Luận án tiến sĩ vật lý ảnh hưởng của chirp tần số trong quá trình hình thành và

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH ***************** BÙI XUÂN KIÊN ẢNH HƯỞNG CỦA CHIRP TẦN SỐ TRONG SỰ HÌNH THÀNH VÀ LAN TRUYỀN XUNG CỰC NGẮN TRONG MÔI TRƯỜNG PHI TUYẾN LUẬN ÁN TIẾN SĨ VẬT LÝ - 2013 - BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH ***************** BÙI XUÂN KIÊN ẢNH HƯỞNG CỦA CHIRP TẦN SỐ TRONG SỰ HÌNH THÀNH VÀ LAN TRUYỀN XUNG CỰC NGẮN TRONG MÔI TRƯỜNG PHI TUYẾN LUẬN ÁN TIẾN SĨ VẬT LÝ Chuyên ngành: Quang học Mã số: 62 44 01 09 Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS. Trịnh Đình Chiến VINH - 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan nội dung của bản luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS. Trịnh Đình Chiến. Các số liệu, kết quả trong bản luận án là hoàn toàn trung thực và chưa ai công bố trong bất cứ luận án nào hoặc các công trình nào khác.

Tác giả luận án Bùi Xuân Kiên LỜI CẢM ƠN Luận án được hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trịnh Đình Chiến, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy giáo, những người đã đặt đề tài, dẫn dắt tận tình và động viên tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận án. Tác giả xin được chân thành cảm ơn các thầy giáo, các nhà khoa học và các bạn đồng nghiệp, Khoa Vật lý và Công nghệ, phòng Đào tạo Sau đại học – Trường Đại học Vinh, Viện KH & CNQS – Bộ Quốc phòng, Viện Vật liệu – Viện hàn lâm khoa học Việt Nam đã đóng góp những ý kiến khoa học bổ ích cho nội dung luận án, tạo điều kiện và giúp đỡ tác giả trong thời gian học tập và nghiên cứu Tác giả cũng xin được gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu trường Đại học Điện lực, khoa Khoa học cơ bản, phòng chức năng khác của trường đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập và nghiên cứu luận án Cuối cùng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới bạn bè, người thân trong gia đình đã quan tâm, động viên, giúp đỡ tác giả trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Bùi Xuân Kiên MỤC LỤC Lời cảm ơn……………………………………………………………………. Lời cam đoan………………………………………………………………….i Danh mục các ký hiệu……………………………………………………….iii Danh mục các hình vẽ……………………………………………………….iv MỞ ĐẦU…………………………………………………………………….1 CHƯƠNG 1: CÁC HIỆU ỨNG PHI TUYẾN TRONG MÔI TRƯỜNG DẪN QUANG VÀ LASER SOLITON SỢI QUANG …………………………….

Phương trình truyền ánh sáng trong sợi quang. Hệ phương trình Maxwell. Phương trình lan truyền xung phi tuyến. Các hiệu ứng phi tuyến bậc cao.

Cấu hình và nguyên lý hoạt động của laser sợi quang. Cấu tạo của laser sợi quang. Kỹ thuật khóa mode. Một vài cấu hình laser sợi quang tiêu chuẩn.

31 CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA CHIRP TRONG KỸ THUẬT NÉN XUNG. Sự tạo chirp và bù trừ chirp trong các thiết bị quang học. Quá trình tạo chirp. Quá trình bù trừ chirp.

Kỹ thuật nén xung sáng .Nén xung trong buồng cộng hưởng. Nén xung ngoài buồng cộng hưởng. 51 i CHƯƠNG 3: KHẢO SÁT ẢNH HƯỞNG CỦA CHIRP TẦN SỐ LÊN SỰ BIẾN DẠNG XUNG GAUSS TRONG SỢI QUANG. Sự mở rộng xung tán sắc cảm ứng.

Hệ số mở rộng xung Gauss có chirp. Ảnh hưởng của tham số tán sắc và tham số chirp. Sự thay đổi dạng xung truyền trong sợi quang. Tốc độ mở rộng xung.

Khảo sát sự phụ thuộc của chiều dài sợi vào tham số chirp C. Mở rộng xung khi có tán sắc bậc ba. Hệ số mở rộng xung. Ảnh hưởng của tham số tán sắc bậc ba.

74 CHƯƠNG 4: NGHIÊN CỨU SỰ PHÁT XUNG SOLITON CỦA LASER SỢI QUANG BUỒNG CỘNG HƯỞNG VÒNG KHÓA MODE THỤ ĐỘNG77 4. Cấu hình laser sợi quang buồng cộng hưởng vòng khóa mode thụ động 77 4. Phương trình truyền lan. Điều kiện tồn tại soliton.

Quá trình biến đổi xung trong laser sợi quang. Ảnh hưởng của tham số chirp. Ảnh hưởng của các tham số lên chiều dài buồng cộng hưởng cho trường hợp phát Soliton. Ảnh hưởng của tham số chirp C……………………………….

Ảnh hưởng của tham số tán sắc β2………………………. 93 KẾT LUẬN CHUNG……………………………………………………….95 Các công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài………………….98 Tài liệu tham khảo………………………………………………………….110 ii DANH MỤC VIẾT TẮT CPM Colliding Pulse Mode – Locking DBR Distributed Bragg Reflectors LD Laser Diode NA Number Aperture NLSE Nonlinear Schrodinger Equation MM Multiple Mode MQW Multiple Quantum Well GVD Group Velocity Dispersion GNLSE Generalized Nonlinear Schrodinger Equation GI Grade Index SM Single Mode SI Step Index SPM Self - Phase Modulation SESAM Semiconductor Saturable Absorber Mirror SQW Semiconductor Quantum Well SRS Stimulated Raman Scattering SBS Stimulated Brillouin Scattering XPM Cross - Phase Modulation FWHM Full Width at Half Maximum WDM Wave Division Multiplexing iii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ TT Hình Trang 1 Hình 1. Thay đổi tham số tán sắc D = d1/d (liên tục) và 2 (đường đứt ) 11 của sợi thủy tinh. Biến đổi theo thời gian của hàm đáp ứng Raman rút ra từ phổ 18 khuếch đại Raman thực nghiệm.

Cấu tạo của sợi quang hai vỏ (a); phân bố chiết suất trên tiết 22 diện ngang (b). Cấu tạo của cách tử Bragg sợi quang. Laser bơm và cách liên kết với sợi laser. Cấu hình laser sợi quang công suất cao 24 7 Hình 1.

Một số linh kiện SESAM 26 8 Hình 1. Sơ đồ laser quang sợi khoá mode bằng quay phân cực phi tuyến 27 9 Hình 1. Sơ đồ của buồng cộng hưởng laser với cách tử bragg có chirp 29 Hình 2. Hệ hai lăng kính (a); hệ bốn lăng kính để điều chính tán sắc 39 10 vận tốc nhóm (b) 11 Hình 2.

Sơ đồ tính toán GVD của cặp cách tử G1, G2 40 12 Hình 2. Sơ đồ tính toán GVD của cặp lăng kính P1 và P2 40 13 Hình 2. Buồng cộng hưởng vòng cho laser màu CPM. Hệ số 4 lăng 42 kính, GVD trong buồng cộng hưởng có thể điều chỉnh được 14 Hình 2.

Buồng cộng hưởng vòng cho laser CPM dùng một hoặc hệ hai 42 lăng kính. Xung được truyền qua bộ khuếch đại và bộ hấp thụ bão hoà 44 16 Hình 2. Minh hoạ bộ nén xung hai tầng 46 17 Hình 2. Bộ nén xung một tầng dùng cách tử và sợi quang 47 18 Hình 3.

Sự phụ thuộc vào tham số chirp của độ rộng xung truyền qua 57 2 2 sợi quang 100km với các tham số tán sắc: -50ps /km (liên tục); -20ps /km (gạch); +20ps2/km (chấm) và +50ps2/km (gạch-chấm). Độ rộng xung ra phụ thuộc vào tham số tán sắc mô phỏng với 58 xung vào Gauss có tham số chirp khác nhau. Dạng xung Gauss không có chirp lan truyền trong sợi quang 60 iv ứng với trường hợp tán sắc thường  2  50 ps 2 / km. Dạng xung Gauss có chirp C = 2 lan truyền trong sợi quang 61 ứng với trường hợp tán sắc thường  2  50 ps 2 / km.

Dạng xung Gauss có chirp C = -2 lan truyền trong sợi quang 61 ứng với trường hợp tán sắc thường  2  50 ps 2 / km. Cường độ đỉnh của xung Gauss phụ thuộc vào tham số chirp C 62 lan truyền trong sợi quang ứng với trường hợp tán sắc thường  2  50 ps 2 / km. Thay đổi độ rộng xung theo quãng đường truyền 63 25 Hình 3. Sự phụ thuộc của chiều dài vào tham số chirp C với giá trị của 65 hệ số mở rộng  cho trước.

Sự phụ thuộc của chiều dài lan truyền để xung không bị mở 66 rộng theo tham số chirp C trong môi trường tán sắc thường 27 Hình 3. Sự phụ thuộc của độ rộng xung ra vào tham số tán sắc cảm 71 ứng 2 với các tham số tán sắc bậc ba khác nhau 3  0.0;50;100 ps 3 / km và T0  100 ps , C  6 , L  100 km 28 Hình 3. Sự phụ thuộc của độ rộng xung ra vào tham số tán sắc cảm 72 ứng 2 với các tham số tán sắc bậc ba khác nhau 3  0.01; 0,1;10 ps 3 / km và T0  10 ps , C  6 , L  100km 29 Hình 3. Sự phụ thuộc của độ rộng xung ra vào tham số tán sắc cảm 73 ứng 2 với các tham số tán sắc bậc ba khác nhau 3  0.01; 0, 05;1 ps 3 / km và T0  1 ps , C  6 , L  100 km.

Sự phụ thuộc của độ rộng xung ra vào tham số chirp C với các 74 tham số tán sắc bậc ba khác nhau 3  0, 0;1, 0; 2, 0 ps 3 / km và T0  1 ps , C  6 , L  100km  2  2 ps 2 / km. Sơ đồ laser sợi quang khóa mode. Quá trình biến đổi xung trong sợi quang laser với C=5. Quá trình biến đổi xung trong sợi quang laser với C=-5.

Xung Gauss không chirp (C = 0) sau một số vòng qua lại trong 84 BCH. Xung vào chirp âm sau một số vòng trong BCH với C = -5. Xung vào chirp âm sau một số vòng trong BCH với C = -10. Xung vào chirp dương sau một số vòng trong BCH với C = 5.

Xung vào chirp dương sau một số vòng trong BCH với C = 10. Phụ thuộc Lc vào C với các giá trị khác nhau của công suất đỉnh 88 40 Hình 4. Phụ thuộc của Lc vào 2, P0 với các tham số khác nhau của 90 công suất đỉnh 41 Hình 4. Phụ thuộc Lc vào P0 với các giá trị khác nhau của tham số 91 chirp dương 42 Hình 4.

Phụ thuộc Lc vào P0 với các tham số khác nhau của tham số 92 chirp âm. vi MỞ ĐẦU Sợi quang là một trong những môi trường phi tuyến vì chiết suất thay đổi theo cường độ của ánh sáng mạnh lan truyền. Các xung Laser ngắn và cực ngắn luôn luôn có cường độ lớn, vì vậy chúng chịu tác động bởi các hiệu ứng phi tuyến của môi trường sợi quang. Lan truyền xung laser ngắn và cực ngắn trong sợi quang đã gắn với hàng loạt hiện tượng quan trọng trong thực tế [30, 31, 34, 51, 52, 54, 61].

Tính chất tán sắc và phi tuyến của sợi quang dẫn đến nhiều bức tranh khác nhau của quá trình tiến triển xung, trong đó, chủ yếu là thay đổi dạng xung, phổ và chirp tần số [77, 80]. Sợi quang học đầu tiên đã được chế tạo trong năm 1966 [37] cùng với sự xuất hiện của laser, tuy nhiên sợi quang lúc này có hệ số hấp thụ cao nên chưa được sử dụng trong thông tin quang học.