Luận án tiến sĩ tục ngữ nhật bản về văn hoá ứng xử có so sánh với tục ngữ việt n

rJ6r DAI HOC QUÒC GIÀ HA NOI TRUÒNG DAI HOC KHOA HOC XÀ HÓI VA NHÀN VÀN NGUYEN THI HONG THU TUC N G € N H À T BÀN V È VÀN HOA ÙNG XU (CO s o SÀNH VÓI TUC NGÌT VIET NAM) LUÀN AN TIÈN SÌ NGÌT VÀN CHUYÈN NGÀNH: VÀN HOC DAN GIAN MA SO: 50407 NGlTÒI HirÒNG DAN: GS.TS LE CHI QUÈ DAI HOG Q U Ò G è l A HA (MPI TRUNca TÀM TMÓNO TIN tNU VIÈN K-L// m^^ HA NOI - 2005 LOI CAM DOAN Tòi xin cam doan day là còng trình cùa rieng tòi. Càc so licu, két qua néu rong luan àn là trung thuc va chua iixng dugc ai còng bo trong bai ky còng rình nào khàc. Tàc già luan àn Nguyén Thi Hong Thu Danh muc càc ky hléu va chfi viét tàt r.S = Phó giào su 3.S = Giào su Mxb = Nhà xuat bàn Fr. = Trang IT = So' thu* tu Danh miic càc bang va hình ve 1- Bang tóm luac nhùng sinh boat tin nguòng va lòn giào (1-1, ir.

2- Bang thò'ng ké so sành so liéu càc moi quan hC già dình va xà hòi (2-1, lr.96) 3- Bang thong ke so sành su ành huòng cùa Nho giào doi vói càc moi quan he già dình va xà hoi (2- 2, lr. 4-Bàng so sành càc nhóm va càc cap chù de trong tue ngù Vici Nam vàNhàtBàn(3-l,lr. 5- Bang thò'ng kè ve lin do lòn giào Nhal Bàn (3-2, ir. 6- Hình ve the hien quan he giao nhau (1-1, ir.

7- Hình ve the hien quan he ngang hàng cùng bi bao hàm (1-2, lr.32) 8- Hình ve the hien quan he giùa lin nguòng bàn dia vói Phàt giào v à T h à n d a o ( 3 - l , tr. MUC LUC Ma dàu 1 Chucfng 1: Khài quàt ve kotowaza (tue ngu") va vàn boa ùmg xù* NhatBàn 21 1. Giói thuye't ve càc khài niem 21 1. Tóng quan ve van boa va van hoà ung xù Nhal Bàn 40 Tiéu ket 55 Hiucfng 2: 'àn hoà ùTig xù* trong tue ngìrNhat Bàn 57 2.

Vàn hoà iJng xù the hien trong mò'i quan he cùa con nguòivói thien nhién 59 2. Vàn hoà ling xù the hien trong càc mò'i quan he già dình va xà bòi 74 2. Vàn boa ijfng xù the hien trong quan niem ve nhàn sinh (ùng xù vói bàn tbàn) 98 Tiéu ket Ili DiUcfng 3: • uóc dàu so sành vàn hoà umg xù duac the hién trong tue ng&Nhat va tue ngOr Viét 113 ^. NbiJng diém gap gógiùa bai dàn toc 115 ^.

Mot dòi net dàc tbù trong vàn hoà ùng xùNbat Bàn 122 >. Su dòc dào trong càch thè hien cùa tue ngù hai nuóc 155 néu két 167 Cétluan 169 li liéu tham khàc hu lue MÒ DAU I. Tinh càp thiét cùa de tài 1. Huò'ng ùng cuoe vàn dòng Thàp ky Vàn hoà do UNESCO phàt dong tu nhung nàm 80 cùa the ky 20, giói kboa hoc Vici Nam, a càc ngành, càc cap do khàc nhau dà dànb nhiéu thòi gian va tri lue de tién hànb nghién cùu vàn hoà nuóc mình va vàn hoà cùa mot so nuóc trong khu vuc cung nbu irén thè giói.

Nhùng thành tuu dal duoc khòng ehi co già tri ve mal hoc ihuàt ma irèn ihuc le no dà góp sue dinli bucrng ebo su pbàl irién loàn dien cùa dal nuóc. Ò ITnb vue vàn boa dàn gian, cu the là vói the loai tue ngù, vói y ihùe tran trong doi vói di san vàn hoà cùa dàn toc, càc hoc già Vici Nam dà dànb nhiéu làm huyél de suu làp, bièn soan nen nhiéu tuyén làp rat eó già tri. Co nliiéu còng irinb ngbièn cùu ve tue ngù a nhiéu khia canh dà duoc ra dói. Vàn hoà ùng xù nói ebung va vàn boa ùng xù duac the hien qua tue ngù nói riéng là mot trong nhùng de lai gàn day bài dàu duac quan làm dén nhiéu.

Tuong dói gàn nhau ve mal dia ly, cùng chiù ành huóng tu cài nói vàn minb Trung Hoa vT dai nen giùa Nhal Bàn va Viet Nam co khà nhiéu su luang dòng ve vàn hoà. Trèn ihue té, bai nuóc dà co cjuan he vói nhau lù làu dói. Xa bori ibi chung la chua dù cu lièu de nbàc lói, nhung mot Hòi An co vói nhiéu chung tfeh vàn boa Nhal a Vici Nam, mot phong trào Dòng Du cùa nguòi Vici Nam lai Nhàt cùng dù de minb chung ebo su giao luu này. Ngày nay, dac bici tu sau khi Viet Nam thuc bièn chfnb sàch ma cùa, quan he bop tàc bùu nghi Vici Nam - Nbàt Bàn duac mó rong va phàl trién hcm bao gió bel.

Tuy nbien, eó mot thuc trang là chung la dugc biét dén Nhal Bàn là mot dal nuóc ràì phàt irién ve kinb le ma con chua chù y nhiéu dén vice nghien cùu vàn hoà cùa quóc dào này. Chinb vi vày, di sàu tìm biéu vàn hoà Nhàt Bàn dà trò thành mot nhu cdu lai yen trong giai doan hien nay. Nhal Bàn co mot kho tàng kotowaza (tue ngù, thành ngù, chàm ngòn. Nguói Nhàt rat coi trong va tu hào ve bó phàn vàn hoà phi vài the này.

Co the coi kotowaza là mot loai hình vàn bòa- ngòn ngù eó khà nàng phàn ành mot càch sinh dòng va toàn dién ve dói song xà bòi con nguói Nhàt Bàn. Nò là mot euón sàch giào kboa km, là càm nang cùa moi thè hC, dóng thòi no cùng phàn ành mot nen vàn hoà da sàc dien, dòc dào vùa rà't truyén thong va cùng rat hien dai, vùa rat Dòng phuang nhung cùng ebùa nhiéu nliùng yéu lo vàn hoà Tày phucmg cùa xù sa hoa anh dào. Nói tóm lai, a góc dò folklore, kotowaza là neri Iiòi tu mài càch toàn dièn, phong pini nhùng gid iri vàn ìióa dàn gian cùa mot dàn toc. Cbinh bòi vày nò dà tra thành dói tuong ngbièn cùu cùa nhiéu ngành kboa hoc a Nhàt Bàn va a klià nhiéu nuóc irèn thè giói.

Chiém mot phàn lón trong kho tàng kotowaza (tue ngù) là càc dan vi lue ngù the bièn ve càch doi nhàn xù die, quan niem ve nhàn sinh cùa moi tàng lóp nJiàn dàn trong xà hòi. Co the coi tue ngù là mot euón tu dien ma trong dò ngutti la co thè tìm thày càch ùng xù thicb hgp ebo càc moi quan bè trong già dình. Hong xà bòi, trong còng dóng v. Nói mot càch khàc, qua mot bò phàn tue ngù, nguói la eó the biéu duac ve vàn hóa ùng xù cùa dal nuóc Mal trai moc này.

Co rat nhiéu tuyén làp kotowaza dugc luu hànb rong rài trong còng chung Nhal Bàn va chung cùng dugc dich va phrf bién à nhiéu nuóc trèn the giói. Tuy nhièn ò Vièt Nam, chung ta chi mói dugc biét dàm ba don vi tue ngù nàm rài ràc a càc loai sàch bào va bau bét chung dugc dich lù càc thu liéng khàc, ngoài liéng Nhàt. Trong ITnh vuc ngbièn cùu, nói chung, vi nhiéu ly do, cà khàch quan làn chù quan, chung la cùng chua ibat quan tàm dén màng vàn hoà này. Qio dén nay chua co mot còng Irình nào giói ibièu mòl càch luang dói day dù va co bè thò'ng ve tue ngù Nhàt Bàn.

Co ihé khàng dinb day là van de vàn con déngó. ràì càn ducfc quan làm. Vói càc ly do trèn, chung tòi nhàn thày vièc ngbièn cùu ve tue ngù Nhàt Bàn ò moi kbia canh là mot vièc làm hèì sue càn ihiét. Chon de tài: 'Tue ngù Nhal Bàli ve vàn hoà ùng xiY\ chung tòi hy vong bang vice làm thiét thuc cùa mình, a phuang dien ly luan kboa hoc, se góp phàn giói ihièu ve mot bò phàn vàn hoà dàn gian cùa Nliàt Bàn a phuang dien là mot the loai vàn lioc, <ld.c bici trong dò co vice giói thuyét càc kliài nièm ca bàn va vach ra mot so dàc tmng cùa the loai.

Mal khàc, chung tòi cùng co gang nèu lèn nhùng nel dàc thù cùa vàn hoà ùng xù Nhàl Bàn, làm rò thèm nhùng net dep iniyén thong Irong làm hdn va tinh càch ngUcìi dàn Nhal, góp phàn khàc hoa dien mao vàn boa Nhal Bàn nói chung. Cùng qua de tài này, chung ta se co dip nhàn ra nhùng nel lU(/ng dóng va di biét ve vàn boa giùa hai dàn toc nói rièng va càc dàn toc khàc Hong khu vue va trèn thè giói nói chung, de lù dò chung la '^hiéu ngudi, hié\i uf bon va co cdcìi l'cng xù lliieli ìu/p khi tham già bòi nhàp. Chung tòi dal ra muc lièu bang su lao dòng diUc su nghiém tue va vd't vd trong mot tildi gian dai. còng tiìnb cùa chung tòi se góp phàn cung càp lì nhiéu tri thùc ve Nliàt Bàn ebo nbùnii nuuói làm cònu tàc nebièn cùu cune nbu phuc vu cho vièc hoc làp, giàng day ve ngòn ngù, vàn hoc, vàn hoà dàn gian Nhàt Bàn.

IL Dòi tuong va phain vi nghièn cùfu Tmóc bel, chung tòi xàc dinh day khòng phài là mot chuyèn luan cùa ngành vàn hoà hoc ve vàn boa ùng xù ma là vàn hoà ùng xù dugc the bièn qua vièc nghièn cùu kotowaza- tue ngù. Xàc dinh diéu này là làl quan trong bài nò dinh huóng cho vice trién khai nói dung luan àn. Nliu trèn dà trình bay, a Vièt Nam, chung ta chua biét nhiéu dén vàn hoà dàn gian Nhàt Bàn nói chung, lue ngù Nhal Bàn nói rièng. Vice dàu lièn ma luan àn càn phài làm dò là vièc xàc djnh càc khài niem ve ihé loai.

Day là mot vièc cuc ky khó khan. Nhu chung ta dà biét, a Vièt Nam dà co rat nhiéu nguói, trong so dò eó nhiéu hoc già eó uy tin, a càc ngành kboa hoc khàc nhau, tham già vièc xàc dinh hai khài nièm là ihàidi ngù va lue ngù. Còng vice này dugc lién hànli lù càch day vài chuc nàm va ve ca bàn ranb giói cùa chung dà dugc vach ra, nhung cho dén nay cùng con lon lai mot so vàn de ma chua eó dugc su dóng ihuàn boàn toàn. Xàc dinh càc khài nièm này trong liéng Nhàt khòng chi giùp cho vièc tìm kiém tu lièu phuc vu cho luan àn ma nò con dóng góp cho càc ngành nghièn cùu ve Nhàt Bàn hoc (ngòn ngù, vàn hoc, vàn hoà.) mot ihuàt ngù mang Ifnh kboa hoc chuyèn ngành.

Khài niem liép ihco ma luan àn càn xàc dinh dò là vàn hoà ùng xù. Tuy co khà nhiéu dinh ngbla dà dugc dua ra, song chung tòi cùng muón nèu lèn quan niem rièng cùa mình trèn ca sa eó liép thu thành tuu cùa nhùng nguói di tmóc. Vàn boa ùng xù ben quan dén rà't nhiéu Ilnb vuc nhu: vàn boa hoc, tàm ly hoc, xà bòi hoc, kinli té, giào due, lich su, y té (sinh de cùng nàm trong ITnh vuc này, chàng ban vice kéboach hoà già dình.) cà duói hình thùc Ifuc liép làn giàn lièp v.