Luận án tiến sĩ: Tương tác với công chúng trong chương trình truyền hình ở Việt Nam hiện nay - Nguyễn Thế Lãm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN THẾ LÃM TƯƠNG TÁC VỚI CÔNG CHÚNG TRONG CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC HÀ NỘI - 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN THẾ LÃM TƯƠNG TÁC VỚI CÔNG CHÚNG TRONG CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC Chuyên ngành : Báo chí học Mã ngành 9 32 01 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đinh Thị Thu Hằng TS. Đinh Thị Xuân Hoà HÀ NỘI - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

TÁC GIẢ Nguyễn Thế Lãm DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Conected TV Truyền hình kết nối internet Format Dạng thức của chương trình Fanpage Trang dành cho người hâm mộ được xây dựng trên mạng xã hội IPTV (Internet Protocol TV): Giao thức internet TV GS Giáo sư KLO (Key Opinion Leader): Người nổi tiếng, nhân vật có tầm ảnh hưởng trong lĩnh vực nào đó. M Kết quả phỏng vấn sâu N Kết quả thảo luận nhóm công chúng NCS Nghiên cứu sinh NXB Nhà xuất bản PGS. TS Phó giáo sư, tiến sĩ PTTH Phát thanh - truyền hình TP Thành phố VTV Đài Truyền hình Việt Nam VTV1 Kênh Kênh Thời sự - Chính luận - Tổng hợp của Đài Truyền hình Việt Nam VTV3 Kênh thể thao - giải trí tổng hợp của Đài truyền hình Việt Nam VTV6 Kênh truyền hình Thanh thiếu niên của Đài Truyền hình Việt Nam DANH MỤC BẢNG Bảng 1: Nội dung tương tác trên fanpage trong chương trình tin tức thời sự.80 Bảng 2: Lượng tương tác trung bình trên trang fanpage chương trình thời sự.85 Bảng 3: Nội dung tương tác trên fanpage trong chương trình giải trí.88 Bảng 4: Lượng tương tác trung bình của công chúng trên các trang fanpage chương trình giải trí. 90 Bảng 5: Nội dung mà người trả lời gửi bình luận, câu hỏi hay phản hồi.100 Bảng 6: Tỷ lệ lựa chọn của người trả lời về cách thức tương tác với các chương trình truyền hình.101 Bảng 7: Lí do tham gia tương tác với chương trình truyền hình.155 Bảng 8: Lí do chưa bao giờ tương tác với chương trình truyền hình.156 Bảng 9: Cách thức người trả lời thường theo dõi các chương trình truyền hình.

164 Bảng 10: Tương quan giữa tuổi của người trả lời và cách thức theo dõi các chương trình truyền hình (%).165 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1: Mức độ yêu thích các chương trình truyền hình có tương tác.128 Biểu đồ 2: Tương quan giữa nhóm tuổi và tỷ lệ bày tỏ tình cảm với thần tượng xuất hiện trong chương trình.169 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Mô hình 1: Tương tác với công chúng trong chương trình truyền hình ở Việt Nam hiện nay.176 MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG DANH MỤC BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU. 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.13 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TƯƠNG TÁC VỚI CÔNG CHÚNG TRONG CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH. Các lý thuyết làm cơ sở cho vấn đề nghiên cứu. Vai trò, đặc điểm, tính chất và các yếu tố tác động đến tương tác với công chúng trong chương trình truyền hình.

Cấp độ, nội dung, phương thức tương tác và dạng thức chương trình thực hiện tương tác với công chúng. Yêu cầu, nguyên tắc tương tác và một số mô hình tương tác với công chúng trong chương trình truyền hình trên thế giới.65 Chương 2: THỰC TRẠNG TƯƠNG TÁC VỚI CÔNG CHÚNG TRONG CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH. Giới thiệu các chương trình thuộc diện khảo sát. Thực trạng nội dung tương tác với công chúng trong chương trình truyền hình.

Thực trạng phương thức tương tác với công chúng trong chương trình truyền hình. Thực trạng sử dụng công nghệ và tổ chức nhân lực trong tương tác với công chúng. Thành công, hạn chế và nguyên nhân.128 Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG TƯƠNG TÁC VỚI CÔNG CHÚNG TRONG CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH. Những vấn đề đặt ra trong tương tác với công chúng.

Các giải pháp về xây dựng chiến lược, phát triển nội dung và công nghệ tương tác với công chúng trong chương trình truyền hình. Các giải pháp về phát triển phương thức tương tác.182 TÀI LIỆU THAM KHẢO.186 PHỤ LỤC 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Kể từ khi ra đời, truyền hình đã trở thành một phương tiện truyền thông phổ biến, gần gũi với mỗi gia đình. Với lợi thế về hình ảnh trực quan, sinh động và âm thanh, có thể phản ánh chân thực hiện thực đời sống, truyền hình không chỉ là phương tiện để thu nhận tin tức, đó còn có vai trò như một “nhà hát”, một phương thức giải trí cho mọi người với những chương trình về âm nhạc, thể thao, phim ảnh, trò chơi… Với những tiến bộ về khoa học công nghệ, truyền hình đã trải qua những thay đổi để mang đến những giá trị mới, những tiện ích cho công chúng.

Từ truyền hình đen trắng những ngày đầu, đến truyền hình màu những năm 1960, từ công nghệ phát sóng vô tuyến với tín hiệu analog đến tín hiệu kỹ thuật số, phân phối bằng hệ thống cáp, truyền hình vệ tinh hay kỹ thuật số. Đến nay, truyền hình đang đứng trước bối cảnh mới, đó là sự phát triển bùng nổ của internet, phương tiện kỹ thuật số và truyền thông xã hội. Một cuộc nghiên cứu lớn của Ericsson ConsumerLab TV & Media thực hiện năm 2017 dựa trên kết quả nghiên cứu công chúng tại 40 nước trên thế giới cho thấy việc xem điện thoại thông minh đã tăng gấp đôi sau 5 năm. Khoảng 70% người tiêu dùng xem tivi và video trên điện thoại thông minh năm 2017 - gấp đôi so với năm 2012.

Điện thoại thông minh chiếm 1/5 tổng số lượt xem, với khoảng sáu giờ mỗi tuần được sử dụng. Khi số lượng các dịch vụ tivi và video tăng, thời gian trung bình dành cho việc tìm kiếm nội dung - năm 2017 đã tăng 13% so với năm 2016, đạt gần một giờ mỗi ngày; 7 trong số 10 người tiêu dùng nói rằng tính năng tìm kiếm toàn cầu sẽ rất hữu ích. Không chỉ trên thiết bị di động, tivi kết nối internet (connected TV) cũng đang tạo ra sự phát triển mạnh của video trực tuyến trên màn hình tivi với hành vi xem video theo yêu cầu và cá nhân hóa. Một báo cáo của Innovid năm 2020, connected TV chiếm 40% tỷ lệ hiển thị video toàn cầu tính theo thiết bị.

Tại châu Á Thái Bình Dương, trung bình gần 2/3 dân số sử dụng internet đang phát trực tuyến hoặc xem tivi trực tuyến. 2 Tại Việt Nam, theo báo cáo Digital 2021 của We Are Social, số người tiếp cận internet là 68,72 triệu, tương đương với tỷ lệ thâm nhập là 70,3%, tăng 0,3% so với cùng kỳ năm 2020. Người Việt ở độ tuổi 16-64 dành 6 giờ 47 phút để sử dụng Internet. Trong đó dành 2 giờ 40 phút để xem tivi và 2 giờ 21 phút dùng mạng xã hội.

Tính đến đầu năm 2021, có tổng cộng 72 triệu tài khoản mạng xã hội hoạt động (tăng thêm 7 triệu tài khoản so với năm cùng kỳ năm 2020), tương đương với mức độ thâm nhập là 73,7%. Trong đó, có 71,14 triệu người dùng di động để truy cập mạng xã hội. Đối với truyền hình OTT - giải pháp cung cấp nội dung truyền hình trên giao thức internet và video theo yêu cầu tới người dùng cuối cùng, theo báo cáo của Cục Phát thanh truyền hình và thông tin điện tử, số lượng người dân Việt Nam quan tâm và biết tới các ứng dụng này ước tính khoảng 30 triệu. Với sự phát triển của công nghệ truyền hình và tình hình tiếp cận như vậy, đang đặt ra rất nhiều thay đổi trong sản xuất chương trình truyền hình.

Trên tivi, truyền hình cũng được hội tụ với internet để chủ động gửi nội dung và cung cấp các dịch vụ đến công chúng. Truyền hình cũng được đưa lên hạ tầng web, trên mạng xã hội. Sự thay đổi này tạo cầu nối giao tiếp nhanh chóng, dễ dàng giữa nhà sản xuất với công chúng. Giờ đây công chúng có thể bày tỏ cảm xúc, bình luận, gửi câu hỏi, chia sẻ nội dung của chương trình truyền hình, hoặc có thể đóng góp dữ liệu, tin tức, tham gia vào nội dung chương trình rất dễ dàng.

Việc tương tác với công chúng theo cách truyền thống trước kia vẫn còn nhưng giờ đã bị các phương thức của thời đại số lấn át. Tương tác với công chúng thay đổi về tốc độ phản hồi, thay đổi về cách thức thực hiện, về tính chất, nội dung, mức độ, tần xuất, tính hiệu quả so với tương tác trong truyền hình trước đây. Ở Việt Nam những năm gần đây, cùng với sự phát triển mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội cũng như của lĩnh vực công nghệ thông tin, viễn thông, ngành truyền hình đã có những bước phát triển mới. Trong đó, các đài truyền hình cũng từng bước quan tâm, khai thác công nghệ truyền thông số để thúc đẩy hoạt động tương tác với công chúng bên cạnh các phương thức tương tác truyền thống.

Tuy nhiên, trong bối cảnh vừa mở rộng tương tác, phát huy dân chủ, vừa phải bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên 3 không gian mạng, lợi ích quốc gia và bảo vệ chuẩn mực xã hội cũng đặt ra không ít thách thức cho những nhà sản xuất truyền hình. Để tương tác với công chúng hiệu quả, đóng góp tích cực trong nâng cao chất lượng chương trình truyền hình cũng như đáp ứng tốt nhu cầu của công chúng, cần phải nhận diện đầy đủ những vấn đề lý luận và thực tiễn trong hoạt động tương tác với công chúng cũng như những vấn đề đang đặt ra. Giải pháp và mô hình nào để tương tác với công chúng thực sự trở thành những trải nghiệm mới của truyền hình… Những nội dung đó chính là lý do để tác giả chọn đề tài Tương tác với công chúng trong chương trình truyền hình ở Việt Nam hiện nay cho luận án của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích Xác lập và vận dụng hệ thống tri thức lý thuyết về tương tác với công chúng trong chương trình truyền hình, làm rõ thực trạng nội dung, phương thức tương tác với công chúng trong chương trình truyền hình, đánh giá những thành công, hạn chế; luận án đề xuất các giải pháp, khuyến nghị nhằm tăng cường tương tác với công chúng, qua đó nâng cao chất lượng các chương trình truyền hình.