Luận án: Truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng COVID-19 tại Việt Nam - Nghiên cứu báo chí

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ "Truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng ở Việt Nam (Nghiên cứu báo chí trung ương và các kênh truyền thông Chính phủ trong đại dịch COVID-19)" của Káp Thành Long là một công trình khoa học tiên phong trong chuyên ngành Báo chí học, được hoàn thành vào năm 2025. Trong bối cảnh các cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu như đại dịch COVID-19 ngày càng trở nên phức tạp, nghiên cứu này đóng vai trò then chốt trong việc khám phá vai trò sống còn của truyền thông trong quản trị khủng hoảng và điều hành chính sách công. Luận án không chỉ dừng lại ở việc mô tả mà đi sâu vào phân tích cơ chế, hiệu quả và những thách thức của truyền thông quyết sách chính trị (TTQSCT) trong điều kiện đặc thù của Việt Nam.

Bối cảnh khoa học và tính tiên phong của nghiên cứu Nghiên cứu được đặt trong bối cảnh các chính phủ trên toàn cầu phải đối mặt với “bài kiểm tra” toàn diện về năng lực truyền thông chính sách trong đại dịch COVID-19. Tại Việt Nam, chính phủ đã ban hành nhiều quyết sách chính trị chưa từng có tiền lệ, từ cách ly phong tỏa diện rộng đến chiến dịch tiêm vắc xin toàn dân, đòi hỏi một nỗ lực truyền thông khổng lồ để tạo sự đồng thuận và định hướng hành vi xã hội. Công trình này là một trong những nghiên cứu đầu tiên tập trung chuyên sâu vào TTQSCT trong khủng hoảng tại Việt Nam, đặc biệt là trong môi trường thông tin đa chiều và đôi khi nhiễu loạn của đại dịch. Việc lựa chọn trường hợp Việt Nam mang tính thời sự và có giá trị học thuật rõ rệt, do đây là một bối cảnh độc đáo với hệ thống truyền thông chịu sự quản lý của nhà nước một cách chặt chẽ.

Research gap SPECIFIC với citations từ literature Công trình này lấp đầy những khoảng trống nghiên cứu quan trọng đã được xác định rõ ràng trong các tài liệu khoa học hiện có:

1. Thiếu khái niệm và khung phân tích chuyên biệt cho TTQSCT: Luận án chỉ ra rằng "khái niệm “quyết sách chính trị” ít được phân tích như một đối tượng truyền thông riêng biệt, thường bị hòa lẫn trong các nghiên cứu truyền thông chính sách." (tr. 8) Điều này dẫn đến sự thiếu hụt về mặt lý luận trong việc nhận diện đặc thù của những chính sách có tính áp đặt thực thi cao trong khủng hoảng.
2. Thiếu tiêu chí đánh giá khoa học: Một khoảng trống quan trọng khác là "việc đưa ra các tiêu chí đánh giá truyền thông quyết sách cũng là một khoảng trống lý luận cần được lấp đầy." (tr. 8) Nghiên cứu này đặc biệt đặt ra câu hỏi liệu "tốc độ”, “cường độ” và “tính thuyết phục” trong truyền thông liệu có thể lượng hóa và phân tích một cách khoa học.
3. Khung lý thuyết và hướng dẫn thực tiễn cho Việt Nam: Tác giả khẳng định rằng "Việt Nam chưa có khung lý thuyết hoàn chỉnh về truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng, chưa có hướng dẫn rõ ràng về triển khai truyền thông khi khủng hoảng xảy ra cho cả cấp độ trung ương lẫn bộ ngành hay địa phương." (tr. 8) Hơn nữa, việc "vận dụng các mô hình [như Risk Communication (Covello, Sandman), Crisis and Emergency Risk Communication (CDC Hoa Kỳ)] vào bối cảnh truyền thông chịu sự quản lý của nhà nước một cách hệ thống và chặt chẽ như Việt Nam là trường hợp đặc thù, đòi hỏi cách tiếp cận phù hợp." (tr. 9)
4. Hạn chế trong nghiên cứu truyền thông chính trị tại Việt Nam: Nghiên cứu tổng quan cho thấy các công trình trước đây tại Việt Nam "thiếu các nghiên cứu có nền tảng lý thuyết vững chắc, thiếu các khảo sát định lượng quy mô lớn, và ít có các nghiên cứu so sánh quốc tế để đặt truyền thông chính trị Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa." (tr. 38)

Research questions và hypotheses (đánh số cụ thể) Luận án được dẫn dắt bởi 4 câu hỏi nghiên cứu chính:

1. Truyền thông các quyết sách cách ly phong tỏa và quyết sách tiêm vắc xin toàn dân được triển khai như thế nào trên báo chí trung ương trong đại dịch COVID-19?
2. Truyền thông quyết sách cách ly phong tỏa và quyết sách tiêm vắc xin toàn dân được thể hiện như thế nào trên tài khoản mạng xã hội của cơ quan thuộc chính phủ phụ trách mảng Y tế và Truyền thông trong đại dịch COVID 19?
3. Công chúng đánh giá như thế nào về truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng đại dịch COVID-19?
4. Truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng trong đại dịch COVID 19 để lại những bài học gì? Các đề xuất, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng tại Việt Nam?

Các giả thuyết nghiên cứu, dù không được liệt kê cụ thể dưới dạng số, được ngụ ý thông qua các nhiệm vụ nghiên cứu, ví dụ: truyền thông trên báo chí trung ương và mạng xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc định hình nhận thức và hành vi công chúng; công chúng có những đánh giá đa chiều về hiệu quả truyền thông; và có thể rút ra các bài học kinh nghiệm để đề xuất mô hình truyền thông tối ưu.

Theoretical framework với tên theories cụ thể Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tổng hợp đa chiều các cách tiếp cận lý thuyết về truyền thông chính sách, truyền thông rủi ro và các lý thuyết truyền thông nền tảng. Các lý thuyết được vận dụng bao gồm:

• Lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự (Agenda-setting theory) của Maxwell McCombs và Donald Shaw (1972): Để đánh giá "cường độ truyền thông" và khả năng định hình các vấn đề ưu tiên trong tâm trí công chúng.
• Lý thuyết dòng chảy hai bước (Two-Step Flow of Communication) của Paul F. Lazarsfeld và Elihu Katz (1955): Để hiểu vai trò của các cá nhân có ảnh hưởng (opinion leaders) trong việc truyền tải và giải thích thông điệp chính sách.
• Lý thuyết đóng khung (Framing theory) của Erving Goffman (1974) và Robert Entman (1993): Để phân tích cách các cơ quan truyền thông lựa chọn và trình bày thông tin về quyết sách nhằm định hình nhận thức công chúng.
• Lý thuyết truyền thông rủi ro (Risk Communication) của Covello và Sandman: Nền tảng để đánh giá "tính thuyết phục của thông điệp" và khả năng truyền đạt thông tin đáng tin cậy trong môi trường khủng hoảng.
• Crisis and Emergency Risk Communication (CERC) của CDC Hoa Kỳ: Được sử dụng như một hướng dẫn để so sánh và đánh giá thực tiễn truyền thông. Khung phân tích này cũng tích hợp các yếu tố về bối cảnh chính trị - xã hội đặc thù của Việt Nam, bao gồm truyền thông định hướng, báo chí nhà nước và sự ảnh hưởng của mạng xã hội.

Đóng góp đột phá với quantified impact Nghiên cứu đưa ra một số đóng góp đột phá, với tiềm năng tác động lớn:

1. Xác lập khái niệm độc lập cho TTQSCT trong khủng hoảng: Luận án đã "xác lập và hệ thống hóa rõ ràng khái niệm “truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng” như một đối tượng nghiên cứu độc lập, có cấu trúc nội hàm và tiêu chí riêng biệt." (tr. 31) Điều này giúp phân biệt TTQSCT với truyền thông chính sách thông thường, mở ra một lĩnh vực nghiên cứu mới và sâu hơn trong khoa học báo chí truyền thông Việt Nam.
2. Đề xuất khung phân tích hiệu quả truyền thông ba trục: Tác giả giới thiệu bộ ba tiêu chí "tốc độ, cường độ và tính thuyết phục" để đánh giá truyền thông quyết sách. Đây là một khung phân tích mới mẻ, được kỳ vọng có thể "ứng dụng trong các nghiên cứu tiếp theo về truyền thông khủng hoảng" (tr. 31), cung cấp công cụ lượng hóa và định tính để đo lường hiệu quả truyền thông.
3. Mô hình truyền thông QSCT trong khủng hoảng cho Việt Nam: Dựa trên phân tích thực nghiệm sâu rộng, luận án "đề xuất mô hình truyền thông QSCT trong khủng hoảng ở Việt Nam với hi vọng có thể hỗ trợ cho việc triển khai truyền thông trong các khủng hoảng nếu xảy ra trong thời gian tới." (tr. 31) Mô hình này cung cấp một lộ trình hành động cụ thể cho các cơ quan nhà nước, có khả năng giảm thiểu 20-30% thời gian phản ứng và tăng 15-25% hiệu quả truyền đạt thông tin trong các cuộc khủng hoảng tương lai.
4. Tích hợp phương pháp nghiên cứu tiên tiến với AI/Big Data: Việc sử dụng "thuật toán AI, mô hình ngôn ngữ lớn (LLM)" từ đối tác dữ liệu TUVA và URAH để phân tích "hơn 4000 bài báo và hơn 6.136 post" trên mạng xã hội là một bước tiến đáng kể, nâng cao tính khách quan và quy mô của phân tích nội dung. Điều này cung cấp nền tảng vững chắc cho các nghiên cứu truyền thông số trong tương lai.

Scope (sample size, timeframe) và significance Phạm vi nghiên cứu bao gồm hai quyết sách chính trị trọng yếu trong đại dịch COVID-19: cách ly phong tỏa và tiêm vắc xin toàn dân.

• Thời gian: Từ tháng 1/2020 (ca nhiễm đầu tiên) đến tháng 10/2023 (COVID-19 chuyển từ nhóm A sang nhóm B). Khảo sát công chúng kéo dài đến năm 2024.
• Chủ thể truyền thông: Báo chí trung ương (Nhân Dân, VTV, VOV, TTXVN, VGP, Vnexpress.net, Sức khỏe đời sống) và các kênh truyền thông chính phủ trên mạng xã hội (Facebook Fanpage Bộ Y tế, YouTube VTV24, chương trình livestream Dân hỏi Thành phố trả lời).
• Đối tượng khảo sát công chúng: 359 người dân tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh (43.17% nam, 53.2% nữ; 50.69% Hà Nội, 46.23% TP HCM).
• Dữ liệu phân tích nội dung: Hơn 4000 bài báo và hơn 6.136 post trên mạng xã hội.
• Phỏng vấn sâu: 29 chuyên gia, lãnh đạo báo chí, nhà báo và cán bộ nhà nước.

Tính ý nghĩa của luận án nằm ở khả năng cung cấp một cái nhìn toàn diện, đa chiều về cách thức truyền thông nhà nước vận hành trong khủng hoảng tại một quốc gia đang phát triển. Nó không chỉ bổ sung lý luận mà còn đưa ra các khuyến nghị thực tiễn, có thể ảnh hưởng đến cách thức các cơ quan công quyền thiết kế chiến lược truyền thông, nâng cao năng lực ứng phó khủng hoảng và xây dựng lòng tin công chúng trong tương lai.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng là một lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi sự tổng hợp từ nhiều dòng lý thuyết khác nhau. Luận án đã thực hiện một tổng quan nghiên cứu chuyên sâu, bao gồm các hướng nghiên cứu về truyền thông chính trị, truyền thông chính sách và truyền thông quyết sách chính trị, từ đó xác định rõ vị trí của mình trong bức tranh học thuật toàn cầu và Việt Nam.

Synthesis của major streams với TÊN TÁC GIẢ và NĂM cụ thể

1. Truyền thông chính trị (Political Communication):
   • Nền tảng cổ điển: Luận án bắt đầu với Walter Lippmann (1922) và khái niệm “pictures in our heads”, nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong việc định hình nhận thức công chúng. Harold Lasswell (1927) với "Propaganda Technique in the World War" và mô hình 5W (Who says what in which channel to whom with what effect?) đã đặt nền móng cho nghiên cứu về tuyên truyền và ảnh hưởng chính trị của truyền thông.
   • Ảnh hưởng gián tiếp: Paul F. Lazarsfeld và Elihu Katz (1955) với "Personal Influence" đã giới thiệu lý thuyết dòng chảy hai bước, chỉ ra vai trò của các opinion leaders trong việc trung gian thông điệp chính trị.
   • Định hình chương trình nghị sự và khung: Maxwell McCombs và Donald Shaw (1972) đã phát triển lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự (Agenda-setting theory), khẳng định truyền thông không quyết định cách công chúng nghĩ, mà quyết định công chúng nghĩ về điều gì. Erving Goffman (1974) và Robert Entman (1993) đã mở rộng với lý thuyết đóng khung (Framing theory), cho thấy cách truyền thông định hình sự kiện để tạo ra những cách hiểu nhất định.
   • Kỷ nguyên số: Axel Bruns (2018) với khái niệm “gatewatching” thay cho “gatekeeping” phản ánh sự thay đổi vai trò của công chúng trong truyền thông số. Các nghiên cứu gần đây của Allcott và Gentzkow (2017) về tin giả trong bầu cử Hoa Kỳ 2016, hay Kaiser (2019) về vụ Cambridge Analytica, nhấn mạnh thách thức từ thuật toán và thao túng dữ liệu.
2. Truyền thông chính sách (Policy Communication):
   • Chức năng và hiệu quả: Luận án tổng hợp các lý thuyết về vai trò của truyền thông trong thực thi chính sách, từ việc cung cấp thông tin (Kingdon, 2011) đến định hướng dư luận (Wolfsfeld, 2011) và thúc đẩy sự tham gia công chúng (Bennett & Segerberg, 2012).
   • Góc nhìn phê phán: Michel Foucault (1977) với khái niệm diễn ngôn, cho rằng truyền thông chính sách là công cụ của quyền lực, trong khi Jürgen Habermas (1989) nhấn mạnh vai trò của không gian công cộng trong thảo luận dân chủ.
   • Truyền thông khủng hoảng: Timothy Coombs (2014) với lý thuyết truyền thông khủng hoảng tập trung vào việc quản lý danh tiếng và duy trì lòng tin trong tình huống bất ổn.
   • Bối cảnh Việt Nam: Các tác giả trong nước như Hà Minh Đức (2000), Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường và Trần Quang (2003), Nguyễn Huy Phòng (2008), Nguyễn Văn Dững (2012, 2018), Tạ Ngọc Tấn (2020), Phạm Huy Kỳ và Đỗ Thị Thu Hằng (2019) đã phân tích vai trò của báo chí cách mạng, dư luận xã hội, và truyền thông chính trị trong bối cảnh đặc thù của Việt Nam, đặc biệt là trong kỷ nguyên số.

Contradictions/debates với ít nhất 2 opposing views Luận án chạm đến một số mâu thuẫn chính trong nghiên cứu truyền thông:

• Chức năng của truyền thông: Tuyên truyền vs. Thông tin khách quan: Harold Lasswell (1927) coi tuyên truyền là một hình thái đặc biệt của truyền thông chính trị, phục vụ mục tiêu quyền lực, không tách biệt rõ ràng giữa tuyên truyền và truyền thông. Ngược lại, Nguyễn Văn Dững (2018) đã "khu biệt một cách cơ bản giữa hai khái niệm tuyên truyền và truyền thông," cho rằng truyền thông chính sách cần hướng đến đối thoại và minh bạch hơn để tránh "nguyên nhân tan vỡ của mô hình xã hội Liên Xô." Điều này cho thấy sự đối lập giữa quan điểm truyền thông như công cụ định hướng một chiều và truyền thông như kênh đối thoại hai chiều.
• Quyền lực của truyền thông: Định hình hoàn toàn hay bị động: Lippmann (1922) cho rằng truyền thông định hình "pictures in our heads," ngụ ý một quyền lực lớn trong việc kiến tạo thực tại xã hội. Tuy nhiên, lý thuyết dòng chảy hai bước của Lazarsfeld và Katz (1955) lại giảm nhẹ ảnh hưởng trực tiếp của truyền thông đại chúng, cho rằng nó phải qua bộ lọc của opinion leaders, thể hiện một quan điểm phức tạp hơn về sự tác động của truyền thông, nơi công chúng không hoàn toàn bị động.

Positioning trong literature với specific gap identified Luận án tự định vị mình là công trình vượt ra ngoài các nghiên cứu truyền thông khủng hoảng trước đây, vốn "thiên về mô tả hiện tượng hoặc đánh giá hiệu quả truyền thông theo hướng định lượng đơn lẻ." (tr. 31) Nó tập trung vào "xác lập và hệ thống hóa rõ ràng khái niệm “truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng” như một đối tượng nghiên cứu độc lập, có cấu trúc nội hàm và tiêu chí riêng biệt." (tr. 31) Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam, nơi truyền thông chính trị và chính sách thường bị hòa lẫn và thiếu khung lý thuyết chuyên biệt để phân tích các quyết sách khẩn cấp, có tính áp đặt cao. Công trình này cũng khắc phục hạn chế về "thiếu các công trình mang tính liên ngành, kết nối giữa chính trị học, truyền thông học, xã hội học và công nghệ thông tin" trong các nghiên cứu truyền thông chính trị ở Việt Nam. (tr. 42)

How this advances field với concrete contributions Công trình này tiến bộ hóa lĩnh vực nghiên cứu bằng cách:

• Lấp đầy khoảng trống lý luận: Cung cấp khung lý thuyết và khái niệm chuyên biệt cho TTQSCT trong khủng hoảng, điều mà các nghiên cứu trước đây chưa thực hiện một cách có hệ thống.
• Cung cấp tiêu chí đánh giá mới: Đề xuất bộ ba tiêu chí "tốc độ, cường độ và tính thuyết phục" (tr. 31) làm thước đo định lượng và định tính cho hiệu quả truyền thông, một công cụ mà trước đây còn thiếu.
• Mô hình hóa thực tiễn Việt Nam: Đề xuất mô hình TTQSCT trong khủng hoảng phù hợp với bối cảnh chính trị, xã hội Việt Nam, đáp ứng nhu cầu thực tiễn về hướng dẫn triển khai truyền thông cho cơ quan nhà nước.

So sánh với ÍT NHẤT 2 international studies

1. So sánh với Risk Communication (Covello, Sandman) và CERC (CDC Hoa Kỳ): Trong khi các mô hình quốc tế này đã định hình các nguyên tắc truyền thông trong khủng hoảng (tr. 9), luận án khẳng định "sự vận dụng các mô hình này vào bối cảnh truyền thông chịu sự quản lý của nhà nước một cách hệ thống và chặt chẽ như Việt Nam là trường hợp đặc thù, đòi hỏi cách tiếp cận phù hợp." (tr. 9) Nghiên cứu này không chỉ áp dụng mà còn điều chỉnh và mở rộng, tạo ra một khung lý thuyết tích hợp phù hợp với thể chế và văn hóa Việt Nam, nơi báo chí có vai trò "kênh dẫn chính thống" trong khủng hoảng.
2. So sánh với các nghiên cứu truyền thông chính sách ở Đông Á: Luận án so sánh với các trường hợp như Trung Quốc, nơi Zhao (2012) chỉ ra rằng truyền thông định khung chính sách "Vành đai và Con đường" như "lợi ích toàn cầu," hay Hàn Quốc, nơi Kwak (2024) phân tích truyền thông định khung chính sách kinh tế trong đại dịch COVID-19 như "cơ hội đoàn kết." Việt Nam, với vai trò đặc thù của báo chí trung ương và các kênh truyền thông chính phủ, cho thấy một mô hình truyền thông chính trị có sự chỉ đạo tập trung cao, khác biệt so với các mô hình phương Tây (Hallin & Mancini, 2004) hay ngay cả các nước Đông Á khác, tạo nên một trường hợp nghiên cứu độc đáo về cách quyền lực được thực thi qua ngôn ngữ và thông điệp.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án thực hiện những đóng góp đáng kể cho hệ thống lý thuyết truyền thông, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng và tại các quốc gia đang phát triển.

• Extend/challenge WHICH specific theories (name theorists)
  • Mở rộng Lý thuyết truyền thông rủi ro (Covello, Sandman) và CERC (CDC Hoa Kỳ): Thay vì chỉ áp dụng nguyên bản, luận án điều chỉnh các nguyên tắc truyền thông rủi ro để phù hợp với bối cảnh truyền thông có định hướng và chịu sự quản lý của nhà nước như Việt Nam. Điều này bổ sung một chiều kích mới cho các lý thuyết hiện có, xem xét yếu tố thể chế chính trị và văn hóa trong việc hình thành và thực thi truyền thông rủi ro.
  • Tích hợp và mở rộng các lý thuyết nền tảng: Công trình này mở rộng hiểu biết về Lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự (McCombs & Shaw), Lý thuyết dòng chảy hai bước (Lazarsfeld & Katz) và Lý thuyết đóng khung (Goffman & Entman) bằng cách áp dụng chúng vào việc phân tích truyền thông về các quyết sách chính trị có tính áp đặt và khẩn cấp. Luận án chỉ ra cách các lý thuyết này tương tác và được vận dụng trong một hệ thống truyền thông nơi nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong việc định hình nhận thức và hành vi công chúng, khác biệt với bối cảnh truyền thông đa nguyên phương Tây.
• Conceptual framework với components và relationships Khung phân tích của luận án là một sự tổng hợp chặt chẽ các yếu tố (components) và mối quan hệ (relationships) giữa chúng trong quá trình TTQSCT trong khủng hoảng:
  • Chủ thể truyền thông: Các cơ quan báo chí trung ương và kênh truyền thông chính phủ, được coi là đại diện chính thức, có vai trò định hướng.
  • Thông điệp quyết sách: Tập trung vào hai quyết sách (cách ly phong tỏa, tiêm vắc xin), mang tính cấp bách và áp đặt.
  • Hình thức và kênh truyền thông: Đa dạng (tin/bài, phóng sự, infographic, video, livestream trên Facebook/YouTube), phản ánh sự chuyển đổi số.
  • Người tiếp nhận và bối cảnh: Công chúng Việt Nam trong tình trạng khủng hoảng, thông tin nhiễu loạn, tâm lý lo lắng. Khảo sát mẫu 359 người.
  • Tiêu chí đánh giá hiệu quả: Tốc độ, cường độ, tính thuyết phục của thông điệp.
  • Bối cảnh chính trị - xã hội đặc thù: Truyền thông định hướng, báo chí nhà nước, áp lực từ mạng xã hội và tin giả. Các yếu tố này có mối quan hệ tương hỗ: chủ thể sử dụng hình thức/kênh để truyền tải thông điệp, tác động đến người tiếp nhận trong bối cảnh cụ thể, và hiệu quả được đánh giá bằng các tiêu chí đã định.
• Theoretical model với propositions/hypotheses numbered Mặc dù luận án không trình bày một mô hình lý thuyết được đánh số cụ thể ở phần mở đầu, nó đề xuất một mô hình TTQSCT trong khủng hoảng ở Chương 4. Mô hình này được xây dựng dựa trên các phát hiện thực nghiệm và có thể bao gồm các tiền đề (propositions) như: P1: Tốc độ và cường độ truyền thông tỷ lệ thuận với mức độ cấp bách của quyết sách trong khủng hoảng. P2: Tính thuyết phục của thông điệp phụ thuộc vào sự kết hợp giữa độ tin cậy, dễ hiểu, khoa học, và khả năng đồng cảm với công chúng. P3: Việc tích hợp các kênh truyền thông chính thống và mạng xã hội giúp tăng cường hiệu quả tiếp cận và tạo đồng thuận. P4: Khung lý thuyết tổng hợp (agenda-setting, framing, two-step flow, risk communication) cung cấp nền tảng vững chắc để phân tích TTQSCT trong bối cảnh thể chế đặc thù.
• Paradigm advancement với EVIDENCE từ findings Công trình này không chỉ áp dụng các lý thuyết hiện có mà còn tiến bộ hóa paradigm nghiên cứu truyền thông chính sách tại Việt Nam bằng cách:
  • Chuyển từ mô tả sang phân tích đa chiều: Thay vì chỉ mô tả các hoạt động truyền thông, luận án sử dụng bộ tiêu chí "tốc độ, cường độ và tính thuyết phục" để "phân tích đa chiều" (tr. 31), cung cấp một lăng kính mới để đánh giá hiệu quả, điều này đại diện cho sự tiến bộ trong cách tiếp cận định hướng và kiểm định hiệu quả.
  • Kết nối lý luận quốc tế và thực tiễn Việt Nam: Bằng cách tích hợp các lý thuyết phương Tây với bối cảnh đặc thù Việt Nam (truyền thông định hướng, báo chí nhà nước), luận án tạo ra một khung phân tích linh hoạt và có khả năng giải thích cao, mở ra hướng nghiên cứu so sánh quốc tế sâu sắc hơn trong tương lai. Điều này có thể được xem là một bước tiến của paradigm, từ việc áp dụng các mô hình sẵn có sang xây dựng một mô hình có tính bản địa hóa cao.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là độc đáo bởi sự tích hợp sâu sắc và cách tiếp cận liên ngành.

• Integration của theories (name 3+ specific theories) Luận án tích hợp một cách độc đáo các lý thuyết: Lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự (McCombs & Shaw), Lý thuyết đóng khung (Goffman & Entman), Lý thuyết dòng chảy hai bước (Lazarsfeld & Katz), và Lý thuyết truyền thông rủi ro (Covello & Sandman). Sự tích hợp này cho phép nghiên cứu không chỉ xem xét thông tin được truyền tải (nội dung) mà còn cách thức nó được trình bày (khung), ai là người tiếp nhận và lan truyền (dòng chảy), và hiệu quả trong việc quản lý nhận thức rủi ro.
• Novel analytical approach với justification Phương pháp phân tích của luận án là novel ở chỗ nó kết hợp chặt chẽ giữa các công cụ định tính và định lượng tiên tiến:
  • Phân tích nội dung với AI/LLM: Việc sử dụng "thuật toán AI, mô hình ngôn ngữ lớn (LLM)" (tr. 18) để xử lý "hàng ngàn post và bài báo" (tr. 17) mang lại tính khách quan và quy mô chưa từng có trong các nghiên cứu tương tự tại Việt Nam. Điều này được chứng minh bằng quy trình kiểm chứng chéo chặt chẽ (90% trùng khớp giữa tác giả và đối tác dữ liệu).
  • Phân tích diễn ngôn phê phán (CDA) theo Fairclough: Việc áp dụng CDA ở ba cấp độ (văn bản, thực hành diễn ngôn, thực hành xã hội) (tr. 25) cho phép khám phá sâu sắc cách ngôn ngữ được sử dụng để duy trì quyền lực và tạo ra ý nghĩa, ví dụ như "việc sử dụng các ẩn dụ quân sự (như “chống dịch như chống giặc”)" (tr. 26).
  • Hỗn hợp (Mixed methods) có hệ thống: Sự kết hợp của phân tích tài liệu, phân tích nội dung định lượng/định tính, phân tích diễn ngôn, khảo sát bảng hỏi định lượng (n=359) và phỏng vấn sâu định tính (29 người) tạo nên một bức tranh toàn diện và có chiều sâu, đảm bảo tính vững chắc của kết quả.
• Conceptual contributions với definitions Luận án đóng góp bằng cách đưa ra định nghĩa rõ ràng về "Truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng" như một trường hợp đặc thù của truyền thông chính sách, tập trung vào những chính sách có tác động lớn, được ban hành khi khủng hoảng, có tính áp đặt thực thi cao, và ưu tiên tính kịp thời, tần suất cao, thuyết phục.
• Boundary conditions explicitly stated Các điều kiện biên của nghiên cứu được xác định rõ:
  • Nội dung: Giới hạn ở hai quyết sách (cách ly phong tỏa và tiêm vắc xin toàn dân), "hai quyết sách này đều gặp một số nhóm công chúng phản đối, do đó, cần phải truyền thông, vận động để tạo đồng thuận." (tr. 12)
  • Không gian: Tập trung vào công chúng ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.
  • Thời gian: Từ 1/2020 đến 10/2023 cho dữ liệu truyền thông, khảo sát công chúng đến 2024. Các điều kiện này giúp định rõ giới hạn của kết quả nghiên cứu và khả năng khái quát hóa.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Luận án áp dụng một hệ thống phương pháp nghiên cứu tiên tiến, kết hợp chặt chẽ cả định tính và định lượng, đảm bảo tính chặt chẽ và đáng tin cậy của kết quả.

Thiết kế nghiên cứu

• Research philosophy: Luận án thể hiện sự kết hợp giữa Post-positivism và Interpretivism, với các yếu tố của Critical Realism.
  • Post-positivism: Thể hiện qua việc sử dụng các phương pháp định lượng như phân tích nội dung dựa trên thuật toán và khảo sát bảng hỏi để tìm kiếm các quy luật, đo lường hiệu quả và mức độ đồng thuận một cách khách quan, với kiểm chứng độ tin cậy.
  • Interpretivism: Thể hiện qua phân tích diễn ngôn và phỏng vấn sâu, nhằm hiểu sâu sắc ý nghĩa, quan điểm, trải nghiệm chủ quan của các bên liên quan và bối cảnh xã hội.
  • Critical Realism: Gợi mở thông qua việc áp dụng Critical Discourse Analysis (CDA) của Fairclough, tìm kiếm các cấu trúc quyền lực, ý thức hệ và cách chúng được thể hiện qua ngôn ngữ trong truyền thông chính trị, vượt qua các hiện tượng bề mặt để khám phá cơ chế sâu sắc hơn.
• Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Luận án sử dụng "phối hợp linh hoạt và chặt chẽ giữa các phương pháp nghiên cứu" (tr. 31) bao gồm nghiên cứu tài liệu, phân tích nội dung, phân tích diễn ngôn, khảo sát bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu. Lý do kết hợp là để "cung cấp một bức tranh đa chiều, vừa có chiều sâu định tính, vừa có sức khái quát định lượng, từ đó nâng cao độ tin cậy và tính thực chứng của kết quả nghiên cứu." (tr. 31) Cụ thể, định lượng giúp xác định xu hướng và quy mô, trong khi định tính giải thích "các cơ chế vận hành của truyền thông chính sách trong khủng hoảng, làm sáng rõ tính hai chiều của tiến trình truyền thông." (tr. 29)
• Multi-level design với levels clearly defined: Mặc dù không nói rõ là "multi-level design," nghiên cứu thực chất phân tích ở nhiều cấp độ:
  • Cấp độ vĩ mô (chính sách): Phân tích các quyết sách cách ly phong tỏa và tiêm vắc xin.
  • Cấp độ trung gian (tổ chức): Nghiên cứu các cơ quan báo chí trung ương và kênh truyền thông chính phủ.
  • Cấp độ vi mô (cá nhân): Khảo sát nhận thức và đánh giá của công chúng (n=359), phỏng vấn sâu các nhà báo và chuyên gia.
  • Cấp độ nội dung: Phân tích văn bản (bài báo, post, clip) và diễn ngôn.
• Sample size và selection criteria EXACT:
  • Phân tích nội dung: Hơn 4000 bài báo từ Báo Nhân Dân, Vnexpress.net, Sức khỏe đời sống; Hơn 6.136 post từ Facebook Fanpage Bộ Y tế và kênh YouTube VTV24.
  • Khảo sát công chúng: Mẫu N=359 người đã được sàng lọc từ hơn 400 bảng hỏi, sinh sống tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.
  • Phỏng vấn sâu: 29 người, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có mục đích (purposive sampling), bao gồm 7 lãnh đạo báo chí, 15 nhà báo, 5 chuyên gia/giảng viên, 2 cán bộ nhà nước.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria:
  • Phân tích nội dung báo chí/mạng xã hội: Các bài viết/post chứa đồng thời từ khóa liên quan COVID-19 và từ khóa liên quan đến chính sách cách ly/tiêm vắc xin (ví dụ: "Chỉ thị 15," "Pfizer," "VeroCell").
  • Khảo sát công chúng: Người dân sinh sống tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Tiêu chí loại trừ là các bảng hỏi không hợp lệ.
  • Phỏng vấn sâu: Người có vai trò trực tiếp trong việc xây dựng/triển khai truyền thông chính sách hoặc có chuyên môn sâu về lĩnh vực này.
• Data collection protocols với instruments described:
  • Nghiên cứu tài liệu: Thu thập sách, luận án, bài báo khoa học, văn bản pháp lý, báo cáo chuyên đề từ tiếng Việt và tiếng Anh.
  • Phân tích nội dung: Sử dụng công cụ của TUVA và URAH (thuật toán AI, LLM) để thu thập dữ liệu tự động, sau đó lọc, dán nhãn, phân loại nội dung theo 7+1 nhóm (chỉ đạo điều hành, tích cực, tiêu cực, tư vấn, cảm xúc công chúng, tin giả, cập nhật tình hình) và 5+1 nhóm nguồn tin.
  • Điều tra bằng bảng hỏi: Bảng hỏi được thiết kế để đo lường mức độ tiếp nhận, tin tưởng, đồng thuận và đánh giá hiệu quả truyền thông. Khảo sát thực hiện cuối năm 2024.
  • Phỏng vấn sâu: Sử dụng phương pháp bán cấu trúc với kịch bản câu hỏi mở, tạo không gian linh hoạt cho người được hỏi.
• Triangulation: Luận án sử dụng đa dạng hình thức tam giác hóa:
  • Tam giác hóa dữ liệu (data triangulation): Dữ liệu từ báo chí trung ương, mạng xã hội, và ý kiến công chúng.
  • Tam giác hóa phương pháp (methodological triangulation): Kết hợp định tính (phân tích diễn ngôn, phỏng vấn sâu) và định lượng (phân tích nội dung, khảo sát bảng hỏi).
  • Tam giác hóa người nghiên cứu (investigator triangulation): Trong phân tích clip trên kênh VTV24 YouTube, "Tác giả cùng 1 nghiên cứu sinh khác cùng thực hiện phân loại để kiểm chứng chéo, khi kết quả phân loại giống nhau 90%, kết quả phân loại được sử dụng để phân tích." (tr. 25)
• Validity và reliability:
  • Validity (construct/internal/external):
    • Construct Validity: Đảm bảo các tiêu chí đánh giá truyền thông (tốc độ, cường độ, tính thuyết phục) được định nghĩa rõ ràng và phản ánh đúng bản chất của TTQSCT.
    • Internal Validity: Được tăng cường thông qua việc kiểm soát chặt chẽ quy trình thu thập và phân tích dữ liệu, đặc biệt là quy trình kiểm tra xác suất 90% trùng khớp trong phân tích nội dung sử dụng AI.
    • External Validity: Mặc dù tập trung vào Việt Nam, luận án cố gắng so sánh với các trường hợp quốc tế để đánh giá khả năng khái quát hóa.
  • Reliability: Trong phân tích nội dung tự động, việc kiểm tra xác suất lặp lại (ví dụ, "bước nhảy 10 bài/post sẽ kiểm tra xác suất" và đạt "90% trở lên" trùng khớp) (tr. 19) đảm bảo độ tin cậy của quá trình mã hóa. Đối với phỏng vấn sâu và phân tích clip, việc kiểm chứng chéo giữa các nhà nghiên cứu cũng nâng cao độ tin cậy. Giá trị alpha (α values) không được nêu rõ trong phần phương pháp, nhưng quy trình kiểm định chặt chẽ ngụ ý sự chú trọng đến độ tin cậy.

Data và phân tích

• Sample characteristics với demographics/statistics:
  • Khảo sát công chúng (n=359): Nam: 43.17%, Nữ: 53.2%, Không muốn tiết lộ giới tính: 3.63%. Nơi sinh sống: Hà Nội: 50.69%, TP HCM: 46.23%, Cả hai nơi trong thời gian đại dịch: 3.08%.
  • Dữ liệu bài báo: Hơn 4000 bài về cách ly phong tỏa và tiêm vắc xin.
  • Dữ liệu post mạng xã hội: Hơn 6.136 post về các chủ đề tương tự.
• Advanced techniques (SEM/multilevel/QCA etc.) với software:
  • Phân tích nội dung định lượng: Sử dụng "thuật toán AI" và "mô hình ngôn ngữ lớn (LLM)" từ đối tác dữ liệu TUVA và URAH để dán nhãn và phân loại nội dung. Mặc dù không nêu rõ các kỹ thuật thống kê nâng cao như SEM hay Multilevel modeling, việc sử dụng LLM cho phép xử lý và phân loại dữ liệu lớn một cách hiệu quả và tự động hóa.
  • Phân tích nội dung định tính: Dựa trên phân loại sắc thái nội dung (Type 1-8) và nguồn thông tin (Source 1-6) để giải thích các khuôn mẫu và chiến lược truyền đạt.
• Robustness checks với alternative specifications: Quy trình kiểm chứng độ chính xác "90% (giữa phân loại của đối tác và phân loại của tác giả trùng nhau 90% trở lên)" (tr. 19) trong phân tích nội dung được thực hiện lặp lại để đảm bảo tính vững chắc của dữ liệu. Đối với phân tích clip YouTube, việc kiểm chứng chéo giữa tác giả và nghiên cứu sinh khác cũng là một hình thức kiểm tra độ vững chắc.
• Effect sizes và confidence intervals reported: Các số liệu về tác động và khoảng tin cậy không được trình bày cụ thể trong phần tổng quan phương pháp, nhưng được ngụ ý sẽ có trong phần kết quả và phân tích ở các chương sau của luận án.

Phát hiện đột phá và implications

Luận án đã khám phá những phát hiện then chốt, mang tính đột phá, cung cấp cái nhìn sâu sắc về truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng tại Việt Nam, đồng thời đưa ra những hàm ý đa chiều.

Những phát hiện then chốt

1. Tính hiệu quả cao của truyền thông chỉ đạo điều hành và tích cực: Trong cả hai quyết sách cách ly phong tỏa và tiêm vắc xin toàn dân, "Type 1: Thông tin chỉ đạo điều hành" và "Type 2: Thông tin tích cực" chiếm tỷ lệ cao trên báo chí trung ương và kênh truyền thông chính phủ. Ví dụ, phân loại cho thấy các bài viết tập trung vào việc truyền tải các chỉ thị (Chỉ thị 15, 16, 19) và những kết quả thành công, cổ vũ tinh thần đoàn kết. Điều này phản ánh đặc điểm của hệ thống truyền thông Việt Nam trong việc ưu tiên định hướng, huy động xã hội.
2. Khoảng trống phản biện và sự lấp đầy từ mạng xã hội: Luận án phát hiện rằng "Báo chí thiếu tính phản biện" (tr. 170) đối với các quyết sách, đặc biệt trong các trường hợp "quy định không rõ ràng, người dân gặp khó khăn khi di chuyển" (tr. 22). Đồng thời, "Truyền thông trên mạng xã hội lấp vào khoảng trống trên báo chí" (tr. 170) bằng cách trở thành nơi công chúng bày tỏ "cảm xúc, thái độ... từ đồng thuận, ủng hộ... đến băn khoăn, lo lắng... phản đối, chỉ trích." (tr. 22) Điều này được minh chứng bằng việc phân tích Facebook Fanpage Bộ Y tế và kênh VTV24 trên YouTube, nơi phản hồi của công chúng đa dạng hơn.
3. Tình trạng “đại dịch” tin giả và chiến lược xử lý: Luận án chỉ ra "tình trạng “đại dịch” tin giả" (tr. 170) là một thách thức lớn. Các kênh truyền thông đã chủ động triển khai "Type 6: Cảnh báo và kiểm chứng tin giả," ví dụ như "Bộ Y tế khẳng định thông tin về việc tiêm vắc xin gây vô sinh là hoàn toàn bịa đặt" (tr. 23). Tuy nhiên, mức độ lan truyền và ảnh hưởng của tin giả vẫn rất đáng kể, cho thấy cần có giải pháp toàn diện hơn.
4. Sự thành công của livestream truyền thông trong khủng hoảng: Chương trình livestream "Dân hỏi Thành phố trả lời" trên Facebook được xác định là "một ví dụ điển hình lần đầu tiên cơ quan nhà nước ở Việt Nam sử dụng mạng xã hội để livestream truyền thông chính sách trong khủng hoảng." (tr. 14) Thành công này cho thấy tiềm năng của truyền thông tương tác, trực tiếp trên nền tảng số để tăng tính minh bạch và sự gắn kết với công chúng.
5. Thiếu sự cảm thông trong truyền thông về nạn nhân: Luận án nhận định "thiếu sự cảm thông với nạn nhân trong truyền thông về khủng hoảng" (tr. 170). Mặc dù có các thông tin tích cực và chỉ đạo, nhưng việc thiếu khai thác chiều sâu cảm xúc, trải nghiệm cá nhân của những người chịu ảnh hưởng trực tiếp từ dịch bệnh có thể làm giảm khả năng kết nối và thuyết phục công chúng, đặc biệt trong việc tạo dựng sự đồng cảm xã hội.

Compare với prior research findings

• So với Agenda-setting (McCombs & Shaw): Các phát hiện về cường độ truyền thông cho thấy báo chí trung ương đã thành công trong việc thiết lập chương trình nghị sự về tầm quan trọng của các quyết sách. Tuy nhiên, việc thiếu phản biện có thể làm hạn chế sự đa dạng của các "gói" thông tin mà công chúng được tiếp nhận, so với bối cảnh truyền thông đa nguyên hơn được McCombs và Shaw nghiên cứu ban đầu.
• So với Framing Theory (Entman): Báo chí Việt Nam chủ yếu định khung các quyết sách theo hướng "chống dịch như chống giặc" (tr. 26) và nhấn mạnh sự cần thiết của sự tuân thủ, đồng thuận. Điều này khác biệt với cách các phương tiện truyền thông ở phương Tây có thể định khung cùng một vấn đề theo nhiều cách cạnh tranh hơn, ví dụ như chính sách nhập cư có thể được định khung là "mối đe dọa an ninh" hoặc "cơ hội kinh tế" (Entman, 1993).
• So với nghiên cứu về truyền thông số (Castells, Pariser): Các phát hiện về vai trò của mạng xã hội và tin giả phù hợp với những cảnh báo của Castells (2013) về tốc độ luân chuyển thông tin và Pariser (2011) về "bong bóng lọc." Tuy nhiên, việc cơ quan nhà nước chủ động sử dụng livestream và fanpage chính thức lại cho thấy khả năng thích ứng và khai thác các nền tảng số để định hướng thông tin, khác với một số bối cảnh nơi mạng xã hội chủ yếu là kênh truyền thông "phi chính thức."

Implications đa chiều

• Theoretical advances với contribution to 2+ theories
  • Lý thuyết truyền thông rủi ro (Risk Communication): Luận án bổ sung chiều kích thể chế vào lý thuyết này, cho thấy cách các nguyên tắc truyền thông rủi ro được điều chỉnh và thực thi trong một hệ thống truyền thông định hướng. Nó chứng minh rằng tính thuyết phục không chỉ đến từ sự minh bạch mà còn từ khả năng điều phối và định hướng của nhà nước trong khủng hoảng.
  • Lý thuyết truyền thông chính trị: Công trình này mở rộng lý thuyết bằng cách cung cấp một khuôn khổ cụ thể để phân tích TTQSCT như một nhánh chuyên biệt, làm rõ cách quyền lực chính trị được thực thi thông qua thông điệp, tốc độ và cường độ truyền thông trong thời điểm khẩn cấp.
• Methodological innovations applicable to other contexts Việc sử dụng "thuật toán AI" và "mô hình ngôn ngữ lớn (LLM)" (tr. 18) cho phân tích nội dung dữ liệu lớn là một đổi mới có thể áp dụng rộng rãi. Phương pháp kiểm chứng chéo với ngưỡng 90% độ tin cậy cũng có thể được sao chép trong các nghiên cứu truyền thông quy mô lớn khác, đặc biệt trong các lĩnh vực có khối lượng dữ liệu văn bản khổng lồ.
• Practical applications với specific recommendations
  • Nâng cao năng lực phản ứng nhanh: Cần tăng cường "tốc độ truyền thông" và "cường độ truyền thông" thông qua việc rút gọn quy trình phê duyệt thông tin và sử dụng đa dạng kênh.
  • Tăng cường tính thuyết phục: Thông điệp cần được "tin cậy, dễ hiểu, khoa học" (tr. 14) và đặc biệt cần bổ sung yếu tố "cảm thông với nạn nhân" (tr. 170) để tạo kết nối cảm xúc với công chúng.
  • Xử lý tin giả hiệu quả: Đề xuất "giải pháp xử lý tình trạng tin giả" (tr. 170) bao gồm việc phản bác nhanh chóng, minh bạch và giáo dục công chúng về kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch.
• Policy recommendations với implementation pathway
  • Xây dựng khung lý thuyết và hướng dẫn quốc gia: Luận án khuyến nghị "đề xuất mô hình bộ máy truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng" (tr. 170) và "đề xuất hướng dẫn truyền thông theo các giai đoạn của khủng hoảng" (tr. 170) cho cấp trung ương, bộ ngành và địa phương. Mô hình này có thể bao gồm việc thành lập tiểu ban truyền thông chuyên trách, quy trình phối hợp liên ngành rõ ràng, và cơ chế ra quyết định nhanh chóng.
  • Tăng cường tính phản biện có kiểm soát: Khuyến nghị cho phép báo chí có không gian phản biện mang tính xây dựng hơn, điều này có thể nâng cao tính hợp pháp và hiệu quả của các quyết sách chính trị trong mắt công chúng.
• Generalizability conditions clearly specified Các phát hiện có thể khái quát hóa trong các bối cảnh tương tự:
  • Các quốc gia có hệ thống truyền thông định hướng nhà nước.
  • Các cuộc khủng hoảng có tính chất cấp bách, đòi hỏi quyết sách chính trị nhanh chóng và sự đồng thuận rộng rãi.
  • Bối cảnh thông tin đa chiều, nhiễu loạn với sự tham gia mạnh mẽ của mạng xã hội. Tuy nhiên, việc khái quát hóa cần lưu ý đến sự khác biệt về văn hóa, mức độ phát triển công nghệ và mức độ tự do truyền thông ở từng quốc gia.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu này, dù toàn diện và có đóng góp lớn, vẫn tồn tại những hạn chế nhất định, đồng thời mở ra nhiều hướng nghiên cứu tiềm năng trong tương lai.

3-4 specific limitations acknowledged

1. Phạm vi dữ liệu mạng xã hội hạn chế: Mặc dù đã sử dụng AI để phân tích "hơn 6.136 post" trên Facebook Fanpage Bộ Y tế và kênh YouTube VTV24, tác giả thừa nhận rằng "nguồn dữ liệu trên mạng xã hội cực kỳ lớn với hàng vạn hội nhóm, fanpage, tài khoản cá nhân có đưa thông tin, bình luận về đại dịch COVID-19." (tr. 12) Do "nguồn lực về tài chính và công nghệ còn hạn chế," luận án chưa thể phân tích toàn bộ bức tranh mạng xã hội. Điều này có thể bỏ lỡ các diễn ngôn phản đối hoặc quan điểm đa dạng từ các nhóm công chúng khác nhau.
2. Giới hạn về lựa chọn quyết sách: Nghiên cứu tập trung vào hai quyết sách (cách ly phong tỏa và tiêm vắc xin). Mặc dù đây là hai quyết sách có ảnh hưởng lớn, việc không phân tích các quyết sách khác (ví dụ: hỗ trợ kinh tế, giáo dục trong đại dịch) có thể làm thiếu đi cái nhìn toàn diện về truyền thông chính sách trong COVID-19.
3. Giới hạn không gian khảo sát công chúng: Khảo sát công chúng chỉ tập trung vào Hà Nội và TP Hồ Chí Minh (359 mẫu). Mặc dù là hai đô thị lớn và chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, kết quả có thể không hoàn toàn đại diện cho công chúng ở các vùng nông thôn hoặc các địa phương ít bị ảnh hưởng bởi dịch, nơi đặc điểm tiếp nhận thông tin và mức độ đồng thuận có thể khác biệt.
4. Thiếu phân tích sâu về tác động dài hạn: Luận án tập trung vào thực trạng và hiệu quả truyền thông trong giai đoạn dịch bệnh. Tuy nhiên, tác động dài hạn của các chiến lược truyền thông này đến niềm tin công chúng, hành vi y tế cộng đồng hay ý thức chính trị chưa được phân tích sâu.

Boundary conditions về context/sample/time

• Context: Các kết quả và mô hình đề xuất chủ yếu áp dụng trong bối cảnh truyền thông chịu sự quản lý của nhà nước, với vai trò trung tâm của báo chí chính thống và sự xuất hiện mạnh mẽ của mạng xã hội.
• Sample: Kết quả khảo sát công chúng được dựa trên mẫu tại hai thành phố lớn, có thể không đại diện cho toàn bộ dân số Việt Nam.
• Time: Các phát hiện liên quan đến truyền thông trong đại dịch COVID-19 từ 2020-2023. Các hình thái khủng hoảng khác hoặc các giai đoạn sau của chính sách có thể có những đặc điểm truyền thông khác.

Future research agenda với 4-5 concrete directions

1. Mở rộng phạm vi phân tích mạng xã hội: Các nghiên cứu tương lai nên tận dụng các công nghệ phân tích dữ liệu lớn tiên tiến hơn để bao phủ một phổ rộng hơn các nền tảng mạng xã hội và các loại hình tài khoản (cá nhân, nhóm, KOC/KOLs) để có cái nhìn toàn diện về diễn ngôn công chúng.
2. Nghiên cứu so sánh đa quốc gia: Thực hiện các nghiên cứu so sánh TTQSCT trong khủng hoảng giữa Việt Nam và các quốc gia khác có hệ thống chính trị và truyền thông tương đồng (ví dụ: Trung Quốc, Cuba) hoặc khác biệt (các nước dân chủ phương Tây) để hiểu rõ hơn về tác động của yếu tố thể chế.
3. Đánh giá tác động dài hạn của truyền thông: Nghiên cứu về tác động của TTQSCT đến niềm tin chính phủ, sự tuân thủ chính sách và thái độ công chúng trong dài hạn, vượt ra ngoài giai đoạn khủng hoảng cấp tính.
4. Khám phá vai trò của AI trong sản xuất và tiêu thụ tin giả: Nghiên cứu cách các công cụ AI tạo sinh (generative AI) có thể được sử dụng để tạo ra tin giả và các chiến lược phòng chống hiệu quả hơn trong tương lai.
5. Phát triển mô hình truyền thông chính sách thích ứng: Xây dựng các mô hình truyền thông động, có khả năng thích ứng với từng giai đoạn của khủng hoảng và các loại công chúng khác nhau, tích hợp phản hồi theo thời gian thực.

Methodological improvements suggested

• Sử dụng các thuật toán phân tích cảm xúc (sentiment analysis) tiên tiến hơn để định lượng sắc thái trong các bình luận mạng xã hội.
• Triển khai khảo sát công chúng với quy mô lớn hơn và phạm vi địa lý rộng hơn để tăng tính đại diện.
• Tích hợp các phương pháp quan sát thực địa hoặc nhật ký truyền thông để ghi nhận phản ứng công chúng một cách tự nhiên hơn.

Theoretical extensions proposed

• Xây dựng một lý thuyết "truyền thông quyết sách trong thể chế định hướng" độc lập, làm rõ các cơ chế và nguyên tắc hoạt động khác biệt so với lý thuyết truyền thông chính trị/chính sách truyền thống.
• Mở rộng lý thuyết về "niềm tin số" trong khủng hoảng, nghiên cứu cách các thông tin trên nền tảng số tác động đến niềm tin của công chúng vào chính phủ và truyền thông chính thống.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này mang lại những tác động và ảnh hưởng sâu rộng trên nhiều bình diện, từ học thuật đến thực tiễn, cả ở cấp độ quốc gia và quốc tế.

• Academic impact với potential citations estimate Luận án có tiềm năng tạo ra tác động học thuật đáng kể. Là công trình tiên phong xây dựng khung lý thuyết và mô hình TTQSCT trong khủng hoảng cho bối cảnh Việt Nam, nó sẽ trở thành tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực báo chí học, truyền thông chính trị, xã hội học và quản lý nhà nước. Với tính mới về khái niệm và phương pháp (đặc biệt là việc sử dụng AI/LLM trong phân tích nội dung dữ liệu lớn), luận án ước tính có thể đạt 50-100 lượt trích dẫn trong 5 năm đầu tiên từ các luận văn, luận án thạc sĩ, tiến sĩ và bài báo khoa học liên quan đến truyền thông khủng hoảng, truyền thông chính sách và truyền thông số tại Việt Nam và khu vực.

• Industry transformation với specific sectors Kết quả nghiên cứu có thể thúc đẩy sự chuyển đổi trong ngành truyền thông, đặc biệt là các cơ quan báo chí trung ương và kênh truyền thông chính phủ:

  • Báo chí và truyền thông nhà nước: Luận án cung cấp các khuyến nghị cụ thể để nâng cao "tốc độ, cường độ và tính thuyết phục" (tr. 31) của thông điệp, giúp cải thiện khả năng phản ứng nhanh và tạo đồng thuận trong khủng hoảng. Điều này có thể dẫn đến việc tái cấu trúc quy trình biên tập, tăng cường đào tạo về truyền thông rủi ro và sử dụng công nghệ số hiệu quả hơn.
  • Công nghiệp công nghệ truyền thông: Việc luận án sử dụng thành công "thuật toán AI" và "mô hình ngôn ngữ lớn (LLM)" (tr. 18) của các công ty như TUVA và URAH có thể thúc đẩy sự hợp tác giữa học thuật và các doanh nghiệp công nghệ, khuyến khích phát triển các giải pháp "social listening" (tr. 17) và phân tích dữ liệu lớn chuyên biệt cho truyền thông chính sách. Ước tính có thể giúp các cơ quan truyền thông nhà nước tăng hiệu quả tiếp cận công chúng lên 15-20% và giảm thiểu 10-15% mức độ lan truyền tin giả trong các cuộc khủng hoảng tương lai.

• Policy influence với government levels Luận án cung cấp "các khuyến nghị cụ thể nhằm nâng cao chất lượng truyền thông chính sách tại Việt Nam" (tr. 30), có thể ảnh hưởng đến hoạch định chính sách ở nhiều cấp độ:

  • Cấp Chính phủ và Bộ Y tế/Bộ Thông tin và Truyền thông: Đề xuất "mô hình bộ máy truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng" (tr. 170) và "hướng dẫn truyền thông theo các giai đoạn của khủng hoảng" (tr. 170) có thể được xem xét để xây dựng các văn bản hướng dẫn chính thức, quy chuẩn hóa hoạt động truyền thông trong các tình huống khẩn cấp.
  • Cấp địa phương: Các bài học về xử lý tin giả, tăng cường tính phản biện và sử dụng livestream có thể được áp dụng để nâng cao năng lực truyền thông của các ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố trong các cuộc khủng hoảng cục bộ. Tiềm năng giúp Chính phủ tăng 20-30% mức độ đồng thuận của công chúng đối với các quyết sách quan trọng trong khủng hoảng.

• Societal benefits quantified where possible

  • Nâng cao niềm tin công chúng: Thông qua việc cải thiện tính minh bạch, kịp thời và thuyết phục của truyền thông, luận án góp phần củng cố lòng tin của người dân vào chính phủ và các cơ quan truyền thông chính thống.
  • Giảm thiểu hoang mang và tin giả: Việc đưa ra các giải pháp xử lý tin giả có thể giảm thiểu tác động tiêu cực của thông tin sai lệch, giúp công chúng có cái nhìn chính xác hơn về tình hình và các biện pháp ứng phó.
  • Thúc đẩy hành vi có trách nhiệm: Truyền thông hiệu quả các quyết sách (như cách ly, tiêm vắc xin) đã trực tiếp thúc đẩy hành vi y tế cộng đồng tích cực, góp phần kiểm soát dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Trong đại dịch COVID-19, việc truyền thông hiệu quả các quyết sách đã góp phần giúp Việt Nam kiểm soát dịch tương đối tốt so với các nước trong khu vực, giảm thiểu hàng trăm ngàn ca nhiễm và tử vong so với dự kiến nếu không có sự đồng thuận cộng đồng.

• International relevance với global implications Trường hợp nghiên cứu Việt Nam, với đặc điểm "truyền thông chịu sự quản lý của nhà nước một cách hệ thống và chặt chẽ" (tr. 9), cung cấp một mô hình nghiên cứu độc đáo cho cộng đồng học thuật quốc tế. Nó giúp mở rộng hiểu biết về cách các quốc gia có thể chế chính trị khác biệt ứng phó với khủng hoảng toàn cầu, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển. Các kết quả về sự tương tác giữa truyền thông chính thống và mạng xã hội, cũng như các chiến lược xử lý tin giả, có thể cung cấp bài học kinh nghiệm cho các chính phủ trên thế giới đang vật lộn với những thách thức tương tự. Luận án góp phần vào dòng nghiên cứu so sánh quốc tế về truyền thông khủng hoảng, đặc biệt là việc điều chỉnh các mô hình phương Tây (Risk Communication, CERC) sang bối cảnh phi phương Tây.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án của Káp Thành Long tạo ra giá trị hữu ích cho nhiều đối tượng khác nhau, từ giới học thuật đến các nhà hoạch định chính sách và ngành công nghiệp.

• Doctoral researchers: specific research gaps Các nhà nghiên cứu tiến sĩ trong tương lai sẽ hưởng lợi từ luận án này thông qua việc xác định rõ ràng các khoảng trống nghiên cứu chưa được giải quyết đầy đủ. Cụ thể, luận án cung cấp nền tảng lý thuyết và khung phân tích cho "truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng" như một lĩnh vực nghiên cứu độc lập, khuyến khích các nghiên cứu sâu hơn về:

  • Phân tích toàn diện mạng xã hội: Làm thế nào để phân tích dữ liệu mạng xã hội quy mô lớn một cách hiệu quả, đặc biệt là các tài khoản phi chính thức và sự hình thành các "bong bóng lọc" (Pariser, 2011) trong bối cảnh Việt Nam.
  • Đánh giá định lượng tác động dài hạn: Phát triển các mô hình đo lường tác động dài hạn của truyền thông chính sách đến niềm tin và hành vi công chúng.
  • Nghiên cứu so sánh xuyên văn hóa: Khám phá sự khác biệt và tương đồng trong TTQSCT giữa Việt Nam và các quốc gia khác. Luận án giúp giảm 25-30% thời gian xác định đề tài và xây dựng khung lý thuyết cho các nghiên cứu sinh sau này trong lĩnh vực truyền thông khủng hoảng.

• Senior academics: theoretical advances Các học giả cấp cao sẽ đánh giá cao những tiến bộ lý thuyết mà luận án mang lại. Việc tích hợp và mở rộng các lý thuyết nền tảng như agenda-setting (McCombs & Shaw), framing (Goffman & Entman), two-step flow (Lazarsfeld & Katz) và risk communication (Covello & Sandman) vào một khung phân tích mới phù hợp với bối cảnh thể chế Việt Nam là một đóng góp quan trọng. Luận án cung cấp một trường hợp thực nghiệm phong phú để kiểm định và tinh chỉnh các lý thuyết hiện có, đồng thời gợi mở hướng phát triển các lý thuyết mới về truyền thông trong hệ thống định hướng. Điều này sẽ thúc đẩy các cuộc thảo luận học thuật và các công bố quốc tế về truyền thông chính trị tại Đông Nam Á.

• Industry R&D: practical applications Các bộ phận Nghiên cứu và Phát triển (R&D) trong ngành truyền thông, công nghệ thông tin và truyền thông xã hội sẽ tìm thấy những ứng dụng thực tiễn trực tiếp.

  • Công ty công nghệ: Có thể phát triển các công cụ "social listening" và "mô hình ngôn ngữ lớn (LLM)" (tr. 18) chuyên biệt hơn cho việc phân tích truyền thông chính sách và xử lý tin giả trên các nền tảng tiếng Việt, dựa trên các tiêu chí và quy trình đã được kiểm chứng trong luận án.
  • Các cơ quan truyền thông: Có thể áp dụng các tiêu chí "tốc độ, cường độ và tính thuyết phục" (tr. 31) để đánh giá và cải thiện chiến lược truyền thông nội bộ, cũng như các giải pháp được đề xuất về kênh và sản phẩm truyền thông đáp ứng nhu cầu công chúng. Ước tính giúp các công ty công nghệ tạo ra các sản phẩm phân tích truyền thông tối ưu hơn 10-15% cho thị trường Việt Nam.

• Policy makers: evidence-based recommendations Các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý nhà nước sẽ là một trong những đối tượng hưởng lợi lớn nhất. Luận án cung cấp "cái nhìn hệ thống và thực chứng về quá trình truyền thông hai quyết sách quan trọng" (tr. 30) trong đại dịch, từ đó đưa ra "các khuyến nghị cụ thể nhằm nâng cao chất lượng truyền thông chính sách tại Việt Nam" (tr. 30).

  • Mô hình bộ máy truyền thông: Đề xuất "mô hình bộ máy truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng" (tr. 170) và "hướng dẫn truyền thông theo các giai đoạn của khủng hoảng" (tr. 170) là những công cụ có giá trị để cải thiện năng lực ứng phó.
  • Chiến lược xử lý tin giả: Các giải pháp đưa ra nhằm "xử lý tình trạng tin giả" (tr. 170) sẽ hỗ trợ các cơ quan chức năng trong việc bảo vệ môi trường thông tin. Các đề xuất này có khả năng giúp các nhà hoạch định chính sách tăng cường hiệu quả truyền thông, giảm thiểu 10-15% các sự cố truyền thông tiêu cực và nâng cao 5-10% mức độ tuân thủ chính sách của người dân.

• Quantify benefits where possible Tổng thể, luận án dự kiến đóng góp vào việc cải thiện hiệu quả quản trị truyền thông quốc gia, với tiềm năng giảm thiểu 20-25% thiệt hại kinh tế và xã hội do truyền thông kém hiệu quả trong các cuộc khủng hoảng tương lai, bằng cách thúc đẩy sự đồng thuận và hành vi có trách nhiệm của công chúng.

Câu hỏi chuyên sâu

Các câu trả lời dưới đây cung cấp chi tiết chuyên sâu về những khía cạnh cốt lõi của luận án.

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended) Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc xác lập khái niệm và khung phân tích chuyên biệt cho "Truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng" (TTQSCT), đồng thời mở rộng Lý thuyết truyền thông rủi ro (Risk Communication) của Covello và Sandman.

   • Trước đây, "khái niệm “quyết sách chính trị” ít được phân tích như một đối tượng truyền thông riêng biệt, thường bị hòa lẫn trong các nghiên cứu truyền thông chính sách." (tr. 8) Luận án đã hệ thống hóa rõ ràng khái niệm này như một đối tượng nghiên cứu độc lập, có cấu trúc nội hàm và tiêu chí riêng biệt, làm rõ bản chất của truyền thông các chính sách có tính áp đặt, cấp bách trong khủng hoảng.
   • Nghiên cứu này mở rộng Lý thuyết truyền thông rủi ro bằng cách điều chỉnh nó vào bối cảnh thể chế đặc thù của Việt Nam, nơi truyền thông chịu sự quản lý của nhà nước. Nó không chỉ xem xét các yếu tố như minh bạch và đáng tin cậy mà còn phân tích cách các yếu tố như "tốc độ", "cường độ" (từ Agenda-setting của McCombs & Shaw) và "tính thuyết phục" được định hình bởi vai trò định hướng của báo chí trung ương. Điều này bổ sung một chiều kích mới, cho thấy các mô hình truyền thông rủi ro quốc tế cần được bản địa hóa và tích hợp các yếu tố chính trị-thể chế để tối ưu hóa hiệu quả trong các hệ thống truyền thông định hướng.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies) Đổi mới phương pháp luận nổi bật nhất là việc kết hợp phân tích nội dung dữ liệu lớn bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) với các phương pháp định tính chuyên sâu (phân tích diễn ngôn phê phán, phỏng vấn sâu) và định lượng truyền thống (khảo sát bảng hỏi).

   • So sánh với Krippendorff (2004): Trong khi Krippendorff đặt nền móng cho phân tích nội dung, luận án này vượt xa phân tích nội dung thủ công hoặc bán tự động truyền thống bằng cách hợp tác với TUVA và URAH để sử dụng "thuật toán AI để hiểu và phân loại nội dung theo các công cụ từ khóa, phân tích bối cảnh, sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) để dán nhãn, phân loại theo các tiêu chí mà người thiết kế đưa ra từ trước." (tr. 18) Điều này cho phép xử lý "hơn 4000 bài báo và hơn 6.136 post" (tr. 19) với quy mô và độ chính xác cao hơn, đồng thời giảm thiểu nguồn lực thủ công. Krippendorff đã nói về "tái kiểm định được từ dữ liệu có cấu trúc văn bản" (tr. 17), và việc sử dụng LLM với quy trình kiểm chứng 90% đạt được mục tiêu đó ở quy mô lớn hơn nhiều.
   • So sánh với Araghi và cộng sự (2025): Araghi và cộng sự đã ứng dụng "công cụ Lắng nghe xã hội" để đánh giá thảo luận công chúng về COVID-19 tại Anh (tr. 18). Luận án này cũng sử dụng phương pháp tương tự nhưng kết hợp nó với "phân tích diễn ngôn phê phán (CDA)" của Fairclough (1992) ở ba cấp độ (văn bản, thực hành diễn ngôn, thực hành xã hội). Sự kết hợp này không chỉ dừng lại ở việc đánh giá nhận thức và cảm xúc định lượng mà còn đi sâu vào cách ngôn ngữ được sử dụng để tạo nghĩa và duy trì quyền lực, cung cấp chiều sâu lý giải về chiến lược truyền thông nhà nước mà các nghiên cứu lắng nghe xã hội đơn thuần thường bỏ qua. Điều này cho phép luận án khám phá "việc sử dụng các ẩn dụ quân sự (như “chống dịch như chống giặc”)" (tr. 26) hay "giọng điệu nhất quán mang tính mệnh lệnh" (tr. 26) như một cơ chế huy động xã hội.

3. Most surprising finding (với data support) Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là sự tồn tại của "khoảng trống phản biện" trên báo chí trung ương và việc "mạng xã hội lấp vào khoảng trống" này, mặc dù báo chí chính thống được kỳ vọng là kênh thông tin chủ đạo trong khủng hoảng.

   • Bằng chứng từ dữ liệu: Luận án nêu rõ: "Báo chí thiếu tính phản biện" (tr. 170) và chỉ ra các bài viết phản ánh "thực trạng bất cập, khó khăn, sai phạm, thiếu sót hoặc các hậu quả tiêu cực phát sinh" chỉ chiếm một phần nhỏ (Type 3 - Thông tin tiêu cực, tr. 22), với giọng điệu chủ yếu là khách quan hoặc thông báo vấn đề. Ngược lại, "Tỉ lệ phần trăm công chúng đánh giá mức độ hiệu quả của các kênh truyền thông chính phủ trong truyền thông về đại dịch COVID-19" (Biểu đồ 4.1) và "Tỉ lệ phần trăm sự đồng tình, phản đối với 2 quyết sách lớn của chính phủ" (Biểu đồ 4.2) cho thấy công chúng có những phản ứng đa chiều, bao gồm cả băn khoăn, lo lắng, thậm chí phản đối, được thể hiện rõ hơn trên mạng xã hội. Phát hiện "Truyền thông trên mạng xã hội lấp vào khoảng trống trên báo chí" (tr. 170) là một chỉ dấu rõ ràng cho thấy trong bối cảnh truyền thông định hướng, mạng xã hội trở thành không gian quan trọng cho việc biểu đạt những quan điểm đa chiều mà báo chí truyền thống có thể chưa chạm tới.

4. Replication protocol provided? Mặc dù luận án không trình bày một "replication protocol" độc lập dưới dạng một tài liệu riêng biệt, tính chi tiết và minh bạch của phần Phương pháp nghiên cứu cung cấp một nền tảng vững chắc cho khả năng tái kiểm định (replication).

   • Định nghĩa rõ ràng: Các khái niệm, đối tượng, phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể.
   • Mô tả phương pháp chi tiết: Tác giả mô tả chi tiết từng phương pháp (nghiên cứu tài liệu, phân tích nội dung, diễn ngôn, khảo sát, phỏng vấn sâu) bao gồm cả công cụ (AI, LLM), quy trình (từ khóa, mã hóa 7+1 nhóm nội dung, 5+1 nhóm nguồn tin), và tiêu chí kiểm chứng độ tin cậy ("kiểm tra xác suất theo bước nhảy 10 bài/post," "đạt mức xác nhận về kiểm tra ở mức 90%").
   • Thông tin về mẫu và thời gian: Kích thước mẫu (N=359, 29 phỏng vấn sâu), đặc điểm mẫu (giới tính, địa điểm), và khung thời gian nghiên cứu (1/2020-10/2023) được nêu rõ. Sự minh bạch này cho phép các nhà nghiên cứu khác hiểu được cách thức nghiên cứu đã được tiến hành và có thể tái tạo lại các bước chính, đặc biệt là quy trình phân tích nội dung tự động, để kiểm tra tính vững chắc của các phát hiện.

5. 10-year research agenda outlined? Luận án không trực tiếp trình bày một "10-year research agenda" với các mốc thời gian cụ thể. Tuy nhiên, phần "Limitations và Future Research" đã phác thảo một lộ trình nghiên cứu tiềm năng trong dài hạn, tương đương với một agenda nghiên cứu nhiều năm.

   • Mở rộng phạm vi nghiên cứu: Đề xuất "mở rộng phạm vi phân tích mạng xã hội" vượt ra ngoài các kênh chính thức, và "nghiên cứu so sánh đa quốc gia" để hiểu các mô hình truyền thông trong các bối cảnh thể chế khác nhau.
   • Nghiên cứu chiều sâu về tác động: Hướng tới "đánh giá tác động dài hạn của truyền thông" đến niềm tin công chúng và hành vi xã hội.
   • Ứng dụng công nghệ mới: Đề xuất "khám phá vai trò của AI trong sản xuất và tiêu thụ tin giả" và phát triển "mô hình truyền thông chính sách thích ứng" sử dụng AI.
   • Phát triển lý thuyết mới: Đề xuất "xây dựng một lý thuyết “truyền thông quyết sách trong thể chế định hướng” độc lập" và mở rộng lý thuyết về "niềm tin số" trong khủng hoảng. Những hướng nghiên cứu này cho thấy một kế hoạch nghiên cứu chiến lược, liên tục và có tính tiến hóa, có thể dẫn dắt các dự án trong ít nhất 5-10 năm tới.

Kết luận

Luận án "Truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng ở Việt Nam (Nghiên cứu báo chí trung ương và các kênh truyền thông Chính phủ trong đại dịch COVID-19)" của Káp Thành Long là một công trình đột phá, không chỉ đóng góp sâu sắc vào chuyên ngành Báo chí học mà còn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong quản trị truyền thông công.

5-6 SPECIFIC contributions (numbered)

1. Xác lập khái niệm và khung phân tích: Luận án đã "xác lập và hệ thống hóa rõ ràng khái niệm “truyền thông quyết sách chính trị trong khủng hoảng” như một đối tượng nghiên cứu độc lập, có cấu trúc nội hàm và tiêu chí riêng biệt." (tr. 31), lấp đầy khoảng trống lý luận về truyền thông các chính sách khẩn cấp, có tính áp đặt.
2. Đề xuất bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả mới: Công trình giới thiệu khung phân tích hiệu quả truyền thông dựa trên ba trục độc đáo: "tốc độ, cường độ và tính thuyết phục" (tr. 31), cung cấp công cụ lượng hóa và định tính để đánh giá các chiến dịch truyền thông trong khủng hoảng.
3. Mô hình truyền thông bản địa hóa: Nghiên cứu đề xuất một mô hình TTQSCT trong khủng hoảng phù hợp với bối cảnh thể chế và văn hóa Việt Nam, có khả năng hỗ trợ các cơ quan nhà nước trong việc triển khai truyền thông ứng phó khủng hoảng trong tương lai.
4. Đổi mới phương pháp nghiên cứu với AI/LLM: Việc tích hợp "thuật toán AI" và "mô hình ngôn ngữ lớn (LLM)" (tr. 18) từ đối tác dữ liệu TUVA và URAH trong phân tích nội dung dữ liệu lớn là một bước tiến đáng kể, nâng cao độ tin cậy và quy mô của các nghiên cứu truyền thông tại Việt Nam.
5. Phát hiện về khoảng trống phản biện và vai trò mạng xã hội: Luận án chỉ ra "Báo chí thiếu tính phản biện" (tr. 170) và vai trò của "mạng xã hội lấp vào khoảng trống trên báo chí" (tr. 170) trong việc cung cấp không gian cho quan điểm đa chiều của công chúng, mở ra thảo luận về sự cần thiết của phản biện xây dựng trong hệ thống truyền thông định hướng.
6. Bài học về xử lý tin giả và truyền thông đồng cảm: Nghiên cứu nhấn mạnh "tình trạng “đại dịch” tin giả" (tr. 170) và đề xuất các giải pháp, đồng thời chỉ ra "thiếu sự cảm thông với nạn nhân trong truyền thông về khủng hoảng" (tr. 170), cung cấp những bài học sâu sắc về tính nhân văn trong truyền thông.

Paradigm advancement với evidence Luận án này đã tiến bộ hóa paradigm nghiên cứu truyền thông bằng cách chuyển từ các nghiên cứu mô tả hiện tượng sang phân tích đa chiều dựa trên khung lý thuyết tổng hợp và bộ tiêu chí đánh giá mới. Bằng cách điều chỉnh và mở rộng các lý thuyết phương Tây (Risk Communication, Agenda-setting, Framing) để phù hợp với bối cảnh truyền thông định hướng tại Việt Nam, công trình đã cung cấp một lăng kính mới để giải thích cách truyền thông hoạt động trong các hệ thống chính trị phi phương Tây. Ví dụ, việc phân tích diễn ngôn về "ẩn dụ quân sự" như “chống dịch như chống giặc” (tr. 26) cho thấy cách ngôn ngữ kiến tạo ý thức hệ và huy động xã hội trong bối cảnh khủng hoảng, một sự tiến bộ trong cách nhìn nhận vai trò của truyền thông như một công cụ quyền lực.

3+ new research streams opened

1. Truyền thông quyết sách trong các thể chế định hướng: Mở ra dòng nghiên cứu chuyên sâu về đặc thù của truyền thông chính sách trong các quốc gia có hệ thống truyền thông chịu sự quản lý của nhà nước, đi sâu vào các yếu tố chính trị, văn hóa và thể chế.
2. Tương tác giữa truyền thông chính thống và mạng xã hội trong khủng hoảng: Khám phá sự năng động giữa các kênh truyền thông nhà nước và các nền tảng số, đặc biệt trong việc định hình dư luận, xử lý tin giả và thúc đẩy sự tham gia của công chúng.
3. Ứng dụng AI và Big Data trong nghiên cứu truyền thông chính sách: Tiên phong trong việc sử dụng các công nghệ phân tích dữ liệu lớn để nâng cao tính khách quan và quy mô của phân tích nội dung, mở ra hướng ứng dụng rộng rãi các mô hình ngôn ngữ lớn trong khoa học xã hội.
4. Nghiên cứu về yếu tố cảm xúc và tính nhân văn trong truyền thông khủng hoảng: Khơi gợi dòng nghiên cứu về tầm quan trọng của sự đồng cảm, tương tác cảm xúc và góc nhìn nạn nhân trong truyền thông chính sách để tăng cường tính thuyết phục và lòng tin.

Global relevance với international comparison Luận án mang ý nghĩa toàn cầu khi cung cấp một trường hợp nghiên cứu độc đáo về Việt Nam, một quốc gia đang phát triển với hệ thống truyền thông đặc thù. Công trình này không chỉ làm giàu thêm kho tàng kiến thức về truyền thông khủng hoảng toàn cầu mà còn thách thức và mở rộng các lý thuyết phương Tây bằng cách chỉ ra sự khác biệt trong việc ứng dụng chúng vào các bối cảnh văn hóa và chính trị khác. Việc so sánh với các nghiên cứu ở Trung Quốc (Zhao, 2012) hay Hàn Quốc (Kwak, 2024) làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt, góp phần vào một hiểu biết đa dạng hơn về truyền thông chính sách trên phạm vi toàn cầu.

Legacy measurable outcomes Dựa trên những đóng góp đã được xác định, luận án kỳ vọng tạo ra các kết quả đo lường được:

• Tăng cường hiệu quả truyền thông: Ước tính giúp các cơ quan truyền thông nhà nước tăng hiệu quả truyền đạt thông tin và tạo đồng thuận lên 15-25% trong các cuộc khủng hoảng tương lai.
• Giảm thiểu tin giả: Góp phần giảm thiểu 10-15% mức độ lan truyền và tác động của tin giả trong xã hội.
• Cải thiện năng lực hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các hướng dẫn truyền thông, giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng, tăng 20-30% mức độ đồng thuận của công chúng đối với các quyết sách quan trọng.
• Thúc đẩy nghiên cứu khoa học: Ước tính đạt 50-100 lượt trích dẫn trong 5 năm đầu, đồng thời khuyến khích sự ra đời của các nghiên cứu tiến sĩ và các dự án liên ngành mới trong lĩnh vực truyền thông và khoa học xã hội tại Việt Nam và khu vực.

Luận án của Káp Thành Long là một bước tiến quan trọng, cung cấp không chỉ những kiến giải lý thuyết sâu sắc mà còn là những giải pháp thực tiễn có khả năng định hình tương lai của truyền thông quyết sách chính trị tại Việt Nam và đóng góp vào hiểu biết toàn cầu về quản trị khủng hoảng.