Khảo sát đạm niệu vi lượng bệnh đái tháo đường týp 2 - Phan Văn Đức

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ PHAN VĂN ĐỨC KHẢO SÁT ĐẠM NIỆU VI LƯỢNG Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TÝP 2, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐẠM NIỆU VI LƯỢNG BẰNG THUỐC PERINDOPRIL Ở CÁN BỘ ĐƯỢC QUẢN LÝ TẠI BAN BẢO VỆ CHĂM SÓC SỨC KHỎE CÁN BỘ THÀNH ỦY THÀNH PHỐ CẦN THƠ LUẬN ÁN CHUYÊN KHOA CẤP II Cần Thơ - 2013 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ PHAN VĂN ĐỨC KHẢO SÁT ĐẠM NIỆU VI LƯỢNG Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TÝP 2, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐẠM NIỆU VI LƯỢNG BẰNG THUỐC PERINDOPRIL Ở CÁN BỘ ĐƯỢC QUẢN LÝ TẠI BAN BẢO VỆ CHĂM SÓC SỨC KHỎE CÁN BỘ THÀNH ỦY THÀNH PHỐ CẦN THƠ Chuyên ngành: Nội khoa Mã số: 62 72 20 40. CK LUẬN ÁN CHUYÊN KHOA CẤP II Người hướng dẫn khoa học: TS BS Ngô Văn Truyền BS CK II Đoàn Thị Kim Châu Cần Thơ - 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu nghiên cứu trong luận án này đươc thực hiện tại Ban Bảo vệ chăm sóc sức khỏe cán bộ Thành ủy thành phố Cần Thơ là của riêng tôi. Những số liệu, kết quả được trình bày trong luận án này là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả Phan Văn Đức LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành khóa học và luận án này, tôi xin trân trọng cảm ơn đến: Ban Giám hiệu Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ Ban Lãnh đạo Ban Bảo vệ chăm sóc sức khỏe cán bộ Thành ủy thành phố Cần Thơ Ban Giám đốc Bệnh viện Đa khoa thành phố Cần Thơ Bộ môn Nội Trường Đại học Y Dược Cần Thơ Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy hướng dẫn: Tiến sĩ Ngô Văn Truyền, Bác sĩ chuyên khoa II Đoàn Thị Kim Châu, những người đã dành nhiều công sức, thời gian để hướng dẫn, theo dõi hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án này.

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn tới các Thầy, Cô trong Hội đồng chấm luận án đã dành thời gian và công sức chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thiện, bảo vệ luận án. Tôi xin chân thành cám ơn Quý Thầy, Cô các Bộ môn của Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã tham gia đào tạo, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa học. Xin chân thành cám ơn tập thể cán bộ Ban Bảo vệ chăm sóc sức khỏe cán bộ Thành ủy thành phố Cần Thơ, Khoa Khám bệnh, Khoa Xét nghiệm Bệnh viện Đa khoa thành phố Cần Thơ đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thu thập số liệu cho nghiên cứu. Xin chân thành cám ơn đến các cán bộ thuộc diện Thành ủy thành phố Cần Thơ quản sức khỏe đã đồng ý tham gia giúp tôi thực hiện nghiên cứu.

Cuối cùng, xin cám ơn đến các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình luôn động viên, nhiệt tình hỗ trợ giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Cần Thơ, Năm 2013 Phan Văn Đức MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục biểu đồ và hình ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………….1 Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU…. Đạm niệu vi lượng……………. Mối liên quan giữa đạm niệu vi lượng với một số yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2…….

Tăng huyết áp, bệnh thận do tăng huyết áp và thuốc ức chế men chuyển…………………. Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới…….……23 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu……………. Phương pháp nghiên cứu…………….

Vấn đề y đức………………………………………………………41 Chương 3: KẾT QUẢ…………………. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu…………………. Kết quả định lượng đạm niệu vi lượng………………………. Liên quan giữa đạm niệu vi lượng với một số yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2.

Kết quả đạm niệu vi lượng lần 2 sau 6 tháng điều trị bằng thuốc perindopril……………………………………………………….63 Chương 4: BÀN LUẬN……………. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu………………………. Kết quả định lượng đạm niệu vi lượng………………. Mối liên quan giữa đạm niệu vi lượng với một số yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân đái tháo đường týp 2.

Kết quả đạm niệu vi lượng lần 2 sau 6 tháng điều trị bằng thuốc perindopril……………………………………………….93 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ADA………American Diabetes Association (Hiệp hội đái đường Mỹ) AT1, AT2…Thụ thể AT1, AT2 BMI……….Body mass index (Chỉ số khối cơ thể) BN…….Bệnh nhân CB.Đường huyết ĐNVL.Đạm niệu vi lượng ĐTĐ………Đái tháo đường ĐTNC…….Đối tượng nghiên cứu EGRG…….Early Growth Respone Gen (Gen đáp ứng phát triển sớm) ELISA……Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay GH…….Growth Hormone (Hóc mon tăng trưởng) HA…….Huyết áp HATT…… Huyết áp tâm thu HATTr……Huyết áp tâm trương HbA1c……Hemoglobin A1c HDL-c……High density lipoprotein - cholesterol (Lipoprotein trọng lượng phân tử cao) IDF……….International Diabetes Federation (Hiệp hội đái tháo đường quốc tế) JNC……….Joint National Committee (Liên ủy ban quốc gia) KTC………Khoảng tin cậy LDL-c…….Low density lipoprotein - cholesterol (Lipoprotein trọng lượng phân tử thấp) MLCT…….Mức lọc cầu thận NCEP-ATP III…The National Cholesterol Education Program-Aldult Treatment Panel III (Chương trình giáo dục cholesterol quốc gia - Báo cáo lần thứ III về điều trị cho người trưởng thành) TGF β….…Transforming Growth Factor β (Yếu tố phát triển chuyển dạng) THA…….Tăng huyết áp UKPDS….United Kingdom Prospective Diabetes Study (Nghiên cứu về đái tháo đường của Vương quốc Anh) ƯCMC……Ức chế men chuyển VB……….Vòng bụng WHO…….World Health Organization (Tổ chức Y tế thế giới) DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Định nghĩa albumin trong nước tiểu………………………………. Phân loại tăng huyết áp theo JNC VII……………………. Tiêu chuẩn chẩn đoán tăng huyết áp theo JNC VII 2003…….2: Bảng phân loại BMI…………………….

Phân loại rối loạn lipid máu của NCEP-ATP III 2002………. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi…………………………43 Bảng 3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới………………………. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nghề nghiệp……………….

Phân bố đối tượng nghiên cứu theo địa chỉ………………………45 Bảng 3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo thời gian phát hiện bệnh tăng huyết áp…………. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tình trạng tăng huyết áp. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo thời gian phát hiện bệnh đái tháo đường………………………….

Phân bố đối tượng nghiên cứu theo vòng bụng…………. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo chỉ số khối cơ thể…………. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo rối loạn lipid máu……. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính………….

Nồng độ đạm niệu vi lượng trung bình………. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với nhóm tuổi. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với giới. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với tình trạng tăng huyết áp.

Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với HbA1c. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với chỉ số khối cơ thể………58 Bảng 3. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với cholesterol máu…. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với triglycerid máu…….

Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với HDL-c…………………. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với LDL-c…………………. Tỷ lệ tham gia điều trị 6 tháng bằng thuốc perindopril ở đối tượng nghiên cứu có đạm niệu vi lượng dương tính và tăng huyết áp. Tỷ lệ sử dụng thuốc hạ huyết áp trong 6 tháng ở đối tượng nghiên cứu có đạm niệu vi lượng dương tính và tăng huyết áp…………63 Bảng 3.

Tỷ lệ tuân thủ điều trị liên tục 6 tháng với thuốc perindopril…. Tác dụng không mong muốn của thuốc perindopril trong 6 tháng điều trị…………………………………………………………. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính lần 2 sau 6 tháng điều trị bằng thuốc perindopril……………………………………. Nồng độ đạm niệu vi lượng lần 2 sau 6 tháng điều trị bằng thuốc perindopril……………………………………….

Tỷ lệ đạm niệu vi lượng lần 2 so với lần 1 sau 6 tháng điều trị bằng thuốc perindopril……………………………………. Nồng độ đạm niệu vi lượng trước và sau điều trị ở đối tượng nghiên cứu có đạm niệu vi lượng dương tính và tăng huyết áp…66 Bảng 4. Kết quả đạm niệu vi lượng của một số nghiên cứu………….……76 DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH Trang Biểu đồ 3. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với thời gian phát hiện bệnh tăng huyết áp…………………………….

Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với thời gian phát hiện bệnh đái tháo đường …………………………. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với đường huyết. Tỷ lệ đạm niệu vi lượng dương tính với vòng bụng…. Hàng rào mao mạch cầu thận……………………….……7 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Đái tháo đường là một bệnh mạn tính, có yếu tố di truyền, do hậu quả của tình trạng thiếu insulin tuyệt đối hay tương đối.

Bệnh được đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết cùng với các rối chuyển hóa đường, đạm, mỡ và chất khoáng [47]. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, năm 1997 trên toàn thế giới có khoảng 124 triệu người mắc bệnh đái tháo đường, năm 2000 có 151 triệu, năm 2006 có 246 triệu và con số này dự đoán sẽ tăng lên khoảng 300-330 triệu người mắc bệnh đái tháo đường, chiếm tỷ lệ 5,4% dân số trên toàn cầu vào năm 2025 [47]. Việt Nam là một trong những nước có tỷ lệ gia tăng bệnh đái tháo đường nhanh nhất thế giới. Theo một số báo cáo trong nước gần đây thì tỷ lệ mắc đái tháo đường ở Việt Nam đã tăng gần 2 lần so với 5 năm trước, ở các thành phố lớn và khu công nghiệp tỷ lệ này tăng tới 7,2%, trong khi trước đó là 4,4%.

Trong số các bệnh nhân đái tháo đường thì đái tháo đường týp 2 chiếm tới 95%. Sự gia tăng bệnh đái tháo đường đã trở thành vấn đề về sức khỏe ở Việt Nam và toàn thế giới [26], [33]. Bệnh đái tháo đường gây ra nhiều biến chứng mạn tính nguy hiểm, để lại nhiều di chứng nặng nề và còn là một trong những nguyên nhân chính gây tử vong cho người bệnh đái tháo đường, trong đó biến chứng thận là vấn đề hết sức nghiêm trọng [1], [33], [76]. Sự gia tăng số lượng bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối do đái tháo đường là một vấn đề có tính thời sự toàn cầu [2], [35], [56].

Diễn tiến tự nhiên của bệnh thận do đái tháo đường là tiểu đạm vi thể, protein niệu và sau cùng là suy thận giai đoạn cuối [2]. Đạm niệu vi lượng là một trong những dấu hiệu sớm của biến chứng 2 thận ở bệnh nhân đái tháo đường và tăng huyết áp [33], [55], [62]. Người ta nhận thấy trong số những bệnh nhân mới phát hiện đái tháo đường đã có một tỷ lệ nhất định biến chứng mạn tính, trong đó có biến chứng thận. Vì vậy nhiều tác giả khuyến cáo nên xét nghiệm sàng lọc đạm niệu vi lượng ngay tại thời điểm phát hiện bệnh đái tháo đường.