Luận án: Đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong trường kỹ thuật quân sự theo tư tưởng Hồ Chí Minh

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VŨ VĂN TUẤN ĐỔI MỚI GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG CÁC HỌC VIỆN, NHÀ TRƯỜNG KỸ THUẬT QUÂN SỰ HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH HỒ CHÍ MINH HỌC HÀ NỘI - 2019 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VŨ VĂN TUẤN ĐỔI MỚI GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG CÁC HỌC VIỆN, NHÀ TRƯỜNG KỸ THUẬT QUÂN SỰ HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH HỒ CHÍ MINH HỌC Mã số: 62 31 02 04 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PGS, TS Trần Minh Trưởng 2. TS Văn Thị Thanh Mai HÀ NỘI – 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

TÁC GIẢ Vũ Văn Tuấn ii DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT 1.0 : Cách mạng công nghiệp lần thứ tư 3. CNTT : Công nghệ thông tin 4. CNXH : Chủ nghĩa xã hội 5. GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo 6.

GDLLCT : Giáo dục lý luận chính trị 7. HV-NT : Học viện - Nhà trường 8. KHCN : Khoa học công nghệ 9. KHKT : Khoa học kỹ thuật 10.

KHXH&NV : Khoa học xã hội và nhân văn 11. KTQS : Kỹ thuật quân sự 12. LLCT : Lý luận chính trị 13. NCKH : Nghiên cứu khoa học 14.

XHCN : Xã hội chủ nghĩa iii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN 6 LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu về giáo dục lý luận chính trị nói chung 6 1. Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý 16 luận chín trị và vận dụng vào thực tiễn hiện nay 1.

Nhận xét về các công trình nghiên cứu đã công bố và những vấn đề 27 đặt ra cho luận án Tiểu kết chương 1 33 Chương 2. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC LÝ LUẬN 35 CHÍNH TRỊ 2. Một số khái niệm liên quan 35 2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị 45 Tiểu kết chương 2 64 Chương 3.

THỰC TRẠNG GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG 65 CÁC HỌC VIỆN, NHÀ TRƯỜNG KỸ THUẬT QUÂN SỰ 3. Khái quát về hệ thống tổ chức và đặc thù của giáo dục lý luận chính trị 65 trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự 3. Thực trạng giáo dục lý luận chính trị trong các học viện, nhà trường kỹ 76 thuật quân sự theo tư tưởng Hồ Chí Minh Tiểu kết chương 3 98 Chương 4. YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI GIÁO DỤC LÝ LUẬN 100 CHÍNH TRỊ TRONG CÁC HỌC VIỆN, NHÀ TRƯỜNG KỸ THUẬT QUÂN SỰ THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 4.

Những nhân tố tác động và yêu cầu đổi mới giáo dục lý luận chính trị 100 trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự hiện nay 4. Giải pháp đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong các học viện, nhà 106 trường kỹ thuật quân sự hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh Tiểu kết chương 4 144 KẾT LUẬN 145 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ 148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 149 PHỤ LỤC 160 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất chú trọng vai trò của lý luận cách mạng đối với phong trào cách mạng và ví nó như “kim chỉ nam”, như “ngọn đuốc” soi đường thắng lợi cho sự nghiệp cách mạng. Việc chú trọng công tác giáo dục lý luận chính trị (GDLLCT) của Hồ Chí Minh không chỉ do “sức mạnh vật chất” của lý luận đối với sự nghiệp cách mạng, mà còn do Người rất thấu hiểu thực trạng “trình độ lý luận và chính trị rất thấp”[62, tr.110] cùng với căn bệnh “kém lý luận, hoặc khinh lý luận, hoặc lý luận suông” của Đảng ta, dẫn đến hậu quả là cán bộ “phải mò mẫm từng bước, luôn luôn vấp váp”[62, tr.

Đề cao vai trò của lý luận, cho rằng “Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi”[63, tr.274], do vậy, GDLLCT được Người coi là nội dung cực kỳ quan trọng trong công tác tư tưởng của Đảng. Từ khi ra đời đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trọng lý luận và xác định GDLLCT là một bộ phận vô cùng quan trọng trong công tác tư tưởng lý luận của Đảng. Vì vậy, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với tính chất là trang bị cơ sở, nền tảng tư tưởng, thế giới quan và phương pháp luận khoa học phải trở thành nội dung cốt lõi nhất, trung tâm nhất của GDLLCT nhằm hình thành nhân cách, bản lĩnh cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân. Đặc biệt, trước những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị trong một bộ phận cán bộ, đảng viên gần đây ngày càng rõ nét, biểu hiện như: “Nhận thức sai lệch về ý nghĩa, tầm quan trọng của lý luận và học tập lý luận chính trị; lười học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước”[29, tr.28], điều đó càng làm cho việc đổi mới GDLLCT trở nên cấp bách và có ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chính trị và quân sự luôn gắn bó chặt chẽ, song hành và tác động lẫn nhau. Chính trị định hướng cho quân sự, quân sự phục tùng và phục vụ chính trị, như Người đã khẳng định: “Quân sự mà không có chính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại”[65, tr. Quán triệt quan điểm này, trong các học viện, nhà trường (HV-NT) quân sự, GDLLCT được xác định là một nội dung cốt lõi trong xây dựng quân đội về chính trị, là một trong những nhiệm vụ 2 trọng tâm góp phần xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc, giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ Đảng và Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa (XHCN); ngăn ngừa, đẩy lùi và làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống. Sĩ quan tốt nghiệp tại các HV-NT kỹ thuật quân sự (KTQS), ngoài việc nắm chắc chuyên môn, nghiệp vụ thì đòi hỏi trước tiên phải có đạo đức cách mạng, nhân cách phù hợp và khả năng lý luận tương xứng để giải quyết những vấn đề thực tiễn cách mạng đặt ra.

Trong điều kiện tác chiến hiện đại, để có thể đối phó với các loại vũ khí tối tân, hiện đại, thông minh với sức công phá và hủy diệt lớn lại càng đòi hỏi đội ngũ kỹ sư, sĩ quan KTQS phải có đủ bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn kỹ thuật đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn chiến đấu. Do vậy, GDLLCT trở thành một bộ phận quan trọng, không thể thiếu trong suốt quá trình đào tạo ở các HV-NT KTQS. Trước diễn biến phức tạp và khó lường của tình hình quốc tế và khu vực; tác động của chiến lược “diễn biến hòa bình” và sự chống phá của các thế lực thù địch; thách thức của toàn cầu hóa và sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ (KHCN); sự tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường cùng những tồn tại, hạn chế, bất cập trong thực tiễn đổi mới hơn 30 năm qua về nhận thức tư tưởng, lý luận chưa được giải quyết kịp thời, trực tiếp là những mâu thuẫn, bất cập đang diễn ra ở các HV-NT KTQS… đòi hỏi phải giải quyết kịp thời thông qua hoạt động đổi mới toàn diện và triệt để. Qua đó giúp nâng cao khả năng lý luận cách mạng, bản lĩnh chính trị, phẩm chất và nhân cách cho đội ngũ sĩ quan chuyên môn KTQS tương lai.

Vì những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh” làm luận án nghiên cứu của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở phân tích làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT, đánh giá thực trạng, chỉ ra nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới GDLLCT trong các HV-NT KTQS hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan về các công trình nghiên cứu có liên quan đến Luận án; trên cơ sở nhìn nhận những vấn đề đã nghiên cứu, tham khảo, kế thừa để xác định những vấn đề đặt ra đối với việc đổi mới GDLLCT hiện nay.

- Làm sáng tỏ nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về GDLLCT. - Đánh giá thực trạng GDLLCT cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan trong các HV-NT KTQS, chỉ ra nguyên nhân thành tựu, hạn chế. - Xác định các nhân tố tác động, yêu cầu, nhiệm vụ mới đặt ra và nguyên tắc đổi mới, trên cơ sở những bất cập, hạn chế mà thực tiễn đang đặt ra, đề xuất hệ thống giải pháp đổi mới mang tính toàn diện và đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng GDLLCT cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan trong các HV-NT KTQS hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu Hoạt động GDLLCT cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan trong hệ thống các HV-NT KTQS hiện nay bao gồm: mục đích, vị trí, vai trò; nội dung chương trình; hình thức, phương pháp; công tác kiểm tra, đánh giá kết quả; giáo trình, tài liệu, cơ sở vật chất và môi trường bảo đảm cho GDLLCT tại các HV-NT KTQS. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Nghiên cứu nội dung giáo dục chính khóa - ngoại khóa, trong thời khóa biểu - ngoài thời khóa biểu có liên quan đến lý luận chính trị (LLCT) cho học viên đào tạo dài hạn sĩ quan với 15 môn (thực hiện theo Quyết định số 917/QĐ- CT ngày 30/6/2010 của Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị), trong đó tập trung ở 8 môn cơ bản đó là: 05 môn thuộc nhóm “Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” trong phần giáo dục đại cương (Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam); 02 môn thuộc nhóm “Khoa học xã hội và nhân văn” trong phần giáo dục đại cương (Nhà nước pháp luật, Tâm lý học và giáo dục học quân sự); 01 môn thuộc phần kiến thức chuyên ngành (Công tác đảng, công tác chính trị).