Ẩn dụ tri nhận trong ca từ lam phương

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ------------ PHẠM PHƯƠNG LINH ẨN DỤ TRI NHẬN TRONG CA TỪ LAM PHƯƠNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SƯ PHẠM NGỮ VĂN ĐÀ NẴNG – 2022 ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ------------ PHẠM PHƯƠNG LINH ẨN DỤ TRI NHẬN TRONG CA TỪ LAM PHƯƠNG Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP SƯ PHẠM NGỮ VĂN NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. TRẦN VĂN SÁNG ĐÀ NẴNG - NĂM 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện. Các số liệu và kết quả trình bày trong công trình nghiên cứu này là trung thực, chưa được công bố bởi bất kỳ tác giả nào hay ở bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Phạm Phương Linh LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành nghiên cứu này, tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ vô cùng quý báu của các tập thể và cá nhân.

Tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến PGS.TS Trần Văn Sáng – người đã tận tâm hướng dẫn tôi trong quá trình học tập và triển khai khóa luận. Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô trong Khoa Ngữ Văn – Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng đã luôn động viên, truyền đạt những kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian học tập tại trường. Cảm ơn tập thể lớp 18SNV đã luôn động viên, giúp đỡ chúng tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận. Xin được biết ơn gia đình, những người thân đã là điểm tựa vững chắc để tôi cố gắng hoàn thành công trình này.

Một lần nữa, xin chân thành cảm ơn! Đà Nẵng, tháng 5 năm 2022 Tác giả Phạm Phương Linh MỤC LỤC Trang bìa phụ Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các bảng biểu Danh mục các hình vẽ MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Lịch sử vấn đề nghiên cứu. Nghiên cứu ở nước ngoài.

Nghiên cứu trong nước. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Tư liệu nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp miêu tả ngôn ngữ.

Phương pháp phân tích ngữ cảnh. Thủ pháp thống kê, phân loại. Ý nghĩa lí luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa thực tiễn.

Cấu trúc khóa luận. 8 CHƯƠNG 1: CỞ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN. Ẩn dụ và ẩn dụ tri nhận. Ẩn dụ theo quan điểm truyền thống.

Ẩn dụ theo quan điểm tri nhận. Tri nhận và mô hình tri nhận. Ẩn dụ tri nhận. Ý niệm và sự ý niệm hóa.

Tính nghiệm thân. Lược đồ hình ảnh. Cấu trúc của ẩn dụ tri nhận. Phân loại ẩn dụ tri nhận.

Lam Phương, cuộc đời và sự nghiệp. Cuộc đời, sự nghiệp Lam Phương. Phong cách sáng tác của Lam Phương. 27 CHƯƠNG 2: ẨN DỤ TRI NHẬN VỀ TÌNH YÊU TRONG CA TỪ LAM PHƯƠNG.

Xác lập ẩn dụ tri nhận về tình yêu trong ca từ Lam Phương. Các miền nguồn ẩn dụ tri nhận về tình yêu trong ca từ Lam Phương27 2. Các miền Nguồn chiếu xạ đến miền Đích TÌNH YÊU. Các thuộc tính của miền nguồn chiếu xạ đến miền đích TÌNH YÊU.

Miền nguồn là CĂN BỆNH. Miền nguồn là THIÊN NHIÊN. Miền nguồn là CUỘC HÀNH TRÌNH. Miền nguồn là SỰ GẦN GŨI.

Miền nguồn là SỰ CHỜ ĐỢI/ KHAO KHÁT BÊN NHAU. Miền nguồn là TÌNH YÊU LÀ NHIỆT/ LẠNH. Miền nguồn là VẬT/BẦU CHỨA ĐỰNG TÌNH CẢM. Miền nguồn là NỖI NHỚ.

Miền nguồn là SỰ NGÂY NGẤT. Miền nguồn là KHÚC CA/BÀI THƠ. 60 CHƯƠNG 3: ẨN DỤ TRI NHẬN VỀ CUỘC ĐỜI TRONG CA TỪ LAM PHƯƠNG. Xác lập ẩn dụ tri nhận về cuộc đời trong ca từ Lam Phương.

Các miền nguồn ẩn dụ tri nhận về cuộc đời trong ca từ Lam Phương. Miền nguồn chiếu xạ đến miền đích CUỘC ĐỜI. Các thuộc tính của miền nguồn chiếu xạ đến miền đích CUỘC ĐỜI. Miền nguồn là CUỘC HÀNH TRÌNH.

Miền nguồn là CAY ĐẮNG. Miền nguồn là THIÊN NHIÊN. Miền nguồn là DÒNG SÔNG. Cơ sở kinh nghiệm làm nền tảng cho các ẩn dụ tri nhận trong ca từ Lam Phương.

79 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 81 PHỤ LỤC 1 PHỤ LỤC 2 PHỤ LỤC 3 CÁC BẢNG BIỂU TRONG ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Thứ tự TÊN BẢNG TRANG bảng Cơ chế chiếu xạ của ẩn dụ ý niệm CUỘC ĐỜI LÀ MỘT 1.1 19 CUỘC HÀNH TRÌNH Lược đồ ánh xạ của ẩn dụ ý niệm CUỘC ĐỜI LÀ MỘT 1.2 19 CUỘC HÀNH TRÌNH Hệ thống các ẩn dụ ý niệm về tình yêu trong ca từ Lam 2.2 Lược đồ chiếu xạ từ miền nguồn CĂN BỆNH 33 Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 2.3 33 trong ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ CĂN BỆNH Lược đồ chiếu xạ của ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ THIÊN 2.4 38 NHIÊN Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 2.5 38 trong ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ THIÊN NHIÊN Lược đồ ánh xạ của ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ CUỘC 2.6 41 HÀNH TRÌNH Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 2.7 42 trong ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH Lược đồ chiếu xạ của ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ SỰ GẦN 2.8 44 GŨI Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 2.9 45 trong ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ SỰ GẦN GŨI Lược đồ chiếu xạ từ miền nguồn SỰ CHỜ ĐỢI/ KHAO 2.10 47 KHÁT BÊN NHAU đến miền đích TÌNH YÊU Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 2.11 trong ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ SỰ CHỜ ĐỢI/KHAO 48 KHÁT BÊN NHAU Lược đồ chiếu xạ của ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ NHIỆT/ 2.12 50 LẠNH Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 2.13 51 trong ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ NHIỆT/ LẠNH Lược đồ chiếu xạ của ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ 2.14 53 VẬT/BẦU CHỨA ĐỰNG TÌNH CẢM Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 2.15 trong ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ VẬT/BẦU CHỨA 55 ĐỰNG TÌNH CẢM Lược đồ chiếu xạ của ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ NỖI 2.16 53 NHỚ Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 2.17 55 trong ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ NỖI NHỚ Lược đồ chiếu xạ của ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ SỰ 2.18 57 NGÂY NGẤT Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 2.19 57 trong ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ SỰ NGÂY NGẤT Lược đồ chiếu xạ của ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ KHÚC 2.20 59 CA/BÀI THƠ Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 2.21 60 trong ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ KHÚC CA/BÀI THƠ Hệ thống các ẩn dụ ý niệm về cuộc đời trong ca từ Lam 3.2 Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 68 trong ẩn dụ ý niệm CUỘC ĐỜI LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH Lược đồ chiếu xạ của ẩn dụ ý niệm CUỘC ĐỜI LÀ CAY 3.3 69 ĐẮNG Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 3.4 69 trong ẩn dụ ý niệm CUỘC ĐỜI LÀ CAY ĐẮNG Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 3.5 71 trong ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU LÀ THIÊN NHIÊN Lược đồ chiếu xạ của ẩn dụ ý niệm CUỘC ĐỜI LÀ DÒNG 3.6 73 SÔNG Các thuộc tính được chiếu xạ giữa miền nguồn và miền đích 3.7 74 trong ẩn dụ ý niệm CUỘC ĐỜI LÀ DÒNG SÔNG CÁC HÌNH ẢNH TRONG ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Thứ tự TÊN HÌNH ẢNH TRANG hình ảnh 1.1 Lược đồ hành trình (đường đi) 18 2.1 Biểu đồ ẩn dụ tri nhận về TÌNH YÊU 29 3.1 Biểu đồ ẩn dụ tri nhận về CUỘC ĐỜI 63 MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1. Ngôn ngữ học tri nhận là một trào lưu mới được phát triển trong vài chục năm trở lại đây, trong hơn ba mươi năm qua kể từ khi ra đời, thế giới đã ghi nhận nhiều công trình nghiên cứu lớn và chuyên sâu với những tên tuổi nổi tiếng.

Như vậy, với sự ra đời của ngôn ngữ học tri nhận, nhân loại đã có rất nhiều những bước tiến vượt bậc trong cách thức nghiên cứu ngôn ngữ. Thông qua việc tìm hiểu này, chúng ta hiểu thêm về ngôn ngữ cũng như là bản sắc văn hóa của từng quốc gia, từng vùng miền. Nghiên cứu ẩn dụ tri nhận trong tác phẩm văn học, trong âm nhạc là một trong những hướng nghiên cứu mới của trào lưu ngôn ngữ học tri nhận, nó được tiến hành nghiên cứu ngôn ngữ trên những kinh nghiệm vốn có và cách thức con người tri nhận về thế giới thông qua nhận thức của họ. Trong văn học và âm nhạc ẩn dụ tri nhận giúp ta mở ra sự sáng tạo, phá cách trong cách cảm nhận thế giới và mở ra khả năng tìm tòi cũng như khám phá các mối liên hệ giữa sự vật, hiện tượng chứ không phải là hiểu đơn giản sự phản ánh các sự vật, hiện tượng bằng các cấu trúc thông thường.

Như vậy, thông qua việc nghiên cứu ẩn dụ tri nhận, con người sẽ có trí tưởng tượng phong phú và đa dạng hơn. Lam Phương – người nhạc sĩ tài hoa, tiêu biểu trong nền tân nhạc Việt Nam, với hơn 217 nhạc phẩm được sáng tác từ năm 1952 đến 2020. Tất cả nhạc phẩm thuộc nhiều thể loại, nhiều nội dung khác nhau, có thể nói ông đã dùng cả cuộc đời của mình để gắn bó với lịch sử tân nhạc (hơn 60 năm). Những ca khúc ông viết cho đến ngày nay vẫn được khán thính giả yêu mến và được rất nhiều ca sĩ nổi tiếng trình bày.

Các bản nhạc của Lam Phương là các nhạc phẩm được viết bởi “một người Việt Nam xa xứ tríu nặng nỗi nhớ quê nhà da diết, nhớ vùng đất mình đã đi qua và 1 gởi lại những ca khúc ấn tượng với đời”1. Nhạc ông là tình yêu người, yêu đời, yêu quê hương. Với ngôn từ đơn sơ và mộc mạc, chan chứa cảm xúc hòa cùng giai điệu lưu luyến và êm ái, dễ khắc sâu trong tâm trí khán thính giả. Nghiên cứu ca từ Lam Phương từ góc độ ẩn dụ tri nhận là một hướng nghiên cứu mới, có thể sẽ đem lại những phát hiện bất ngờ; từ đó người đọc nắm bắt rõ hơn về quá trình tư duy trong ca từ, đồng thời cũng gợi mở, làm sáng tỏ những ý niệm trừu tượng dưới những vỏ ngôn từ mà nhạc sĩ thể hiện.