Nghiên cứu hội chứng chuyển hóa, yếu tố liên quan và đánh giá điều trị ở cán bộ tỉnh ủy Cà Mau

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ VƯƠNG HỮU TIẾN NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA, MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ SAU CAN THIỆP ĐIỀU TRỊ Ở CÁN BỘ THUỘC DIỆN TỈNH ỦY CÀ MAU QUẢN LÝ NĂM 2017-2018 LUẬN ÁN CHUYÊN KHOA CẤP II CẦN THƠ - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ VƯƠNG HỮU TIẾN NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA, MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ SAU CAN THIỆP ĐIỀU TRỊ Ở CÁN BỘ THUỘC DIỆN TỈNH ỦY CÀ MAU QUẢN LÝ NĂM 2017-2018 Chuyên ngành: Y TẾ CÔNG CỘNG Mã số: 62.CK LUẬN ÁN CHUYÊN KHOA CẤP II Người hướng dẫn khoa học: PGS. ĐÀM VĂN CƯƠNG CẦN THƠ – 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Người cam đoan VƯƠNG HỮU TIẾN LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Đảng ủy – Ban giám hiệu Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành tốt luận án này.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới toàn thể các thầy cô trong bộ môn Khoa Y tế công cộng của Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy PGS. Đàm Văn Cương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Cần Thơ – người thầy đã hết lòng dìu dắt và tận tình chỉ bảo, hướng dẫn cho tôi phương pháp nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi xin chân trọng cẩm ơn quý thầy, cô trong hội đồng khoa, trường đã góp ý kiến quý báu cho tôi chỉnh sửa những thiếu sót của luận án.

Tôi xin cảm ơn ban lãnh đạo cùng tập thể các bác sĩ, y sĩ, kỹ thuật viên Ban Bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cán bộ tỉnh ủy Cà Mau đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thu thập số liệu và hoàn thành đề tài này. Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ của anh chị và các bạn đồng nghiệp lớp chuyên khoa II Y Tế công cộng khóa 2016 - 2018 đã tận tình giúp đỡ và nhắc nhỡ cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án này. Cảm ơn tới người vợ thân yêu cùng các con đã luôn chăm sóc, chia sẻ cùng tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Cuối cùng tôi xin cảm ơn các bệnh nhân đã tình nguyện tham gia nghiên cứu để tôi hoàn thành đề tài này.

Tôi chân trọng cảm ơn! Cà Mau, ngày 29 tháng 10 năm 2018 Vương Hữu Tiến MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình vẽ, biểu đồ ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Khái quát chung về hội chứng chuyển hóa. Đặc điểm của hội chứng chuyển hóa và chẩn đoán.

Một số yếu tố liên quan đến hội chứng chuyển hóa. Nguy cơ của hội chứng chuyển hóa. Các biện pháp can thiệp và dự phòng hội chứng chuyển hóa. Tình hình mắc và nghiên cứu về hội chứng chuyển hóa.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn.

Tiêu chuẩn loại trừ. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Phương pháp chọn mẫu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp và kỹ thuật thu thập số liệu. Phương pháp hạn chế sai số hệ thống.

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu.

Xác định tỷ lệ, đặc điểm của hội chứng chuyển hóa. Các yếu tố liên quan đến hội chứng chuyển hóa. Đánh giá kết quả sau 6 tháng can thiệp hội chứng chuyển hóa. Tỷ lệ và đặc điểm hội chứng chuyển hóa của mẫu nghiên cứu.

Tuổi, giới đối tượng nghiên cứu. Chỉ số BMI của đố tượng nghiên cứu. Yếu tố nguy cơ của hội chứng chuyển hóa liên quan đến thoái quen ăn uống, chế độ luyện tập thể lực ……………………………………… 68 4. Đặc điểm các chỉ số sinh hóa.

Đặc điểm về một số bệnh nội khoa đi kèm. Nhận định tỷ lệ, đặc điểm hội chứng chuyển hóa. Nhận định một số yếu tố liên quan đến hội chứng chuyển hóa. Đánh giá kết quả sau 6 tháng can thiệp hội chứng chuyển hóa.

86 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AACE : Hội các nhà nội tiết học lâm sàng Hoa Kỳ American Association of Clinical Endocrinogists BMI : Chỉ số khối cơ thể Body Mass Index ĐTĐ : Đái tháo đường EGIR : Nhóm nghiên cứu kháng insulin Châu Âu European Group for the study of Insulin Resistance HATT : Huyết áp tâm thu HATTr : Huyết áp tâm thu HCCH : Hội chứng chuyển hóa HDL- C : Cholesterol trong lipoprotein có tỷ trọng cao High Density Lipoprotein Cholesterol IDF : Liên đoàn đái tháo đường Quốc tế International Diabestes Federation IFG : Rối loạn đường huyết lúc đói Impaired Fasting Glucose IGT : Rối loạn dung nạp glucose Impaired Glucose Tolerance JNC : Uỷ ban quốc gia Hoa Kỳ Joint National Committee LDL- C : Cholesterol trong lipoprotein có tỷ trọng thấp Low Density Lipoprotein Cholesterol NCEP- ATP III : Chương trình giáo dục về cholesterol quốc gia Hoa Kỳ, thông báo lần thứ ba National Cholesterol Education program, Adult Treatmen Panel III NHANES – III : Điều tra cơ bản toàn quốc về sức khỏe và dinh dưỡng National Health and Nutrition Examination Survey THA : Tăng huyết áp VXĐM : Vữa xơ động mạch WHO : Tổ chức Y tế thế giới World Health Organization WHO : Tỷ lệ vòng bụng/vòng mông Waits/Hip Ration DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Tiêu chuẩn chẩn đoán của Tổ chức Y tế thế giới năm 1999. Tiêu chuẩn hội chứng chuyển hóa của NCEP ATP III (2001)…. Đánh giá BMI áp dụng cho người Châu Á ……………….

Các biện pháp làm giảm các yếu tố nguy cơ của HCCH …. Phân độ huyết áp theo JNC VIII cho người ≥ 18 tuổi (2014)…. Đặc điểm tuổi của đối tượng nghiên cứu ………………. Đặc điểm chỉ số khối cơ thể (BMI) đối tượng nghiên cứu….

Đặc điểm béo bụng của đối tượng nghiên cứu………………… 43 Bảng 3. Đặc điểm tỷ số vòng bụng/vòng mông …………………. Đặc điểm về thói quen ăn uống của đối tượng nghiên cứu …. Đặc điểm về thói quen hút thuốc lá của đối tượng nghiên cứu.

Tình hình uống rượu bia của đối tượng nghiên cứu …. Đặc điểm vận động thể lực mức độ nhẹ đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm vận động thể lực mức độ trung bình và nặng của nhóm nghiên cứu …………………………………………………. Đặc điểm các chỉ số sinh hóa máu của đối tượng nghiên cứu.

Đặc điểm sinh hóa máu của đối tượng nghiên cứu theo giới…. Đặc điểm tiền sử bệnh nội khoa đang điều trị ……………. Tỷ lệ các thành tố trong HCCH ở đối tượng có HCCH ……. Tỷ lệ HCCH theo số thành tố ……………….

Tỷ lệ thành tố HCCH theo giới ………………………. Tỷ lệ thành tố HCCH theo đương chức và hưu trí ………. Mối liên quan giữa hội chứng chuyển hóa và đặc điểm chung 53 của đối tượng nghiên cứu………………………………. Mối liên quan giữa HCCH và thói quen uống ……….

Mối liên quan giữa HCCH và thói quen uống rượu bia và vận 55 động ……………………………………………………………. Đánh giá sự thay đổi các thành tố HCCH trước và sau can 56 thiệp ……………………………………. Thay đổi chỉ số khối cơ thể trước và sau can thiệp ………. Thay đổi chỉ số sinh hóa trước và sau can thiệp ………….

Sự thay đổi số lượng mắc các thành tố HCCH theo giới trước và sau can thiệp trên đối tượng can thiệp……………………………. Sự thay đổi số lượng mắc các thành tố HCCH trước và sau can thiệp trên đối tượng đương chức và hưu trí…………………………. Đánh giá sự thay đổi các dạng kết hợp của HCCH trước và sau can thiệp của đối tượng nghiên cứu…………………. Thói quen ăn uống của đối tượng nghiên cứu trước và sau can thiệp………………………………………………….

Thói quen vận động của đối tượng nghiên cứu trước và sau can thiệp……………………………………. 63 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Trang Hình 1. Các thuốc điều trị HA theo Hội tim mạch Việt Nam …. Sơ đồ các bước điều trị đái tháo đường ……………….

Sơ đồ các bước điều trị rối loạn lipid máu ………………… 20 Sơ đồ 2. Sơ đồ thiết kế nghiên cứu………………………………………… 40 Biểu đồ 3. Tỷ lệ giới của đối tượng nghiên cứu ……………. Tỷ lệ HCCH của đối tượng nghiên cứu ……….………… 50 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Hội chứng chuyển hóa (HCCH) là hội chứng mà đặc trưng là sự hiện diện đồng thời các triệu chứng như béo phì, rối loạn lipid máu, tăng đường huyết và tăng huyết áp.

Nhiều nghiên cứu cho thấy hội chứng chuyển hóa có mối liên quan chặt chẽ đến bệnh tim mạch và bệnh đái tháo đường týp 2, là một yếu tố nguy cơ cao liên quan đến tử vong và tàn phế, làm tăng ngày nằm viện, tăng chi phí điều trị và là một gánh nặng lớn cho gia đình người bị bệnh cũng như cho xã hội. Sự xuất hiện của hội chứng chuyển hóa có liên quan đến chế độ ăn uống, rèn luyện thể lực và yếu tố gen [1], [3], [10], [22]. Tỷ lệ người có hội chứng chuyển hóa ngày càng gia tăng, cùng với sự xuất hiện nhiều các bệnh thuộc về chuyển hóa và tim mạch. Ở châu Âu, tỷ lệ hội chứng chuyển hóa khoảng 24% và gia tăng theo tuổi với 40% dân số trên 50 tuổi.

Tại Trung Quốc và Nhật tỷ lệ hội chứng chuyển hóa lứa tuổi trên 40 là 28% [70]. Tại Việt Nam, các nghiên cứu đánh giá tỷ lệ hội chứng chuyển hóa ở đối tượng cán bộ, công chức là không nhiều. Một số nghiên cứu của các tác giả Nguyễn Đức Công (2013), Nguyễn Văn Thành (2013) và Trang Mộng Hải Yến (2014) cho thấy tỷ lệ cán bộ có hội chứng chuyển hóa dao động trong khoảng 24% đến 55,8%, tùy vào tiêu chuẩn đánh giá hội chứng chuyển hóa mà các nghiên cứu sử dụng, thông thường theo tiêu chuẩn IDF 2005 và tiêu chuẩn NCEP-ATPIII [23], [26], [36]. Nghiên cứu đặc điểm hội chứng chuyển hóa ở đối tượng cán bộ công chức là việc làm rất quan trọng trong công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cán bộ nhằm phòng chống một số bệnh liên quan đến hội chứng chuyển hóa, từ đó đưa ra giải pháp và kiến nghị phù hợp, hiệu quả trong công tác bảo vệ 2 và chăm sóc sức khỏe cán bộ.