Luận án TS: Nghiên cứu Xây dựng Hệ thống Thông tin Phục vụ Du lịch tại Việt Nam

BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI PHAN THỊ HUỆ NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG HỆ THỐNG THÔNG TIN PHỤC VỤ DU LỊCH TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN HÀ NỘI, 2015 BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI PHAN THỊ HUỆ NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG HỆ THỐNG THÔNG TIN PHỤC VỤ DU LỊCH TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Khoa học Thông tin – Thư viện Mã số: 62320203 LUẬN ÁN TIẾN SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Hữu Hùng 2.TS Mai Hà HÀ NỘI - 2015 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của chính tác giả. Các kết quả nghiên cứu và kết luận trong luận án này là trung thực, không sao chép từ bất kì một nguồn nào và dưới bất kì hình thức nào. Việc tham khảo các nguồn tài liệu (nếu có) đã được thực hiện trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định. Tác giả luận án Phan Thị Huệ 1 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

1 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. 2 DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, MÔ HÌNH. Cơ sở lí luận và thực tiễn về hệ thống thông tin phục vụ du lịch 15 1. Cơ sở lí luận về hệ thống thông tin phục vụ du lịch.

Cơ sở thực tiễn về hệ thống thông tin phục vụ du lịch. Thực trạng tổ chức và hoạt động thông tin phục vụ du lịch tại Việt Nam 2. Thực trạng tổ chức cơ quan thông tin du lịch. Thực trạng hoạt động thông tin phục vụ du lịch.

Nhân lực phục vụ hoạt động thông tin du lịch. Cơ sở vật chất kĩ thuật và hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ hoạt động thông tin du lịch. Các yếu tố tác động đến hoạt động thông tin phục vụ du lịch. Đánh giá chung.

Đề xuất mô hình và các giải pháp xây dựng hệ thống thông tin phục vụ du lịch tại Việt Nam 3. Đề xuất mô hình hệ thống thông tin phục vụ du lịch. Các giải pháp thực thi mô hình hệ thống thông tin phục vụ du lịch. 158 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ. 162 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 173 2 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1 CBTT Cán bộ thông tin 2 CNTT Công nghệ thông tin 3 CQTT Cơ quan thông tin Bộ phận thông tin 4 CSDL Cơ sở dữ liệu 5 DVTT Dịch vụ thông tin 6 HTTT Hệ thống thông tin 7 HTTTDL Hệ thống thông tin phục vụ du lịch 8 HĐTT Hoạt động thông tin 9 HĐTTDL Hoạt động thông tin du lịch 10 NDT Người dùng tin 11 NCT Nhu cầu tin 12 PL Phụ lục 13 SPTT Sản phẩm thông tin 14 SP&DVTT Sản phẩm và dịch vụ thông tin 15 TTTT Trung tâm thông tin 16 TTTTDL Trung tâm thông tin du lịch 3 DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, MÔ HÌNH Bảng 1 Tổng hợp kết quả điều tra tính kịp thời và thời sự của sản phẩm và dịch vụ thông tin du lịch ……………………….1 Biểu đồ về nhu cầu loại hình tài liệu của các nhóm người dùng tin du lịch 99 Hình 2.2 Biểu đồ về nhu cầu về nội dung thông tin của người dùng tin du lịch .3 Biểu đồ về nhu cầu sử dụng dịch vụ thông tin mà người dùng tin du lịch thường sử dụng………………………………………………….4 Biểu đồ về sự khác nhau giữa thông tin với thực tế sản phẩm và dịch vụ du lịch……………………………………………….5 Biểu đồ về sự hấp dẫn về hình thức của các sản phẩm thông tin du lịch.6 Biểu đồ về ý‎kiến đánh giá mức độ đáp ứng nhu cầu tin của người dùng tin du lịch……………………………………………………………….7 Biểu đồ về những khó khăn người dùng tin thường gặp phải khi tìm kiếm thông tin.1 Sơ đồ cấu trúc của hệ thống thông tin phục vụ du lịch………………….2 Sơ đồ dòng dữ liệu của hệ thống thông tin phục vụ du lịch…………….3 Sơ đồ mô tả cơ chế quản lí, điều hành hệ thống thông tin phục vụ du lịch 123 Hình 3.4 Sơ đồ về sự chuyển động thông tin trong hệ thống thông tin phục vụ du lịch 128 Hình 3.5 Mô hình hệ thống thông tin phục vụ du lịch…………………………….6 Sơ đồ hệ thống mạng của hệ thống thông tin phục vụ du lịch……………. Tính cấp thiết của đề tài luận án Trong vài thập kỉ gần đây, cùng với những thành tựu phát triển kinh tế của đất nước, ngành du lịch đã mang lại cho nền kinh tế quốc dân một nguồn thu đáng kể.

Đảng và Nhà nước ta xác định “Phát triển du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, nhằm góp phần thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, X cũng chỉ rõ “Du lịch là một ngành kinh tế mũi nhọn, xếp thứ hai về doanh thu trong số các ngành xuất khẩu của Việt Nam”. Để phát triển nhanh, bền vững và thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của quốc gia, ngành du lịch không chỉ tự thân nỗ lực, mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có thông tin và hoạt động thông tin du lịch (HĐTTDL). Có thể thấy, thông tin được tổ chức tốt là cơ sở để các nhà quản lí hoạch định chính sách phát triển du lịch, để cán bộ du lịch nâng cao kiến thức, trình độ chuyên môn.

Ngoài ra, thông tin còn góp phần nâng cao nhận thức của người dân địa phương về vai trò của du lịch. Đặc biệt, thông tin là chiếc “cầu nối” giữa điểm du lịch với du khách, là công cụ tuyên truyền, quảng bá và xúc tiến hữu hiệu làm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp và khách du lịch. Hiểu được tầm quan trọng của thông tin, những năm qua, ngành du lịch đã dành nguồn kinh phí không nhỏ đầu tư cho hoạt động thông tin (HĐTT) với một mạng lưới các cơ quan thông tin (CQTT) rộng khắp trên toàn quốc và phát hành nhiều loại sản phẩm thông tin (SPTT) du lịch nhằm giới thiệu đất nước, con người và du lịch Việt Nam… Các SPTT du lịch này được đưa tới người dùng tin (NDT) qua các dịch vụ như cung cấp tài liệu gốc, thông tin du lịch trực tuyến, trao đổi thông tin, tư vấn thông tin, phổ biến thông tin… và được truyền tải trên nhiều phương tiện thông tin khác nhau. Những hoạt động này phần nào đáp ứng được nhu cầu tin (NCT) của NDT và các lĩnh vực liên quan.

5 Bên cạnh những mặt đạt được, HĐTT phục vụ du lịch còn nhiều hạn chế, các CQTT hoạt động còn mang tính đơn lẻ, chưa mang tính hệ thống, thiếu sự điều hành giám sát của cơ quan quản lí các cấp. Các sản phẩm và dịch vụ thông tin (SP&DVTT) du lịch còn trùng lặp, thiếu tính chuyên nghiệp, việc cung cấp thông tin nhiều khi chưa kịp thời, chính xác, thậm chí nhiều doanh nghiệp vì mục đích lợi nhuận đã đưa ra những thông tin quảng cáo thiếu tính trung thực. Điều này không những gây tâm lí không tốt, không thiện cảm cho khách, cho doanh nghiệp du lịch, mà còn dẫn đến tình trạng khó quản lí thông tin, hoạch định chính sách phát triển thị trường du lịch Việt Nam. Nguyên nhân của những hạn chế trên có nhiều, song chủ yếu là do HĐTTDL chưa được tổ chức thống nhất từ trung ương đến địa phương.

Đến nay vẫn chưa có một cơ sở dữ liệu (CSDL) du lịch dùng chung cho toàn ngành, thiếu sự phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan quản lí, doanh nghiệp du lịch, người làm du lịch, thậm chí cả của những người dân địa phương và du khách… dẫn đến HĐTTDL đạt hiệu quả chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của ngành du lịch Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Xuất phát từ thực tiễn trên, việc nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin phục vụ du lịch (HTTTDL) đảm bảo sự thống nhất từ trung ương đến địa phương, từ cơ quan quản lí các cấp đến từng đơn vị, đảm bảo việc bổ sung, chia sẻ nguồn lực thông tin giữa các CQTT trong toàn ngành với mục tiêu cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời đến NDT du lịch trong và ngoài nước trở nên cần thiết và cấp bách. Vì vậy, chúng tôi chọn “Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin phục vụ du lịch tại Việt Nam” làm đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành khoa học thông tin – thư viện. Tổng quan tình hình nghiên cứu Từ những năm 60 của thế kỉ XX đến nay, trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã có nhiều công trình, bài viết nghiên cứu về hệ thống, HTTT nói chung, luận giải tầm quan trọng của thông tin/SPTT trong hoạt động du lịch.

Các nghiên cứu về lĩnh vực này có thể chia thành hai nhóm chủ đề chính sau: 6 2. Các nghiên cứu về lí thuyết hệ thống và hệ thống thông tin 2. Nghiên cứu về lí thuyết hệ thống Nghiên cứu HTTT dựa trên lí thuyết hệ thống là một hướng nghiên cứu mang tính khoa học và phù hợp với thực tiễn trong thời đại ngày nay bởi lí thuyết hệ thống là một khoa học nghiên cứu các vấn đề chung nhất của hệ thống. Lí thuyết hệ thống được sáng lập bởi LV.

Từ góc độ nghiên cứu sinh học, ông cho rằng: “Mọi tổ chức hữu cơ đều là những hệ thống được tạo nên từ các tiểu hệ thống và ngược lại cũng là một phần của hệ thống lớn hơn”. Trong học thuyết của mình, V.Bertalanffy khẳng định “Chỉnh thể bao giờ cũng lớn hơn phép cộng cơ học của các yếu tố cấu thành”. Tính cấu thành này dẫn đến việc sản sinh nhiều thuộc tính mới chỉ có ở hệ thống do tác động qua lại giữa các phần tử như: tính thích nghi, tính trồi, tính nhất thể và quản lí. Đây là công trình có tính chất nền tảng cho sự hình thành và phát triển của lí thuyết hệ thống.

Sau này, dựa trên lí thuyết chung về hệ thống, trong mỗi lĩnh vực cụ thể, mỗi nhà khoa học lại đưa ra học thuyết về lí thuyết hệ thống phù hợp nhằm nghiên cứu và giải quyết vấn đề theo quan điểm tổng thể như: K.Boulding (Khoa học quản lí); Stefford Beer, Norbert Wiener, Ross Ashby (Điều kiển học); Claude Shanon (Lí thuyết thông tin); Pincus và Minahan (Công tác xã hội)… Ở Việt Nam, một số nhà khoa học vận dụng thành công lí thuyết hệ thống như GS.Hoàng Tụy đã tiếp cận và áp dụng lí thuyết hệ thống để giải quyết bài toán quản lí kinh tế và xã hội [73]; GS.