Luận án: Lâm sàng, mô bệnh học, kết quả điều trị u tiểu não trẻ em tại BV Nhi TW

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRẦN VĂN HỌC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, MÔ BỆNH HỌC VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ U TIỂU NÃO TRẺ EM TẠI BỆNH VIỆN NHI TRUNG ƢƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI TRẦN VĂN HỌC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, MÔ BỆNH HỌC VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ U TIỂU NÃO TRẺ EM TẠI BỆNH VIỆN NHI TRUNG ƢƠNG Chuyên ngành : Nhi khoa Mã số : 62720135 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Cán bộ hƣớng dẫn: 1. Nguyễn Thanh Liêm HÀ NỘI - 2016 LỜI CẢM ƠN Với tất cả lòng kính trọng và sự biết ơn chân thành, nhân dịp hoàn thành bản luận án này, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: PGS.TS Nguyễn Văn Thắng thuộc Bộ môn Nhi trường Đại học Y Hà Nội, Thầy đã trực tiếp hướng dẫn tôi kiến thức và kinh nghiệm trong quá trình hoàn thiện luận án.TS Nguyễn Thanh Liêm, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Thầy đã truyền đạt kinh nghiệm, phương pháp nghiên cứu khoa học và tổ chức nhóm nghiên cứu đa chuyên ngành Thần kinh liên quan Ung thư, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành nghiên cứu đề tài u tiểu não đạt kết quả tốt nhất. Tôi cũng xin bày tỏ sự cám ơn sâu sắc tới: - Ban lãnh đạo khoa, cùng các đồng nghiệp, nhân viên khoa Thần kinh và nhóm nghiên cứu điều trị u não tại Bệnh viện Nhi Trung ương đã cộng tác và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài. - Ban Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương và các Khoa, Phòng, Ban liên quan đã tạo mọi điều kiện cho tôi thực hiện đề tài nghiên cứu.

- Ban Giám hiệu Trường Đại Y Hà Nội, Phòng sau Đại học, các Nhà khoa học, các Thầy, Cô thuộc Bộ môn Nhi, Bộ môn chuyên ngành liên quan đề tài nghiên cứu đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi hoàn thiện luận án khoa học. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn những người thân trong gia đình, đồng nghiệp và bạn bè thân thích đã động viên và giúp tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học. Hà Nội ngày 08 tháng 11 năm 2016 Tác giả TRẦN VĂN HỌC LỜI CAM ĐOAN Tôi là Trần Văn Học, nghiên cứu sinh khóa 28, Trƣờng Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nhi khoa, xin cam đoan. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của các Thầy: - Hƣớng dẫn 1: PGS.

Nguyễn Văn Thắng - Hƣớng dẫn 2: GS. Nguyễn Thanh Liêm 2. Công trình này không trùng lặp với bất cứ nghiên cứu nào khác đã công bố tại Việt Nam và Thế giới. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã đƣợc xác nhận và chấp thuận của cơ sở nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 08 tháng 11 năm 2016 Ngƣời viết cam đoan Trần Văn Học NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN ALNS Áp lực nội sọ BN Bệnh nhân BNPT Bệnh nhân phẫu thuật cGy 0,01 đơn vị liều xạ (centigrey) CHT Cộng hƣởng từ (Magnetic Resonance Imaging - MRI) CLVT Cắt lớp vi tính (Computerized Tomography - CT) CTA Chụp cắt lớp điện toán mạch máu (Computerized Tomography Angiography) Cs Cộng sự Gy Đơn vị liều xạ (grey) HIV Human Immuno-deficiency Virus (Vi rút gây suy giảm miễn dịch mắc phải ở ngƣời) IQ Intelligence Quotient (chỉ số phát triển trí tuệ) NS Năm sinh NT-OB Não thất - ổ bụng PT Phẫu thuật TN Tiểu não TV Tử vong WHO Tổ chức Y tế Thế giới (World Health Organization) MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU U TIỂU NÃO.

Tần số mắc bệnh. Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ. ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU VÀ CHỨC NĂNG TIỂU NÃO, HỐ SAU. Một số đặc điểm giải phẫu tiểu não và vùng hố sau.

Chức năng tiểu não. ĐẶC ĐIỂM BỆNH HỌC U TIỂU NÃO THEO ĐỊNH KHU. Biểu hiện lâm sàng u tiểu não theo định khu trong não. Vai trò của chẩn đoán hình ảnh và chọc dò dịch não tủy trong chẩn đoán u não và u tiểu não.

ĐẶC ĐIỂM BỆNH HỌC U TIỂU NÃO THEO MÔ BỆNH HỌC. U nguyên tủy bào. U tế bào hình sao tiểu não. Một số khối u khác ít gặp ở tiểu não.

Nguyên lý chung điều trị u não. Điều trị một số loại u. Hậu quả, biến chứng của phƣơng pháp điều trị. Điều trị phục hồi chức năng và giảm nhẹ.

Tiên lƣợng điều trị các khối u tiểu não .48 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhi.

Tiêu chuẩn loại trừ. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phƣơng pháp nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu.

Tổ chức nghiên cứu:. Phƣơng pháp thu thập số liệu. Nội dung nghiên cứu và cách đánh giá. PHƢƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU.

ĐẠO ĐỨC Y HỌC CỦA ĐỀ TÀI. 69 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ MÔ BỆNH HỌC. Một số đặc điểm dịch tễ học lâm sàng.

Đặc điểm lâm sàng. Một số đặc điểm chung về hình ảnh bệnh lý trên phim cộng hƣởng từ 76 3. Đặc điểm mô bệnh học. Sự thay đổi giữa các u theo mô bệnh học về đặc điểm lâm sàng và hình ảnh bệnh lý trên cộng hƣởng từ.

ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ. Kết quả điều trị chung. Đánh giá kết quả điều trị theo phác đồ và thể bệnh. Các bất thƣờng thần kinh, tâm thần do bệnh và liệu pháp điều trị.

Một số yếu tố liên quan đến kết quả sống và tử vong của từng loại u theo mô bệnh học .96 Chƣơng 4: BÀN LUẬN. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ MÔ BỆNH HỌC. Đặc điểm dịch tễ học lâm sàng. NHẬN XÉT KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ.

Nhận xét kết quả điều trị của u tiểu não nói chung. Đánh giá kết quả của các u mô bệnh học theo phác đồ điều trị. Các bất thƣờng về thần kinh, tâm thần sau điều trị. Một số yếu tố liên quan đến kết quả sống và tử vong của từng loại u mô bệnh học tiểu não.

141 MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI. 142 CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 143 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Các u não phổ biến ở trẻ em: vị trí khối u và bản chất mô học(*).

Phân bố theo nhóm tuổi và giới. Phân bố theo vùng dân cƣ. Phân bố trẻ mắc bệnh theo tháng, năm. Thời gian từ khi triệu chứng u đầu tiên đến khi nhập viện.

Triệu chứng khởi phát. Các triệu chứng lâm sàng tại thời điểm nhập viện. Đặc điểm hình ảnh u tiểu não trên phim chụp cộng hƣởng từ. Phân bố u tiểu não theo đặc điểm mô bệnh học và tuổi trung bình mắc bệnh.

Phân bố u tiểu não theo đặc điểm mô bệnh học, giới và nhóm tuổi. Phân loại mô bệnh học theo mức độ ác tính (WHO). Sự thay đổi về triệu chứng lâm sàng. Sự thay đổi về đặc điểm hình ảnh trên phim cộng hƣởng từ.

Sự thay đổi về triệu chứng lâm sàng. Sự thay đổi về các đặc điểm hình ảnh trên phim cộng hƣởng. Sự thay đổi về triệu chứng lâm sàng. Sự thay đổi về đặc điểm hình ảnh bệnh lý trên phim cộng hƣởng từ.

Tình hình bệnh nhân sống và tử vong tại thời điểm các năm theo dõi. Tình hình bệnh nhân sống và tử vong theo các năm theo dõi. So sánh kết quả sống và tử vong đến thời điểm kết thúc nghiên cứu theo các loại mô bệnh học. Đánh giá kết quả phẫu thuật qua hình ảnh cộng hƣởng từ.

Tổng hợp kết quả điều trị của các phƣơng pháp. Kết quả điều trị u nguyên tủy bào. Kết quả điều trị của u tế bào hình sao. Kết quả điều trị của u màng não thất.

Các di chứng của bệnh nhân còn sống. Tình trạng phát triển trí tuệ sau điều trị các loại u tiểu não. Thời điểm tử vong liên quan với kích thƣớc khối u. Thời gian sống thêm của bệnh nhân tử vong liên quan khối u xâm lấn và di căn.

Một số yếu tố liên quan chính đến số sống và tử vong ở bệnh nhân u tiểu não nói chung. So sánh tỷ lệ các loại u tiểu não với các tác giả Gjerris, Chang. So sánh về tỷ lệ sống của bệnh nhân u tiểu não với tác giả Quinn. So sánh tỷ lệ sống sau 1 và 5 năm với tác giả Jacqueline R.

120 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Phân bố theo tuổi và giới. Thời gian trung bình từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên đến khi nhập viện theo mỗi loại mô bệnh học. Đƣờng Kaplan – Meier chung .4: Đƣờng Kaplan - Meier của 3 nhóm u thƣờng gặp theo mô bệnh học 89 Biểu đồ 3.5: Tỷ lệ bệnh nhân theo số lần phẫu thuật .6: Bệnh nhân sống, tử vong của từng năm đến thời điểm kết thúc nghiên cứu.

Bệnh nhân sống, tử vong đến thời điểm kết thúc nghiên cứu theo nhóm tuổi và mô bệnh học. 96 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Hình ảnh cộng hƣởng từ u tiểu não. Tỷ lệ trung bình u não trẻ em trong 1.000 dân tại Hoa Kỳ từ 1997 - 2001.

Vị trí tiểu não trong. Phân chia tiểu não. Hình ảnh chụp cắt lớp vi tính u tiểu não. Hình ảnh chụp cộng hƣởng từ u tiểu não.

U nguyên tủy bào. U tế bào hình sao tiểu não. Hình ảnh CHT sọ não trƣớc và sau phẫu thuật. Mô bệnh học khối u.

Một số hình ảnh liên quan bệnh nhân Tràng Ngọc L. Một số hình ảnh về bệnh nhân Nguyễn Văn Minh H. 130 4,5,11,12,22,25,30,32,70,74,88,89,90,92,96,123,124,127,130 1-3,6-10,13-21,23-24,26-29,31,33-69,71-73,75-87,91,93-95,97- 122,125,126,128,129,131- 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Các u não của hệ thần kinh trung ƣơng chiếm khoảng 20% các khối tăng sinh ở trẻ em dƣới 15 tuổi. Số bệnh nhi mắc u não khá phổ biến trong nhóm các bệnh ung thƣ, chỉ đứng sau bệnh bạch cầu cấp.

Các u não ở trẻ em thƣờng gặp nhất ở vùng hố sau, trong đó u tiểu não chiếm hàng đầu về tỷ lệ mắc và tử vong [1]. U tiểu não gồm các khối u phát sinh từ thùy nhộng, bán cầu tiểu não.