Luận án đặc trưng thơ văn xuôi việt nam hiện đại

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC NGUYỄN THỊ CHÍNH ĐẶC TRƯNG THƠ VĂN XUÔI VIỆT NAM HIỆN ĐẠI Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 62 22 01 21 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC VIỆT NAM HUẾ - NĂM 2016 CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI Người hướng dẫn khoa học: 1. TS ĐỖ LAI THÚY 2. TS HOÀNG ĐỨC KHOA Phản biện 1: Phản biện 2: Phản biện 3 Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước họp tại Vào hồi giờ ngày tháng năm Có thể tìm hiểu luận án tại: MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1.

Thơ văn xuôi đã hiện diện trên thế giới từ đầu thế kỉ XIX. Ở Việt Nam, nó ra đời và phát triển đến nay cũng gần một thế kỉ, thế nhưng thể thơ này vẫn chưa quen thuộc với mọi đối tượng độc giả cũng như được mọi người trong giới nghiên cứu thừa nhận. Trong nhiều bài viết có tính chất tổng kết về bức tranh thơ ca của một giai đoạn hay sự nghiệp sáng tác của nhà thơ, nó vẫn thường bị bỏ quên hay bị lướt qua. Từ sau năm 1975, thơ văn xuôi xuất hiện ngày một nhiều.

Theo đó, những nghiên cứu về thơ văn xuôi cũng ngày càng nhiều hơn. Song, dù có thu hút sự chú ý nhưng xung quanh nó vẫn còn bề bộn những ý kiến, những nhận định không rõ ràng. Tên gọi, đặc điểm, tiêu chí nhận diện,… của nó vẫn còn là vấn đề gây tranh cải. Hiện tại, về lí thuyết thể loại cũng như thực tiễn sáng tác, thơ văn xuôi ở Việt Nam vẫn còn có nhiều vấn đề bỏ ngỏ, cần sự nghiên cứu tiếp tục.

Mỗi thể loại văn học đều có đặc trưng riêng và đó là cái lí để nó có được vị trí của mình trong ngôi nhà thể loại. Là thể thơ lai ghép, một thể trung gian giữa thơ và văn xuôi, bản thân nó đã phức tạp nên việc tìm ra những đặc trưng của nó lại càng cần thiết hơn đối với người nghiên cứu cũng như người làm công tác giảng dạy. Mục đích nghiên cứu: Với đề tài này chúng tôi muốn bao quát thực tiễn sáng tác thơ văn xuôi Việt Nam, phác thảo diện mạo cũng như sự phát triển của nó; Chỉ ra những đặc trưng của thơ văn xuôi; Qua đó đóng góp phần nào cho việc xác lập vị trí của thơ văn xuôi trong hệ thống thể loại của nền thơ dân tộc. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu của Luận án là những sáng tác thơ văn xuôi Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến nay. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của Luận án là hướng vào làm rõ đặc trưng thơ văn xuôi Việt Nam hiện đại. Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng những phương pháp cơ bản sau: phương pháp 1 loại hình, phương pháp hệ hình, phương pháp so sánh – đối chiếu. Bên cạnh còn sử dụng phương pháp tiếp cận tác phẩm theo hướng thi pháp học hay các thao tác: phân tích, thống kê phân loại, khảo sát văn bản,.

Đóng góp của Luận án: Luận án hướng vào những đóng góp có ý nghĩa khoa học sau: Thứ nhất, thông qua việc khảo sát thơ văn xuôi từ những sáng tác của phong trào Thơ mới đến nay (kể cả thơ miền Nam 1955-1975), luận án dựng lại bức tranh toàn cảnh về thơ văn xuôi suốt một thế kỉ qua. Thứ hai, luận án dùng lí thuyết hệ hình, một mặt để miêu tả sự phát triển của thơ văn xuôi qua các giai đoạn lịch đại, mặt khác như một tiêu chí để nhận diện những đặc trưng của thơ văn xuôi ở từng giai đoạn, cũng như với từng tác giả, tác phẩm. Thứ ba, luận án đi vào làm rõ những phương thức nghệ thuật mang tính đặc trưng của thơ văn xuôi trong cái nhìn đối sánh với các thể thơ khác. Cấu trúc của luận án Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, phần Nội dung của Luận án gồm 4 chương: Chương 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2. Những tiền đề nghiên cứu thơ văn xuôi Chương 3. Ba hệ hình thơ văn xuôi Việt Nam hiện đại Chương 4. Những phương thức nghệ thuật của thơ văn xuôi Việt Nam NỘI DUNG Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.

Tình hình nghiên cứu về lí thuyết thể loại 1. Trên thế giới Tuyển tập thơ văn xuôi (Việt Nam và nước ngoài) có trích dẫn từ Từ điển văn học (Pháp) những quan niệm về thơ văn xuôi của Cha xứ địa phận La Bresche, của Guze De Balzac và Baudelaire. Trong lời giới thiệu Thơ văn xuôi: Hợp tuyển quốc tế , Michael Benedikt cũng đưa ra quan niệm về thơ văn xuôi. Bài viết What is a prose poem? đề cập đến khái niệm, sự hình thành và phát triển của thể thơ này.

Và ở The American prose poem, Poetic form and the Boundaries of Genre, Michel Delville cũng có nói đến đến lịch sử của thể thơ. Song, thật sự so 2 với thành tựu thơ văn xuôi trên thế giới thì những nghiên cứu về thể loại đi vào Việt Nam là vô cùng hạn chế. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, những công trình, bài viết tiêu biểu bàn luận trực tiếp về thơ văn xuôi có thể kể: Một vài ý kiến về thơ văn xuôi (Xuân Diệu), Thơ văn xuôi (Hà Minh Đức), Tư duy và cấu trúc nghệ thuật thơ văn xuôi (Nguyễn Ngọc Thiện), Thơ văn xuôi hay là thơ không vần (Nguyễn Trọng Tạo), Nghĩ về thơ văn xuôi (Nguyễn Đăng Điệp), Một số đặc điểm của thơ văn xuôi (Lê Thị Hồng Hạnh), Thơ văn xuôi - nhu cầu tự thân của thời đại (Dương Kiều Minh), Thơ văn xuôi - tiềm năng và phát triển (Nguyễn Văn Dân),…Bên cạnh đó là những chuyên luận về thơ Việt Nam hiện đại, đương đại có những quan tâm đến thể thơ này: Thơ trữ tình Việt Nam (1975 - 1990) của Lê Lưu Oanh, Thơ trữ tình Việt Nam từ giữa thập kỉ 80 đến nay - Những đổi mới cơ bản của Đặng Thu Thủy,… Những nghiên cứu thơ văn xuôi ở nhà trường như: Diện mạo thơ văn xuôi Việt (Hồ Tú Anh), Bước đầu tìm hiểu một số đặc điểm của thơ văn xuôi và sự thể nghiệm của thể thơ này trong phong trào Thơ mới ở Việt Nam (Trần Ngọc Hiếu), Sự thâm nhập của chất văn xuôi vào thơ Việt Nam đương đại (Nguyễn Thanh Tâm),… Với những nghiên cứu này, có thể nói, những vấn đề về khái niệm, về đặc điểm, ranh giới phân loại, những kết tinh nghệ thuật cũng như tiềm năng và triển vọng của thể thơ đã được bàn luận ở đây. Nhìn tổng thể, những vấn đề cốt lõi của thể loại đều đã được đề cập.

Song, đa phần là những ý kiến có tính chất tản mạn, chưa bao quát và đặc biệt chưa có được tiếng nói đồng thuận cao, những nhận định phần lớn được nêu lên một cách khá dè dặt, cảm tính. Tình hình nghiên cứu về thơ văn xuôi Việt Nam Ở mảng này tiêu biểu có bài viết của Lưu Khánh Thơ, Vũ Quỳnh Loan ghi nhận về các chặng đường phát triển của thơ văn xuôi Việt Nam với những thành công của nó. Nghiên cứu ở nhà trường tiêu biểu có tiểu luận của Trần Ngọc Hiếu, luận văn của Lê Thị Hồng Hạnh, Lê Ngọc Chương, Trần Thị Phúc Hiếu, luận án của Vũ Quỳnh Loan,. Phần nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu đặc điểm của thể thơ ở hai phương diện nội dung và hình thức song đa phần cũng chỉ dừng lại khảo sát đối tượng chính là thơ văn xuôi trong Tuyển tập thơ văn xuôi (Việt 3 Nam và 4 nước ngoài) của Nguyễn Văn Hoa và Nguyễn Ngọc Thiện [44].

Luận án của Vũ Quỳnh Loan mở rộng thêm hệ biểu tượng cơ bản trong thơ văn xuôi và đặt thơ văn xuôi trong tiến trình thơ Việt Nam hiện đại. Mảng viết về tác giả tiêu biểu có các bài viết về Đặng Đình Hưng của Thụy Khuê, Đỗ Lai Thúy, về Chế Lan Viên của Nguyễn Lâm Điền, Lý Toàn Thắng và về Mai Văn Phấn của Nguyễn Ngọc Thiện,. Phần nghiên cứu này thật sự vô cùng hạn chế, song các bài viết cũng đã tập trung vào những tác giả là tiêu điểm của thể loại. Nhìn chung, các tài liệu nghiên cứu đều chú ý đến những vấn đề cốt lõi của thể loại, song phần nhiều chỉ dừng lại ở những nhận định khái quát, chưa có sự phân tích, triển khai sâu rộng, cụ thể nên việc nhận diện nó vẫn còn nhiều khó khăn, nhiều vấn đề đặt ra chưa có được sự thống nhất, vẫn còn bỏ ngỏ.

Ở mảng nghiên cứu mang tính trường qui, từ năm 2000 đến nay, thơ văn xuôi cũng nhận được sự quan tâm đáng kể. Tuy nhiên, chưa có một tài liệu nào bao quát được tư liệu khảo sát. Mảng nghiên cứu về tác giả thì thật sự còn rất khiêm tốn. Xuất phát từ tình hình nghiên cứu như đã tổng thuật, nhiệm vụ của luận án trước tiên sẽ hệ thống lại lí thuyết thể loại trên tinh thần kế thừa và đối thoại.

Tiếp đến là phác thảo diện mạo thơ văn xuôi Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến nay. Và cuối cùng là làm rõ những đặc trưng nổi bật của thơ văn xuôi Việt Nam. NHỮNG TIỀN ĐỀ NGHIÊN CỨU THƠ VĂN XUÔI 2. Nhận diện thơ văn xuôi 2.

Quan niệm thơ văn xuôi Đồng nhất thơ văn xuôi với văn xuôi có chất thơ (những trích dẫn của Từ điển văn học Pháp). Quan điểm này cho rằng các áng văn xuôi thi vị, đậm màu sắc tu từ chính là thơ văn xuôi. Thật ra giữa chúng có nhiều điểm chung, song một bên thuộc loại hình văn xuôi, một bên thuộc loại hình thơ nên không thể đồng nhất. Đồng nhất thơ văn xuôi với thơ không vần (Baudelaire, Từ điển thuật ngữ văn học, Nguyễn Trọng Tạo,.

Theo chúng tôi, thể thơ này không chú trọng vần, song cũng không từ chối nó triệt để. Vẫn có những thi phẩm mà ở đó B - T được hòa phối đăng đối, nhịp nhàng, hay vần lưng, vần chân vẫn xuất hiện tuy không xuyên suốt. 5 Thơ văn xuôi là thể thơ có hình thức không ngắt dòng. Tiêu biểu cho quan điểm này là bài viết What is a prose poem?, lời giới thiệu trong Thơ văn xuôi: Hợp tuyển quốc tế và tác giả M.

Abrams khi nói về Paris u buồn của Baudelaire, Hoa đăng của Rimbaud. Theo chúng tôi, quan điểm này đã chỉ ra đặc điểm cốt lõi của tác phẩm thơ văn xuôi tiêu biểu. Song, thực tiễn sáng tác cho thấy thơ văn xuôi không chỉ gồm những bài được viết dưới hình thức không phân dòng.