Luận án tiến sĩ lý luận phê bình văn học của nhóm hàn thuyên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI NGÔ THỊ THU HƢỜNG Lý LUËN PH£ B×NH V¡N HäC CñA NHãM HµN THUY£N LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN HÀ NỘI - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI NGÔ THỊ THU HƢỜNG Lý LUËN PH£ B×NH V¡N HäC CñA NHãM HµN THUY£N Chuyên ngành: LÍ LUẬN VĂN HỌC Mã số: 9.220120 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TSKH BÙI VĂN BA 2.TS HOÀNG MINH LƢỜNG HÀ NỘI - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả được nêu trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào. Nếu sai, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, tháng 7 năm 2019 Tác giả luận án Ngô Thị Thu Hường LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.NGND Bùi Văn Ba (Phương Lựu) - người thầy đã tận tình hướng dẫn và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Hoàng Minh Lường đã hỗ trợ GS.TSKH Bùi Văn Ba trong quá trình hướng dẫn, giúp tôi hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới trường Đại học Sư phạm Hà Nội, quý thầy cô là giảng viên của tổ Lý luận văn học - khoa Ngữ văn - trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đặc biệt là PGS.TS Trần Mạnh Tiến - nguyên Tổ trưởng bộ môn Lý luận văn học, Tiến sĩ Đỗ Văn Hiểu - Tổ trưởng bộ môn Lí luận văn học, đã tạo điều kiện để tôi hoàn thành khóa học và thực hiện luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lào Cai đã tạo điều kiện để tôi được tham gia học tập, nghiên cứu, hoàn thành luận án. Tôi xin cảm ơn đến các đồng nghiệp và bạn bè đã động viên, chia sẻ những kinh nghiệm trong quá trình hoàn thành luận án.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, người thân đã động viên và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng 7 năm 2019 Tác giả luận án Ngô Thị Thu Hường LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iii MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án.

5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Giai đoạn trƣớc thời kỳ Đổi mới 1986. Những ý kiến phủ nhận hoàn toàn. Những ý kiến tuy phê phán, nhưng có phần khẳng định.

Giai đoạn sau Đổi mới 1986. Những ý kiến đánh giá lại theo chiều hướng dần dần khẳng định về cơ bản. Nhiệm vụ nghiên cứu tiếp tục. 30 CHƢƠNG 2: KHÁI QUÁT VỀ NHÓM HÀN THUYÊN.

Bối cảnh ra đời nhóm Hàn Thuyên. Bối cảnh chính trị, văn hóa xã hội. Bối cảnh văn học. Những biểu hiện tích cực của nhóm Hàn Thuyên.

Xét từ gốc gác gia đình. 43 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Xét từ tôn chỉ mục đích. Xét từ ấn phẩm.

Về cộng tác viên. Tính phức tạp về tƣ tƣởng và học thuật của các thành viên chủ chốt. Những trí thức có lòng yêu nước nhưng dễ dao động. Những người đã từng hoặc đang theo chủ nghĩa Trotsky.

Các nhà lý luận phê bình có xu hướng Mác-xít, nhưng không theo Lênin, ít nhiều bị tình nghi là Trotskit. 54 CHƢƠNG 3: TƢ TƢỞNG VĂN HỌC CHỦ YẾU CỦA TRƢƠNG TỬU. Tƣ tƣởng văn học của Trƣơng Tửu không mang tính chất Trotskit, nhƣng cũng không theo chủ nghĩa Lênin. Tư tưởng văn học của Trương Tửu không mang tính chất Trotskit.

Tư tưởng văn học của Trương Tửu cũng không theo chủ nghĩa Lênin. Dấu ấn của chủ nghĩa Mác và chủ nghĩa S.Freud trong tƣ tƣởng văn học của Trƣơng Tửu. Dấu ấn của chủ nghiã Mác. Dấu ấn của chủ nghĩa S.Freud cùng một số thuyết tâm lý khác.

Sự tương đồng với chủ nghĩa Mác - phân tâm, một loại hình của chủ nghĩa Mác phương Tây. Lý thuyết của Hypolyte Taine trong tƣ tƣởng văn học của Trƣơng Tửu. Những yếu tố cải biến. Yếu tố giữ nguyên.

Sự chuyển biến nhanh chóng về tƣ tƣởng và học thuật của Trƣơng Tửu ngay khi tham gia Cách mạng và kháng chiến. Tích cực phục vụ chế độ mới. Từ chính trị phản tỉnh đến học thuật. 95 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com v CHƢƠNG 4: TIẾN TRÌNH LÝ LUẬN PHÊ BÌNH VĂN HỌC CỦA LƢƠNG ĐỨC THIỆP.

Việt Nam thi ca luận (Khuê Văn xuất bản cục, 1942). Về thơ ca Việt Nam cổ điển và hiện đại. Những vấn đề liên quan với đặc trưng chung của thơ. Văn chƣơng và xã hội (Đại học thư xã, 1944).

Về sự phản ánh xã hội và tính giai cấp của văn học. Phân tích tính giai cấp của văn học hiện đại Việt Nam. Nghệ thuật thi ca (Nxb Hàn Thuyên, H. Đào sâu thêm về tính xã hội và tính giai cấp trong thơ.

Lại nói thêm về nội dung tình cảm và hình thức ngôn ngữ của thơ. Về triển vọng của thơ. 141 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ. 143 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

144 PHỤ LỤC - Danh mục ấn phẩm của Hàn Thuyên xuất bản cục. 156 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đầu những năm 40 thế kỷ XX có ba nhóm văn hóa văn học nổi bật trên văn đàn Việt Nam đó là các nhóm: Tri Tân, Thanh Nghị và Hàn Thuyên. Hai nhóm Tri Tân và Thanh Nghị được đánh giá tương đối nhất trí ngay từ đầu.

Riêng nhóm Hàn Thuyên về cơ bản bị phê phán kịch liệt, hầu như gần suốt nửa thế kỷ. Nhưng đến thời kỳ sau Đổi mới Hàn Thuyên mới được khôi phục dần, song đến nay vẫn còn nhiều vấn đề phải tiếp tục nghiên cứu, giải quyết. Đây chính là nguyên nhân cơ bản để chúng tôi lựa chọn đề tài: Lý luận phê bình văn học của nhóm Hàn Thuyên và tiến hành nghiên cứu công trình này. Mục đích nghiên cứu Nhóm Hàn Thuyên hoạt động trên nhiều mặt khá phong phú phức tạp, nhưng xuất phát từ yêu cầu của chuyên ngành Lí luận văn học, chúng tôi chỉ nghiên cứu phương diện lý luận phê bình văn học mà thôi.

Trong chuyên ngành Lí luận văn học, có nhiều hướng nghiên cứu: Trước hết là Lý thuyết ứng dụng, tức là vận dụng một loại lý thuyết hay quan niệm văn học nào đó để phân tích đánh giá một tác gia, một tác phẩm hay một hiện tượng văn học. Thứ hai là hướng Lý thuyết khái quát, phải từ những thực tiễn văn học cụ thể tiến lên khái quát cho được những vấn đề lý thuyết ít nhiều mới mẻ; thứ ba là Lý thuyết lịch sử. Đề tài Lý luận phê bình văn học của nhóm Hàn Thuyên mà chúng tôi chọn là thuộc loại Lý thuyết lịch sử, tức là lý thuyết trong lịch sử, vì những mục đích như sau: 2. Trong việc phấn đấu hiện đại hóa nền lí luận văn học trước mắt của nước nhà, phải ra sức tổng kết những thành tựu và thiếu sót, những thành công và thất bại trong di sản lý luận của dân tộc từ thời trung đại, nhất là trong thế kỷ XX.

Riêng về nhóm Hàn Thuyên là xoay quanh vấn đề tiếp thu lý thuyết nước ngoài gồm những chủ thuyết nào, mối quan hệ của chúng ra sao, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 nhất là việc vận dụng những lý thuyết ấy vào thực tiễn văn học nước nhà như thế nào, đúng hay sai, rất phức tạp, ý kiến chưa thống nhất phải tiếp tục làm sáng tỏ với cách đánh giá khách quan, theo đường lối đổi mới của Đảng. Nhưng đổi mới không phải là nói ngược hoàn toàn, mà phải thật khách quan, đúng sai rạch ròi, có thế mới thực sự rút ra được những bài học thiết thực cho việc xây dựng nền lý luận trước mắt. Gắn bó chặt chẽ với mục đích về lí luận văn học nói trên là ý nghĩa về văn học sử. Khi đã đánh giá khách quan chính xác thì mới xác định đúng vai trò tích cực ít nhiều có thể có và tác dụng tiêu cực của nhóm Hàn Thuyên trong tiến trình ý thức văn học của nước nhà trong nửa đầu thế kỷ XX.

Cuối cùng, như là một phần kết tinh của hai mặt nói trên, kết quả nghiên cứu của luận án sẽ có thể vận dụng vào trong nhà trường trong việc giảng dạy phần Lí luận văn học hiện đại cũng như phần Văn học sử Việt Nam giai đoạn 1940 - 1945. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Trước tiên, chúng tôi tìm hiểu tình hình chung về mọi mặt của nhóm Hàn Thuyên để làm nền tảng. Nhưng về lĩnh vực lý luận phê bình văn học trong nhóm Hàn Thuyên chỉ có hai nhân vật là Trương Tửu và Lương Đức Thiệp. Điều này sẽ được chứng giải cụ thể ở những phần sau của luận án.

Đối với trường hợp Lương Đức Thiệp thì tương đối rõ ràng, ông mất tích ngay năm 1945. Các công trình của ông đều chủ yếu dựa vào bản gốc: Việt Nam thi ca luận (Khuê văn xuất bản cục, H.1942); Văn chương và xã hội (Đại học thư xã, H.1944), Nghệ thuật thi ca (Hàn Thuyên xuất bản. Đối với trường hợp Trương Tửu thì cần giới thuyết rõ thêm. Ông đã viết sách ngay từ năm 1931 (công trình Triết lý Truyện Kiều) và những công trình viết trong chế độ mới như Truyện Kiều và thời đại Nguyễn Du (Nxb Xây dựng, H.

thì không thuộc phạm vi đối tượng nghiên cứu chủ yếu, tất nhiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 có thể liên hệ đối chiếu khi cần thiết. Chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu các công trình do chính Nhà xuất bản Hàn Thuyên công bố như: Kinh Thi Việt Nam (1940); Nguyễn Du và Truyện Kiều (1942); Tâm lý và tư tưởng Nguyễn Công Trứ (1943); Văn chương Truyện Kiều (1945); Tương lai văn nghệ Việt Nam (1945). Những công trình này được in lại ngay trong thế kỷ mới này qua công sức sưu tầm và biên tập, giới thiệu của PGS.TS Trịnh Bá Đĩnh và PGS.TS Nguyễn Hữu Sơn: Trương Tửu - Tuyển tập nghiên cứu, phê bình (Nxb Lao động, H.