki-ras2 Kirsten rat sarcoma viral oncogene homolog Gen KRAS KT Kháng thể Mdm2 Mouse double minute 2 homolog NBI (Narrow Binding Imaging) Nội soi với dải tần ánh sáng hẹp NRAS Neuroblastoma RAS viral oncogene homolog Gen NRAS P53 Gen P53 PCNA Proliferating Cell Nuclear Antigen Kháng nguyên nhân tế bào tăng sinh PLĐTT Polyp đại trực tràng TB Tế bào TT Trực tràng UT Ung thư UTBM Ung thư biểu mô UTBMT Ung thư biểu mô tuyến UTĐTT Ung thư đại trực tràng UTTT Ung thư trực tràng MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Đại cương về polyp đại trực tràng. Dịch tễ học. Sơ lược về giải phẫu - mô học của đại trực tràng. Đặc điểm lâm sàng và một số yếu tố nguy cơ của polyp đại trực tràng.

Đặc điểm lâm sàng. Một số yếu tố nguy cơ của polyp đại trực tràng. Đặc điểm hình ảnh đại thể và mô bệnh học của polyp đại trực tràng. Phân loại polyp đại trực tràng trên hình ảnh nội soi.

Mô bệnh học polyp đại trực tràng. Hóa mô miễn dịch. Lịch sử phát triển. Nguyên lý của HMMD.

Ứng dụng của hóa mô miễn dịch trong chẩn đoán. Ứng dụng của hóa mô miễn dịch xét nghiệm P53, Ki67 và BRAF. Các phương pháp cắt polyp đại trực tràng. Các nghiên cứu về hóa mô miễn dịch polyp đại trực tràng.

Trên thế giới. Tại Việt Nam. 35 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân nghiên cứu. Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Chỉ tiêu nghiên cứu. Chỉ tiêu lâm sàng. Chỉ tiêu về nội soi, mô bệnh học và hóa mô miễn dịch.

Chỉ tiêu về mối liên quan giữa sự biểu lộ của BRAF, P53, Ki67 với một số đặc điểm. Nội dung nghiên cứu. Kỹ thuật thu thập số liệu. Cách tiến hành một trường hợp nội soi nghiên cứu.

Xét nghiệm mô bệnh học. Xét nghiệm hóa mô miễn dịch. Phương tiện nghiên cứu. Bộ dụng cụ dùng trong nội soi.

Nguồn cắt đốt cao tần và thòng lọng điện. Xử lý số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu. 50 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm lâm sàng, hình ảnh nội soi, mô bệnh học và các dấu ấn miễn dịch của đối tượng nghiên cứu. Một số đặc điểm chung. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu. Hình ảnh nội soi toàn bộ đại tràng.

Đặc điểm mô bệnh học các polyp của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm biểu lộ dấu ấn miễn dịch BRAF, P53, Ki67 ở các polyp đại trực tràng của đối tượng nghiên cứu. Mối liên quan giữa đặc điểm lâm sàng, hình ảnh nội soi, mô bệnh học với các dấu ấn miễn dịch ở bệnh nhân polyp đại trực tràng. Mối liên quan giữa lâm sàng và biểu lộ các dấu ấn miễn dịch.

Mối liên quan giữa hình ảnh nội soi và biểu lộ các dấu ấn hóa mô miễn dịch. Mối liên quan giữa đặc điểm mô bệnh học và biểu lộ các dấu ấn hóa mô miễn dịch. 71 Chƣơng 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm lâm sàng, hình ảnh nội soi, mô bệnh học và các dấu ấn miễn dịch P53, Ki67, BRAF của đối tượng nghiên cứu.

Đặc điểm lâm sàng. Đặc điểm nội soi. Đặc điểm mô bệnh học. Đặc điểm các dấu ấn hóa mô miễn dịch.

Mối liên quan giữa đặc điểm lâm sàng, hình ảnh nội soi, mô bệnh học và các dấu ấn HMMD ở đối tượng nghiên cứu. Liên quan giữa đặc điểm lâm sàng với các dấu ấn HMMD. Liên quan giữa hình ảnh nội soi với các dấu ấn miễn dịch. Liên quan giữa mô bệnh học với các dấu ấn hóa mô miễn dịch.

111 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Một số đặc điểm nhân khẩu học. Tiền sử gia đình, bản thân. Thói quen ăn uống, sinh hoạt của bản thân.

Đặc điểm lâm sàng bệnh nhân polyp đại trực tràng. Vị trí polyp được cắt qua nội soi. Hình dạng các polyp được cắt qua nội soi. Kích thước các polyp được cắt qua nội soi.

Số lượng polyp được quan sát qua nội soi. Đặc điểm bề mặt các polyp được cắt qua nội soi. Đặc điểm mô bệnh học polyp u tuyến. Đặc điểm mô bệnh học polyp dạng răng cưa.

Đặc điểm mô bệnh học polyp dạng u mô thừa. Biểu lộ BRAF, P53, Ki67 ở các polyp đại trực tràng. Mức độ biểu lộ các dấu ấn miễn dịch P53, Ki67 và BRAF. Đặc điểm tổ hợp biểu lộ bộ 3 dấu ấn miễn dịch ở các polyp.

Liên quan giữa đặc điểm nhân khẩu học với biểu lộ P53. Liên quan giữa đặc điểm nhân khẩu với biểu lộ Ki67. Liên quan giữa đặc điểm nhân khẩu với biểu lộ BRAF. Liên quan giữa đặc điểm lâm sàng với biểu lộ P53.

Liên quan giữa đặc điểm lâm sàng với biểu lộ Ki67. Liên quan giữa đặc điểm lâm sàng với biểu lộ BRAF. Liên quan giữa biểu lộ BRAF và đặc điểm hình ảnh nội soi. Liên quan giữa biểu lộ P53 và đặc điểm hình ảnh nội soi.

Liên quan giữa biểu lộ Ki67 và đặc điểm hình ảnh nội soi. Biểu lộ các dấu ấn BRAF, P53, Ki67 tại vùng có loạn sản và không loạn sản. So sánh mức độ phát hiện biểu lộ miễn dịch (dương tính) tại vùng loạn sản và không loạn sản. So sánh mức độ biểu lộ dấu ấn hóa mô miễn dịch tại vùng loạn sản và không loạn sản.

Liên quan giữa biểu lộ BRAF và polyp có tổn thương răng cưa. Liên quan giữa biểu lộ BRAF tại vùng loạn sản và không loạn sản với phân loại tổn thương polyp dạng răng cưa. Liên quan giữa biểu lộ BRAF và đặc điểm mô bệnh học. Liên quan giữa biểu lộ miễn dịch P53 và đặc điểm mô bệnh học.

Liên quan giữa biểu lộ miễn dịch Ki67 và đặc điểm mô bệnh học. Liên quan giữa biểu lộ các dấu ấn BRAF, P53, Ki67 và tình trạng viêm phát hiện trên mô bệnh học. Tỷ lệ polyp đại trực tràng qua một số nghiên cứu. Hình dạng polyp đại trực tràng qua một số nghiên cứu.

Kích thước polyp đại trực tràng qua một số nghiên cứu. 87 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Thời gian xuất hiện triệu chứng. Phân loại polyp đại trực tràng.

Đặc điểm loạn sản của các polyp đại trực tràng. 60 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Hình thể ngoài của đại trực tràng. Polyp dạng dẹt.

Polyp không cuống. Polyp nửa cuống. Hình dạng polyp. Sơ đồ kiểm soát chết tế bào theo chương trình.

Đột biến BRAF. Sơ đồ điều hòa việc chuyển tín hiệu protein kinase. 28 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Polyp đại trực tràng (PLĐTT) là một dạng u lồi vào trong lòng đại trực tràng, có cuống hoặc không cuống, do niêm mạc đại trực tràng và tổ chức đệm dưới niêm mạc tăng sinh quá mức tạo thành. Các nghiên cứu về PLĐTT cho thấy tần suất mắc bệnh trong cộng đồng dao động từ 30-50% tùy theo tính chất và quy mô của các cuộc điều tra [111].

Bệnh PLĐTT cũng như ung thư ĐTT có tỷ lệ mắc cao ở các nước phương Tây (Úc, Newzeland, châu Âu và Bắc Mỹ), thấp hơn ở các quốc gia châu Phi và Nam Trung Á [111], [ 129]. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng: PLĐTT là yếu tố nguy cơ gây ung thư đại trực tràng (UTĐTT). Đặc biệt polyp u tuyến đã được khẳng định là tổn thương báo trước của hầu hết UTĐTT [58]. Theo nghiên cứu của Võ Hồng Minh Công (2015) cho biết: nguy cơ hình thành UTĐTT có liên quan chặt chẽ với kích thước polyp [5].