Lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa - Nghiên cứu của Vũ Hương Lan

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁT TRIỂN _________________________ Vũ Hƣơng Lan LAO ĐỘNG TRẺ EM TRONG DU LỊCH Ở SA PA LUẬN ÁN TIẾN SĨ VIỆT NAM HỌC Hà Nội – 2021 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁT TRIỂN _________________________ Vũ Hƣơng Lan LAO ĐỘNG TRẺ EM TRONG DU LỊCH Ở SA PA Chuyên ngành : Việt Nam học Mã số : 62220113 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VIỆT NAM HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Trần Đức Thanh 2. Vũ Kim Chi Hà Nội – 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, nhận xét, phân tích và các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Vũ Hƣơng Lan LỜI CẢM ƠN "Lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa" là đề tài mà tác giả luận án ấp ủ trong thời gian khá dài.

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả luận án đã nhận được sự chỉ dẫn tận tình về mặt chuyên môn của hai giáo viên hướng dẫn: PGS.TS Trần Đức Thanh và TS. Nhiệt huyết nghiên cứu khoa học cùng sự động viên khích lệ không ngừng của Quý Thầy/Cô là nguồn động lực mãnh liệt giúp tác giả thực hiện đề tài. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Quý Thầy/Cô - người đã chỉ dạy, hướng dẫn tận tình để tác giả hoàn thành luận án. Tác giả luận án cũng xin dành lời cảm ơn sâu sắc tới Quý Thầy/Cô trong Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, những giờ học trên lớp, những buổi sinh hoạt khoa học đã giúp tác giả tích lũy được nhiều kiến thức bổ ích cho mình.

Xin chân thành cảm ơn Quý Anh/Chị phòng Khoa học công nghệ và Đào tạo, phòng Nghiên cứu Khoa học phát triển đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tác giả khi học tập tại Viện. Trong quá trình nghiên cứu điền dã ở Sa Pa, tác giả luận án đã nhận được sự giúp đỡ rất tận tình của các cơ quan quản lý nhà nước ở Sa Pa, đặc biệt là UBND thị xã, Phòng Lao động, Thương binh và Xã hội, Phòng Dân tộc, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Phòng Văn hóa - Thông tin; những người dân, những người bạn, những nhân viên khách sạn, nhà hàng, những hướng dẫn viên du lịch ở Sa Pa, những sinh viên… đã giúp đỡ tác giả rất nhiều trong quá trình điều tra khảo sát thu thập thông tin, tác giả biết ơn sâu sắc vì những sự giúp đỡ quý giá đó. Trong quá trình làm luận án, các trẻ em dân tộc thiểu số ở Sa Pa là đối tượng mà tác giả tiếp xúc nhiều nhất và nhận được nhiều lời chia sẻ chân thật, hoàn cảnh của các em khiến tác giả vô cùng xúc động và cảm thông. Luận án sẽ không thể hoàn thành nếu không có sự cộng tác của chính đối tượng khảo sát.

Hy vọng rằng với những đóng góp của luận án sẽ có thể giải quyết hoàn cảnh khó khăn mà các em gặp phải, cũng như sẽ tạo dựng một tương lai tươi sáng hơn cho các em. Tác giả luận án cũng xin gửi lời cảm ơn đến Quý Thầy/Cô trong Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, đặc biệt là Khoa Du lịch học, đã hỗ trợ hết sức và có những chỉ dẫn, góp ý về mặt chuyên môn, khích lệ về tinh thần; xin cảm ơn các chuyên gia, xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên, khích lệ tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tác giả luận án MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. 4 DANH MỤC CÁC BẢNG.

5 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu của luận án. Nhiệm vụ của luận án.

Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu. Cách tiếp cận của luận án.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu. Phương pháp nghiên cứu khu vực học. Phương pháp nghiên cứu điền dã.

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi. Đóng góp của luận án. Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN.

Tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Những công trình nghiên cứu về lao động trẻ em. Những công trình nghiên cứu về lao động trẻ em trong du lịch. Những công trình nghiên cứu liên quan đến trẻ em và du lịch Sa Pa.

Khoảng trống nghiên cứu. Cơ sở lý luận về lao động trẻ em trong du lịch. Các khái niệm cơ bản. Lao động trẻ em.

Lao động trẻ em trong du lịch. Phân biệt một số khái niệm liên quan. Khung xác định lao động trẻ em trong du lịch ở Việt Nam. Khung nghiên cứu lao động trẻ em trong du lịch.

57 Tiểu kết chƣơng 1. KHÔNG GIAN VĂN HÓA SA PA VÀ HOẠT ĐỘNG DU LỊCH Ở SA PA. Không gian văn hóa Sa Pa. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên.

Điều kiện kinh tế xã hội, dân cư. Văn hóa của một số dân tộc thiểu số ở Sa Pa. Dân tộc Mông. Dân tộc Dao.

Hoạt động du lịch ở Sa Pa. Tài nguyên du lịch ở Sa Pa. Các điểm du lịch chính ở Sa Pa. Kết quả hoạt động du lịch ở Sa Pa.

97 Tiểu kết chƣơng 2. THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN LAO ĐỘNG TRẺ EM TRONG DU LỊCH Ở SA PA. Khái quát tình hình lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa. Cơ cấu lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa.

Giới tính và dân tộc. Độ tuổi và trình độ học vấn. Nguyên nhân lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa. Các yếu tố đẩy.

Nhận thức sai lệch. Gia đình tan vỡ. Thiếu công việc phù hợp cho cha mẹ trẻ em. Các yếu tố kéo.

Sự hấp dẫn của công việc. Sự hấp dẫn của khách du lịch. Bạn bè lôi kéo. Các nguyên nhân khác.

Thực thi pháp luật chưa triệt để. Nhu cầu và tình thương của khách du lịch. Sức ép kinh tế của các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. 136 Tiểu kết chƣơng 3.

TÁC ĐỘNG CỦA LAO ĐỘNG TRẺ EM TRONG DU LỊCH Ở SA PA. Tác động tiêu cực. Tác động tới sức khỏe và sự phát triển thể chất của trẻ em. Ảnh hưởng tới sự phát triển tâm lý trẻ em.

Ảnh hưởng việc học của trẻ em. Tạo ra hình ảnh xấu về điểm đến du lịch. Tác động tích cực. Mang lại thu nhập cho trẻ em và gia đình.

Cải thiện điều kiện sống của trẻ em và gia đình. Rèn luyện kỹ năng và ngoại ngữ cho trẻ em. 154 Tiểu kết chƣơng 4. KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH CHO VẤN ĐỀ LAO ĐỘNG TRẺ EM TRONG DU LỊCH Ở SA PA.

Các quy định của pháp luật. Quy hoạch phát triển du lịch Sa Pa. Kết quả nghiên cứu thực trạng. Hoàn thiện hành lang pháp lý, chính sách.

Truyền thông nâng cao nhận thức. Với trẻ em và gia đình có trẻ em lao động. Với khách du lịch. Với cán bộ làm công tác trẻ em.

Với người dân địa phương và cộng đồng. Với doanh nghiệp du lịch. Phát triển kinh tế địa phương và phát triển du lịch cộng đồng. Tổ chức dạy nghề.

185 Tiểu kết chƣơng 5. 189 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 192 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 193 PHỤ LỤC 3 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TT CHỮ VIẾT TẮT TÊN ĐẦY ĐỦ 1 CSR Corporate Social Responsibility Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp 2 Điều tra 100 Cuộc điều tra ý kiến 100 lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa của tác giả 3 ILO International Labour Organization Tổ chức Lao động Quốc tế 4 NCS Nghiên cứu sinh 5 NXB Nhà xuất bản 6 THCS Trung học cơ sở 7 UBND Ủy ban nhân dân 8 UNWTO United Nations World Tourism Organization Tổ chức Du lịch Thế giới thuộc Liên hợp quốc 9 UNICEF United Nations International Children's Emergency Fund Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc 10 VHTT&DL Văn hóa, Thể thao và Du lịch 4 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.

Mức tuổi lao động tối thiểu xác lập theo quy định của Công ước số 138 21 Bảng 1. Khung xác định lao động trẻ em của ILO. Phân biệt công việc không nguy hiểm và các hình thức lao động trẻ em. Phân biệt lao động trẻ em và không phải lao động trẻ em theo độ tuổi.

So sánh khái niệm lao động trẻ em của các tổ chức và học giả. Các quan niệm không đúng về lao động trẻ em theo Joanna Rea. Nhận thức rủi ro về lao động trẻ em trong các khu vực du lịch khác nhau. Sự khác biệt giữa việc làm trẻ em và lao động trẻ em theo Pluss.

Khung xác định lao động trẻ em ở Việt Nam. Các công việc trẻ em làm ở các điểm đến du lịch. Danh mục chỗ làm việc, công việc không được sử dụng lao động dưới 18 tuổi theo Thông tư liên tịch số 21/2004/TTLT-BLĐTBXH-BYT. Khung xác định lao động trẻ em trong du lịch ở Việt Nam.

Các yếu tố đẩy và kéo của lao động trẻ em trong du lịch. Bảng các tác động tới trẻ em của lao động trẻ em trong du lịch. Bảng diện tích, dân số, thành phần dân tộc huyện Sa Pa năm 2016. Thống kê số lượng người dân tộc thiểu số thị xã Sa Pa năm 2020.

Các hoạt động sinh kế chính của đồng bào dân tộc thiểu số Lào Cai. Các điểm du lịch chính ở Sa Pa. Đối tượng được xác định là lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa. Số lượng lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa tháng 10/2018.

Độ tuổi và công việc của lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa. Nguyên nhân lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa. Tác động của lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa. Các việc nên làm khi thực hiện truyền thông cho cha mẹ của lao động trẻ em trong du lịch .171 5 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Cơ cấu tuổi của lao động trẻ em trong du lịch ở Sa Pa .