Luận án tiến sĩ: Biến đổi HPV-DNA và tế bào học cổ tử cung ở phụ nữ 18-69 tuổi nhiễm HPV tại Cần Thơ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ DƯƠNG MỸ LINH NGHIÊN CỨU SỰ BIẾN ĐỔI HPV-DNA VÀ TẾ BÀO HỌC CỔ TỬ CUNG Ở PHỤ NỮ 18 – 69 TUỔI NHIỄM HPV TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Cần Thơ - năm 2022 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ DƯƠNG MỸ LINH NGHIÊN CỨU SỰ BIẾN ĐỔI HPV-DNA VÀ TẾ BÀO HỌC CỔ TỬ CUNG Ở PHỤ NỮ 18 – 69 TUỔI NHIỄM HPV TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ NGÀNH: Y tế công cộng MÃ SỐ: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TRẦN NGỌC DUNG 2. PHẠM THỊ TÂM Cần Thơ - năm 2022 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin trân trọng cảm ơn đến Ban Giám Hiệu Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã tạo điều kiện cho tôi được học tập để nâng cao kiến thức và trình độ chuyên môn và tôi xin cảm ơn đến tất cả quý thầy cô khoa Y Tế Công Cộng, Khoa Y trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã nhiệt tình giảng dạy, truyền đạt cho tôi những kiến thức vô cùng quí báu và hỗ trợ giúp tôi hoàn thành khóa học và làm cơ sở cho tôi thực hiện luận án này. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Trần Ngọc Dung và PGS.TS Phạm Thị Tâm, những người thầy đã luôn dành thời gian và công sức giúp đỡ, hướng dẫn và sửa chữa tận tình cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, giúp tôi có thêm nhiều kiến thức và kinh nghiệm trong nghiên cứu khoa học.

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Sở Y tế thành phố Cần Thơ, các Trung tâm y tế và các đồng nghiệp ở các Trạm y tế xã/ phường thuộc 9 quận/ huyện thành phố Cần Thơ đã hỗ trợ nhiệt tình cho tôi trong quá trình thu thập số liệu. Đồng thời, tôi cũng xin gửi lời cám ơn đến các chị em phụ nữ trên địa bàn thành phố Cần Thơ đã nhiệt tình tham gia vào nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin gửi lòng biết ơn tới gia đình, người thân, bạn bè thân thiết và các bạn đồng nghiệp đã luôn bên cạnh để động viên, hỗ trợ trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu của tôi. Cần Thơ, ngày tháng năm 2022 Ký tên Dương Mỹ Linh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii LỜI CAM ĐOAN  Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là hoàn toàn trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Tác giả luận án Dương Mỹ Linh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iii MỤC LỤC Trang Lời cảm ơn i Lời cam đoan ii Danh mục các chữ viết tắt v Danh mục đối chiếu Anh - Việt vi Danh mục các bảng vii Danh mục các biểu đồ ix Danh mục các hình ix Danh mục sơ đồ nghiên cứu ix MỞ ĐẦU 1 Chương 1.2 Đặc điểm cổ tử cung và sinh bệnh học ung thư cổ tử cung do HPV 11 1.3 Các phương pháp đáng giá sự biến đổi tế bào học cổ tử cung 16 1.4 Biến đổi HPV-DNA và mối liên quan với biến đổi tế bào học cổ tử cung 22 1.5 Một số yếu tố liên quan sự biến đổi HPV-DNA và tế bào học cổ tử cung 26 1.6 Các nghiên cứu có liên quan ở trong và ngoài nước 29 Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33 2.2 Phương pháp nghiên cứu 34 2.3 Đạo đức trong nghiên cứu 54 Chương 3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 57 3.2 Tỷ lệ biến đổi HPV-DNA, các type HPV nhiễm, biến đổi tế bào học và 61 liên quan giữa biến đổi HPV-DNA với biến đổi tế bào học 3.3 Một số yếu tố nguy cơ biến đổi HPV-DNA và biến đổi tế bào học cổ tử 75 cung theo chiều hướng xấu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iv Chương 4.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 87 4.2 Tỷ lệ biến đổi HPV-DNA, các type HPV, biến đổi tế bào học cổ tử cung 88 và liên quan giữa biến đổi HPV-DNA với biến đổi tế bào học cổ tử cung 4.3 Một số yếu tố nguy cơ biến đổi HPV-DNA và biến đổi tế bào học cổ tử 103 cung theo chiều hướng xấu 4.4 Hạn chế của đề tài 115 4.5 Tính mới của đề tài 116 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 117 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN 120 Tài liệu tham khảo Phụ lục 1-3: Phiếu thu thập số liệu 1, 2, 3 Phụ lục 4: Phiếu đồng thuận tham gia nghiên cứu Phụ lục 5: Danh sách đối tượng nghiên cứu Phụ lục 6: Danh sách kết quả mẫu xét nghiệm kiểm chứng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AGC : Atypical glandular cells AGC- AIS : Atypical glandular cells- adenocarcinoma in situ AIS : Adenocarcinoma in situ ASC-H : Atypical squamous cells cannot exclude High-grade squamous intraepithelial lesion ASC-US : Atypical squamous cells of undetermined significance BCS : Bao cao su CIN : Cervical Intraepithelial Neoplasm CTC : Cổ tử cung DNA : Deoxyribonucleic acid HPV : Human papillomavirus HSIL : High grade squamous intraepithelial lesion KTC : Khoảng tin cậy LSIL : Low grade squamous intraepithelial lesion MBH : Mô bệnh học OR : Odds ratio PAP : Papanicolaou PCR : Polymerase chain reaction QHTD : Quan hệ tình dục RR : Relative risk STDs : Sexually transmitted diseases TBHCTC : Tế bào học cổ tử cung TTTĐU : Thuốc tránh thai đường uống UTCTC : Ung thư cổ tử cung VIA : Visual inspection with acetic acid VILI : Visual inspection with lugol’s iodine LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vi DANH MỤC ĐỐI CHIẾU ANH – VIỆT Adenocarcinoma in situ : Ung thư biểu mô tuyến tại chỗ Atypical glandular cells : Tế bào biểu mô tuyến không điển hình Atypical glandular cells - : Tế bào biểu mô tuyến không điển hình adenocarcinoma in situ liên quan tăng sản ác tính Atypical squamous cells cannot exclude : Các tế bào lát không điển hình chưa High-grade squamous loại trừ tổn thương nội biểu mô lát intraepithelial lesion mức độ cao Atypical squamous cells of : Tế bào biểu mô lát không điển hình ý undetermined significance nghĩa chưa xác định Cervical Intraepithelial Neoplasm : Tân sinh trong biểu mô cổ tử cung Human papillomavirus : Virus gây u nhú ở người High grade squamous intraepithelial : Tổn thương tế bào nội biểu mô lát mức lesion độ cao Low grade squamous intraepithelial : Tổn thương tế bào nội biểu mô lát mức lesion độ thấp Odds ratio : Tỷ số chênh Papanicolaou : Phết tế bào cổ tử cung Polymerase chain reaction : Phản ứng khuếch đại chuỗi Relative risk : Nguy cơ tương đối Sexually transmitted diseases : Các bệnh lây truyền qua đường tình dục Visual inspection with acetic acid : Phương pháp quan sát trực tiếp cổ tử cung bằng acid acetic Visual inspection with lugol’s iodine : Phương pháp quan sát trực tiếp cổ tử cung bằng lugol iodine LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vii DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1 Bảng phân tích kết quả HPV theo chương trình Microsoft ® 50 Excel “HPV Genotype 14 Real-TM.2 Bảng kết quả type HPV dựa vào 4 kênh màu 51 Bảng 3.1 Đặc điểm về tuổi và tuổi QHTD lần đầu 57 Bảng 3.2 Đặc điểm về nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu 58 Bảng 3.3 Đặc điểm về tình trạng hôn nhân của đối tượng nghiên cứu 59 Bảng 3.4 Đặc điểm về thay đổi bạn tình của chồng / bạn tình 59 Bảng 3.5 Đặc điểm về thay đổi bạn tình của chồng / bạn tình 60 Bảng 3.6 Đặc điểm về kinh nguyệt của đối tượng nghiên cứu 60 Bảng 3.7 Tỷ lệ biến đổi HPV-DNA giai đoạn 2013 - 2018 61 Bảng 3.8 Tỷ lệ biến đổi HPV-DNA giai đoạn 2018 - 2020 62 Bảng 3.9 Tỷ lệ biến đổi HPV-DNA giai đoạn 2013 - 2020 62 Bảng 3.10 Tỷ lệ các loại biến đổi HPV-DNA theo thời gian 63 Bảng 3.11 Tỷ lệ thay đổi type HPV nhiễm theo thời gian 63 Bảng 3.12 Tỷ lệ nhiễm các type HPV kéo dài từ 2013 - 2020 64 Bảng 3.13 Tỷ lệ nhiễm các type HPV của phụ nữ ở các thời điểm 65 Bảng 3.14 Tỷ lệ PAP bất thường ở phụ nữ nhiễm HPV 66 Bảng 3.15 Tỷ lệ biến đổi PAP giai đoạn 2013 - 2018 66 Bảng 3.16 Tỷ lệ biến đổi PAP giai đoạn 2018 - 2020 67 Bảng 3.17 Tỷ lệ biến đổi PAP giai đoạn 2013 - 2020 67 Bảng 3.18 Kiểu hình PAP bất thường theo type HPV 68 Bảng 3.19 Biến đổi kết quả PAP của phụ nữ ở các thời điểm 68 Bảng 3.20 Tỷ lệ biến đổi VIA giai đoạn 2013 - 2018 69 Bảng 3.21 Tỷ lệ biến đổi VIA giai đoạn 2018 - 2020 69 Bảng 3.22 Tỷ lệ biến đổi VIA giai đoạn 2013 - 2020 70 Bảng 3.23 Tỷ lệ VIA bất thường của phụ nữ nhiễm HPV 70 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viii Bảng 3.24 Tỷ lệ các loại biến đổi kết quả VIA theo thời gian 71 Bảng 3.25 Tỷ lệ kết quả mô bệnh học bất thường ở phụ nữ nhiễm HPV 71 Bảng 3.26 Tỷ lệ biến đổi mô bệnh học giai đoạn 2018 - 2020 72 Bảng 3.27 Biến đổi kết quả mô bệnh học theo thời gian 72 Bảng 3.28 Kiểu hình mô bệnh học bất thường theo type HPV nhiễm 73 Bảng 3.29 Liên quan giữa biến đổi HPV-DNA với biến đổi PAP 73 Bảng 3.30 Liên quan giữa biến đổi HPV-DNA với biến đổi VIA 74 Bảng 3.31 Liên quan giữa biến đổi HPV-DNA với biến đổi mô bệnh học 74 Bảng 3.32 Liên quan giữa nhiễm HPV kéo dài với biến đổi mô bệnh học 75 Bảng 3.33 Nguy cơ giữa nhóm tuổi phụ nữ với sự biến đổi HPV-DNA 75 Bảng 3.34 Nguy cơ giữa nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân và phương pháp 76 tránh thai với sự biến đổi HPV-DNA Bảng 3.35 Nguy cơ giữa hành vi tình dục với sự biến đổi HPV-DNA 77 Bảng 3.36 Nguy cơ giữa thói quen sinh hoạt và kinh nguyệt với sự biến đổi 78 HPV-DNA Bảng 3.37 Nguy cơ giữa tình trạng sinh và viêm sinh dục với sự biến đổi 79 HPV-DNA Bảng 3.38 Phân tích hồi quy đa biến các yếu tố nguy cơ với sự biến đổi 80 HPV-DNA Bảng 3.39 Nguy cơ giữa nhóm tuổi, hành vi tình dục với sự biến đổi tế bào 81 học cổ tử cung Bảng 3.40 Nguy cơ giữa thói quen sinh hoạt với sự biến đổi tế bào học cổ 82 tử cung Bảng 3.41 Nguy cơ giữa tình trạng kinh nguyệt, phá thai với sự biến đổi 83 TBHCTC Bảng 3.