Đặc điểm truyện kinh dị VN nửa đầu TK XX - Luận án Võ Thị Bảy, ĐH Huế

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC VÕ THỊ BẢY ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN KINH DỊ VIỆT NAM NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Huế, 2023 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC VÕ THỊ BẢY ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN KINH DỊ VIỆT NAM NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX Ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 9.21 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Người hướng dẫn khoa học PGS. NGUYỄN PHONG NAM TS. HOÀNG ĐỨC KHOA Huế, 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin, tài liệu trích dẫn trong luận án đều được ghi rõ nguồn gốc; các kết quả phân tích, nghiên cứu là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào trước đây.

Tác giả luận án NCS. Võ Thị Bảy i LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Khoa học - Đại học Huế, Phòng Đào tạo Sau đại học, các thầy cô khoa Ngữ văn đã tận tình giảng dạy và đưa ra những góp ý quý báu cho tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc Đại học Đà Nẵng, Ban Giám hiệu trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, Khoa Giáo dục Tiểu học và các thầy cô đồng nghiệp đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi trong thời gian tôi làm nghiên cứu sinh. Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn và bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến thầy PGS.

Nguyễn Phong Nam và thầy TS. Hoàng Đức Khoa đã tận tình hướng dẫn và dìu dắt tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè luôn động viên, giúp đỡ để tôi hoàn thành luận án này. Huế, ngày 5 tháng 06 năm 2023 Tác giả luận án NCS.

Võ Thị Bảy ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu loại hình. Phương pháp phân tích, tổng hợp. Phương pháp so sánh, đối chiếu.

Phương pháp nghiên cứu “trường hợp”. Đóng góp mới của luận án. Bố cục luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CỦA LUẬN ÁN.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Những nghiên cứu chung về văn học “huyễn tưởng - kinh dị”. Những nghiên cứu liên quan trực tiếp đến đề tài luận án. Đánh giá về tình hình nghiên cứu văn học huyễn tưởng - kinh dị và những vấn đề đặt ra của luận án.

Nhận định chung về tình hình nghiên cứu. Những vấn đề đặt ra và giải quyết ở luận án. DIỆN MẠO VÀ QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA TRUYỆN KINH DỊ TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM. Nhận diện truyện kinh dị trong văn học Việt Nam.

Xác lập khái niệm “truyện kinh dị”. Truyện kinh dị trong hệ thống phân loại văn học dân tộc. Quá trình vận động của truyện kinh dị Việt Nam. Giai đoạn thứ nhất, từ năm 1930 đến năm 1954.

Giai đoạn thứ hai, từ năm 1954 đến đầu thế kỷ XXI .63 iii Chương 3. THẾ GIỚI HÌNH TƯỢNG VÀ DẤU ẤN VĂN HÓA, LỊCH SỬ TRONG TRUYỆN KINH DỊ VIỆT NAM NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX. Đặc điểm thế giới nghệ thuật trong truyện kinh dị Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX. Không gian bí hiểm và khung cảnh “xứ lạ” trong truyện kinh dị.

Hình tượng nhân - vật trong truyện kinh dị. Dấu ấn văn hoá và lịch sử trong truyện kinh dị Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX. Dấu ấn văn hoá dân tộc trong truyện kinh dị. Dấu ấn lịch sử - thời đại trong truyện kinh dị.

ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN KINH DỊ VIỆT NAM NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX QUA CỐT TRUYỆN, KẾT CẤU VÀ NGÔN NGỮ. Đặc điểm cốt truyện và kết cấu của truyện kinh Dị việt Nam. Đặc điểm cốt truyện truyện kinh dị. Đặc điểm kết cấu truyện kinh dị.

Đặc điểm ngôn ngữ truyện kinh dị Việt Nam. Ngôn ngữ trần thuật mang đậm sắc thái kinh dị, ma quái. Ngôn ngữ trần thuật giàu kịch tính .138 TÀI LIỆU THAM KHẢO. P1 iv MỞ ĐẦU 1.

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Từ trước tới nay, trong đời sống văn học nước ta, mảng sáng tác về cái huyễn tưởng, siêu thực, phi lý là một hiện tượng văn học rất đặc biệt. Những câu chuyện liên quan đến các nhân vật, sự vật, sự kiện mang tính kỳ quái, khác lạ, phi thường (tạm gọi là văn học huyễn tưởng, kinh dị) luôn có sức hấp dẫn, cuốn hút hết sức lớn lao đối với công chúng. Sự xuất hiện của nó một mặt đáp ứng nhu cầu, thị hiếu thưởng thức của độc giả, mặt khác, góp phần tạo nên sự đa dạng, phong phú của nền văn học nước nhà.

Ngoài ra, vào thời điểm mang tính bước ngoặt của lịch sử văn học dân tộc, vai trò của văn học huyễn tưởng, kinh dị càng được bộc lộ rõ ràng. Giai đoạn đầu thế kỷ XX, khi văn học Việt Nam diễn ra sự thay đổi hệ hình, từ trung đại sang hiện đại, mảng văn học này cũng đã góp phần quan trọng vào việc đẩy nhanh quá trình hiện đại hoá. Thế nhưng có một thực tế là trong các công trình nghiên cứu, các bộ giáo trình về lịch sử văn học dân tộc, văn học huyễn tưởng, kinh dị chưa bao giờ được đề cao, coi trọng. Nói cách khác, mảng văn học này luôn nằm ở vị trí “bên lề”, “ngoại vi” trong bảng phân loại, xếp hạng các giá trị của văn học Việt Nam.

Trong nhận thức chung, nó bị coi là thứ văn chương phóng phiếm, có hại cho sự giáo hoá con người. Thời trung đại, quan niệm này đã mặc định như thế; đến thời hiện đại, tuy có thay đổi nhưng không nhiều. Đấy rõ ràng là một nghịch lý, một sự bất thường trong đời sống văn học. Dĩ nhiên trong khoảng vài ba thập niên lại đây, văn học huyễn tưởng, kinh dị cũng là một đối tượng được giới nghiên cứu quan tâm tìm hiểu.

Liên quan đến vấn đề này, đã có nhiều bài viết, công trình khảo cứu, tuyển tập tác phẩm được xuất bản; một số tiểu luận, luận văn Cao học, luận án Tiến sĩ được công bố. Trong các công trình đó, hầu hết mọi phương diện chủ yếu của loại hình văn học này đã được nghiên cứu, khảo luận. Chẳng hạn như quá trình sinh thành, con đường phát triển, quy luật vận động của văn học kinh dị, cho đến vai trò, địa vị văn học sử, ý nghĩa của nó trong đời sống văn hoá cộng đồng… Và có thể thấy ở những mức độ khác nhau, nhiều vấn đề đã được giải quyết. Tuy vậy, văn học huyễn tưởng, kinh dị là cả một phạm trù hết sức đa dạng và phức tạp.

Sự phong phú của di sản văn học này không chỉ thể hiện qua số lượng, quy mô mà còn ở chủng loại, hình thức. Một số công trình, hoạt động nghiên cứu mà chúng tôi vừa nhắc ở trên chủ yếu tập trung vào di sản truyền 1 thống (văn học thời trung đại), còn di sản hiện đại (tính từ đầu thế kỷ XX trở về sau này), đặc biệt là mảng truyện huyễn tưởng, kinh dị giai đoạn đầu thế kỷ XX thì còn rất hạn chế. Đối với mảng truyện kinh dị, mặc dù giới chuyên môn đã có nhiều nỗ lực tìm hiểu song vẫn còn không ít vấn đề đang để ngỏ, nhiều câu hỏi liên quan vẫn chưa được trả lời một cách thoả đáng. Và điều đáng nói nữa, đó là đối tượng này hầu như chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ, có hệ thống.

Biểu hiện rõ nhất của thực trạng này là chỗ, cho đến hiện tại, một định nghĩa rõ ràng, một thuật ngữ mang nội hàm minh bạch về truyện kinh dị vẫn đang tiếp tục được bàn thảo. Ngoài ra, sự phân tán, khác biệt trong quan niệm của giới chuyên môn về những vấn đề cốt lõi của truyện kinh dị vô hình trung cũng lại gây trở ngại lớn cho việc nhận thức. Những vấn đề cụ thể như diện mạo truyện kinh dị, những đặc trưng loại hình, quy luật vận động của nó… vẫn là những câu hỏi đang chờ được trả lời. Đấy rõ ràng là chỗ khiếm khuyết, bất cập trong hoạt động nghiên cứu văn học dân tộc.

Bởi vì một khi những câu hỏi mang tính tiền đề, gốc rễ chưa được giải quyết một cách thoả đáng, khi đối tượng nghiên cứu chưa được nhận diện rõ ràng, rành mạch thì mặc nhiên những kết luận, khái quát về nó đều trở nên phiến diện, thiếu sức thuyết phục. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này nhưng theo chúng tôi, mấu chốt nằm ở cách thức tiếp cận, phương pháp nhận thức. Sự thiếu phù hợp, ít tương thích giữa phương pháp nghiên cứu được lựa chọn, thậm chí chính “giới hạn của phương pháp” cũng ảnh hưởng nhiều tới kết quả nghiên cứu. Tựu trung, truyện kinh dị, một loại hình văn học rất có ý nghĩa đối với đời sống văn hoá, văn học của nước nhà, dù được bàn luận từ lâu nhưng vẫn đang trong tình trạng mơ hồ.

Chính vì thế mà nhu cầu nhận diện một cách rõ ràng, nhận thức đầy đủ, có hệ thống bằng những phương pháp thích hợp, hiệu quả về truyện kinh dị cần thiết được đặt ra. Đấy là lý do chủ yếu để chúng tôi lựa chọn vấn đề Đặc điểm truyện kinh dị Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX làm đề tài nghiên cứu của mình. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án này là Đặc điểm truyện kinh dị Việt Nam.

Khái niệm truyện kinh dị mà chúng tôi sử dụng trong công trình này được hiểu là những tác phẩm văn xuôi viết bằng chữ quốc ngữ, xuất hiện từ đầu thế 2 kỷ XX trở về sau, có nội dung và phương thức nghệ thuật đặc thù. Về đối tượng phản ánh, truyện kinh dị đề cập đến những nhân vật, sự vật, sự việc dị thường, kỳ lạ, bí hiểm; thể hiện cách tư duy độc đáo về những chiều kích khác lạ của đời sống, của nội tâm con người. Những yếu tố đó thể hiện một phương pháp nhận thức đặc biệt của nhà văn về thế giới nhân sinh; đồng thời cũng là tác nhân chính tạo tâm lý lo lắng, sợ hãi và làm nảy sinh cảm giác thích thú, khoái cảm thẩm mỹ ở người đọc.