Luận án tiến sĩ: Tiếp cận thông tin về các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang - Phạm Võ Quỳnh Hạnh

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH PHẠM VÕ QUỲNH HẠNH TIẾP CẬN THÔNG TIN VỀ CÁC DỊCH VỤ XÃ HỘI CƠ BẢN CỦA NGƯỜI DÂN HIỆN NAY (Khảo sát trường hợp tại huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang) LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÃ HỘI HỌC HÀ NỘI - 2020 luan an HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH PHẠM VÕ QUỲNH HẠNH TIẾP CẬN THÔNG TIN VỀ CÁC DỊCH VỤ XÃ HỘI CƠ BẢN CỦA NGƯỜI DÂN HIỆN NAY (Khảo sát trường hợp tại huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang) LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÃ HỘI HỌC Mã số: 62 31 30 01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Lê Ngọc Hùng 2. Lưu Hồng Minh HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu nghiên cứu do tôi thu thập khách quan.

Kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả luận án Phạm Võ Quỳnh Hạnh luan an LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: GS. Lê Ngọc Hùng và TS. Lưu Hồng Minh, những người thầy đã tận tình hướng dẫn, phê bình, góp ý cũng như luôn động viên, khích lệ tác giả trong suốt quá trình ấp ủ, dự định và thực hiện nghiên cứu.

Các thầy, cô giáo ở cơ sở đào tạo sau đại học của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, những người đã nhiệt tình tạo điều kiện, góp ý và đưa ra những chỉ dẫn quý báu, khuyến khích động viên tác giả trong quá trình học tập và thực hiện luận án này. Tác giả cũng xin gửi những lời chân thành tới cha mẹ, những người thân trong gia đình, những nhà khoa học, bạn bè, các em sinh viên của khoa Xã hội học và Phát triển đã tạo điều kiện, giúp đỡ về tài liệu, góp ý động viên, khích lệ về mọi mặt để tác giả hoàn thành luận án của mình Phạm Võ Quỳnh Hạnh luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VIỆC TIẾP CẬN THÔNG TIN VỀ CÁC DỊCH VỤ XÃ HỘI CƠ BẢN CỦA NGƯỜI DÂN 17 1. Hướng nghiên cứu tìm hiểu về tiếp cận thông tin 17 1. Hướng nghiên cứu tìm hiểu về tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân 30 1.

Những khoảng trống cần tập trung nghiên cứu và hướng giải quyết trong quá trình triển khai luận án 43 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU TIẾP CẬN THÔNG TIN VỀ CÁC DỊCH VỤ XÃ HỘI CƠ BẢN CỦA NGƯỜI DÂN 48 2. Cơ sở thực tiễn 70 Chương 3: THỰC TRẠNG TIẾP CẬN THÔNG TIN VỀ CÁC DỊCH VỤ XÃ HỘI CƠ BẢN CỦA NGƯỜI DÂN HIỆN NAY 75 3. Nội dung, tần suất tiếp cận thông tin về các dịch vụ xã hội cơ bản 75 3. Kênh tiếp cận thông tin về các dịch vụ xã hội cơ bản 95 3.

Mục đích, địa điểm tiếp cận thông tin về các dịch vụ xã hội cơ bản 104 3. Hiệu quả tiếp cận thông tin về các dịch vụ xã hội cơ bản 109 Chương 4: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TIẾP CẬN THÔNG TIN VỀ CÁC DỊCH VỤ XÃ HỘI CƠ BẢN CỦA NGƯỜI DÂN 135 4. Các yếu tố nhân khẩu học 135 4. Yếu tố về mức độ sử dụng các phương tiện thông tin 160 KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ 165 1.

Khuyến nghị 169 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ASXH An sinh xã hội BHYT Bảo hiểm y tế CSSK Chăm sóc sóc khỏe DV Dịch vụ DVXH cơ bản Dịch vụ xã hội cơ bản THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TTĐC Truyền thông đại chúng luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1: Một số địa chỉ nguồn tài liệu tại các thư viện mà tác giả sử dụng 11 Bảng 2.1: Cơ cấu mẫu nghiên cứu theo các tiêu thức điều tra (N= 800) 73 Bảng 3.1: Tần suất sử dụng vụ giáo dục của người dân 76 Bảng 3.2: Tần suất sử dụng dịch vụ y tế của người dân 80 Bảng 3.3: Những nội dung người dân tiếp cận thông tin về dịch vụ y tế 81 Bảng 3.4: Tần suất tiếp cận thông tin về dịch vụ nhà ở 87 Bảng 3.5: Tần suất tiếp cận thông tin về dịch vụ nước sạch 94 Bảng 3.6: Mục đích tiếp cận thông tin về các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân 104 Bảng 3.7: Địa điểm người dân tiếp cận thông tin về các dịch vụ xã hội cơ bản 106 Bảng 3.8: Hiệu quả tiếp cận thông tin về các DVXH cơ bản 110 Bảng 3.9: Đánh giá của người dân về hiệu quả của thông tin về các DVXH cơ bản 111 Bảng 3.10: Mức độ hài lòng của người dân về tiếp cận DVXH cơ bản 115 Bảng 3.11: Đánh giá mức độ hài lòng của người dân khi tiếp cận thông tin về các DVXH cơ bản 117 Bảng 3.12: Thái độ (mức độ hài lòng) với các thông tin về dịch vụ nước sạch của người dân 118 Bảng 3.13: Thái độ (mức độ hài lòng) với các thông tin về dịch vụ nước sạch của người dân 119 Bảng 3.14: Tần suất phản hồi khi được tiếp cận thông tin về các DVXH cơ bản của người dân 122 Bảng 3.15: Người dân chia sẻ thông tin về các DVXH cơ bản sau khi tiếp nhận thông tin 123 luan an Bảng 3.16: Những thuận lợi khi tiếp cận thông tin về các DVXH cơ bản của người dân 128 Bảng 3.17: Những khó khăn khi tiếp cận thông tin về các DVXH cơ bản của người dân 130 Bảng 4.1: Tương quan giữa giới tính với việc có tiếp cận thông tin về các DVXH cơ bản 135 Bảng 4.2: Tương quan giữa giới tính với nội dung tiếp cận thông tin về các DVXH cơ bản của người dân 136 Bảng 4.3: Tương quan giữa nhóm tuổi với các nội dung được tiếp cận thông tin về dịch vụ giáo dục 140 Bảng 4.4: Tương quan giữa nhóm tuổi với các nội dung được tiếp cận thông tin về dịch vụ y tế 142 Bảng 4.5: Tương quan về nhóm tuổi với các nội dung được tiếp cận thông tin về dịch vụ nhà ở 143 Bảng 4.6: Tương quan về nhóm tuổi với các nội dung được tiếp cận thông tin về dịch vụ nước sạch 145 Bảng 4.7: Tương quan giữa độ tuổi với kênh tiếp cận thông tin về dịch vụ giáo dục 146 Bảng 4.8: Tương quan giữa địa bàn sinh sống với việc tiếp cận thông tin về dịch vụ nước sạch 148 Bảng 4.9: Tương quan giữa khu vực và thuận lợi khi tiếp cận thông tin y tế và giáo dục của người dân 149 Bảng 4.10: Mô hình hồi quy tuyến tính chỉ mối quan hệ gắn kết giữa giới tính, độ tuổi, khu vực sinh sống, học vấn và mức sống hộ gia đình với tiếp cận thông tin về các DVXH cơ bản 159 Bảng 4.11: Tần suất sử dụng các phương tiện thông tin của người dân 161 luan an DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3.1: Nội dung tiếp cận thông tin về dịch vụ giáo dục của người dân 77 Biểu đồ 3.2: Tần suất tiếp cận thông tin về dịch vụ giáo dục của người dân 78 Biểu đồ 3.3: Tần suất tiếp cận thông tin về dịch vụ y tế của người dân 83 Biểu đồ 3.4: Tỷ lệ người dân tiếp cận các thông tin về dịch vụ nhà ở 86 Biểu đồ 3.5: Tỷ lệ người dân tiếp cận các loại nguồn nước 89 Biểu đồ 3.6: Nội dung thông tin về dịch vụ nước sạch được người dân tiếp cận 92 Biểu đồ 3.7: Kênh tiếp cận thông tin về dịch vụ giáo dục của người dân 96 Biểu đồ 3.8: Kênh người dân tiếp cận thông tin về dịch vụ y tế 98 Biểu đồ 3.9: Kênh tiếp cận thông tin về dịch vụ nhà ở của người dân 100 Biểu đồ 3.10: Kênh tiếp cận thông tin về dịch vụ nước sạch của người dân 100 Biểu đồ 3.11: Thời điểm tiếp cận thông tin về các dịch vụ xã hội cơ bản 108 Biểu đồ 3.12: Mức độ hiểu biết của người dân về các chính sách giáo dục 112 Biểu đồ 3.13: Mức độ hiểu biết của người dân về chính sách y tế 113 Biểu đồ 3.14: Tỷ lệ kiểm tra, giám sát thông tin về các DVXH cơ bản của người dân sau khi tiếp cận 126 Biểu đồ 4.1: Cơ cấu nhóm tuổi 139 Biểu đồ 4.2: Tương quan giữa trình độ học vấn với tiếp cận thông tin về dịch vụ giáo dục 151 Biểu đồ 4.3: Cơ cấu về mức sống hộ gia đình 154 Biểu đồ 4.4: Tần suất tiếp cận thông tin dịch vụ giáo dục theo mức sống hộ gia đình 155 Biểu đồ 4.5: Tần suất tiếp cận thông tin dịch vụ y tế theo mức sống hộ gia đình 156 Biểu đồ 4.6: Tỷ lệ người dân sử dụng các phương tiện thông tin 160 luan an DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1: Khung phân tích 5 Hình 2.1: Mô hình truyền thông 58 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Ngày nay, khi xã hội càng phát triển, người ta càng nhận thấy vai trò quan trọng của thông tin. Thông tin đã trở thành một nhu cầu thiết yếu trong mọi hoạt động của đời sống xã hội, là công cụ để điều hành, quản lý, lãnh đạo của mỗi quốc gia, là phương tiện hữu hiệu để mở rộng giao lưu hiểu biết giữa các quốc gia dân tộc, là nguồn cung cấp trí thức, cũng là nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội. Thông tin được coi là yếu tố quyết định cho cơ hội phát triển, thành đạt và tự chủ của mỗi quốc gia, tổ chức và mỗi con người.

Chính vì vậy, tiếp cận thông tin đã trở thành một trong những quyền cơ bản của con người. Trong xu thế hội nhập đầy biến động, quyền được tiếp cận với mọi thông tin trên tất cả các lĩnh vực của đời sống sẽ giúp công dân nắm được quyền, lợi ích cũng như nghĩa vụ mà mình phải thực hiện. Ở Việt Nam, nghị quyết số 15-NQ/TW, ngày 1/6/2012 cuả Ban chấp hành Trung ương khóa XI về “đảm bảo an sinh xã hội và các dịch vụ xã hội cơ bản. Trong đó đề cập rõ từng dịch vụ xã hội cơ bản.

Đảm bảo mức tối thiểu một số dịch vụ xã hội cơ bản cho người dân, người có hoàn cảnh khó khăn và đồng bào dân tộc thiếu số”. Thực hiện nghị quyết đó, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng nỗ lực quan tâm, đầu tư cho hoạt động an sinh xã hội nhằm đảm bảo con người có cuộc sống đầy đủ, ấm no, hạnh phúc, và công bằng xã hội.