Luận văn Thạc sĩ: Góc nhìn của nam giới về phụ nữ trên báo chí Quốc ngữ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------- BÙI THỊ THANH QUYÊN GÓC NHÌN CỦA NAM GIỚI VỀ PHỤ NỮ TRÊN ĐĂNG CỔ TÙNG BÁO VÀ ĐÔNG DƯƠNG TẠP CHÍ LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH VĂN HÓA HỌC MÃ NGÀNH: 8229040 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – Năm 2023 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------- BÙI THỊ THANH QUYÊN GÓC NHÌN CỦA NAM GIỚI VỀ PHỤ NỮ TRÊN ĐĂNG CỔ TÙNG BÁO VÀ ĐÔNG DƯƠNG TẠP CHÍ LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH VĂN HÓA HỌC MÃ NGÀNH: 8229040 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ THỊ NGỌC ĐIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – Năm 2023 1 LỜI CAM ĐOAN Luận văn Thạc sĩ ngành Văn hóa học của học viên có đề tài: Góc nhìn của nam giới về phụ nữ trên Đăng Cổ Tùng Báo và Đông Dương Tạp Chí. Học viên xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân học viên và chưa từng công bố ở công trình khoa học nào khác. Học viên xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình.

TPHCM ngày 19 tháng 5 năm 2023 Bùi Thị Thanh Quyên 2 LỜI CẢM ƠN Để Luận văn Thạc sĩ đề tài Góc nhìn của nam giới về phụ nữ trên Đăng Cổ Tùng Báo và Đông Dương Tạp Chí được hoàn thành và bảo vệ trước hội đồng, học viên xin chân thành cảm ơn quý thầy cô Khoa Văn hóa học đã tận tình truyền đạt kiến thức, hướng dẫn phương pháp để học viên được tiếp nhận và thực hiện luận văn tốt nghiệp bậc cao học của mình. Học viên xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến TS Lê Thị Ngọc Điệp – người đã tận tâm hướng dẫn học viên trong suốt thời gian làm luận văn. Chân thành cảm ơn quý thầy cô, các anh chị và các bạn bộ phận Thư viện, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM, Thư viện Quốc gia Việt Nam, Thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM…đã nhiệt tình hỗ trợ nguồn tư liệu, tài liệu cho học viên tiếp cận, nghiên cứu đề tài. Chân thành cảm ơn PGS.TS Võ Văn Nhơn, PGS.TS Nguyễn Ngọc Thơ, TS Tạ Anh Thư, nhà thơ-nhà báo Lê Minh Quốc, nhà báo Lý Đợi…đã cung cấp nguồn tài liệu báo chí Quốc ngữ hỗ trợ học viên hoàn thành tốt luận văn.

Chân thành cảm ơn các bạn học đồng khóa cao học Văn hóa học-K20B đã cùng chia sẻ, động viên và dành những lời cổ vũ, khích lệ cho học viên trong suốt quá trình học tập. TPHCM ngày 19 tháng 5 năm 2023 3 Mục lục DẪN NHẬP. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ.

Nhóm các nghiên cứu về giới và nữ quyền. Nhóm các nghiên cứu về báo chí Quốc ngữ từ năm 1865-1919. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

CÂU HỎI NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN. BỐ CỤC LUẬN VĂN.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN. Giới và các khái niệm liên quan “giới”. Cơ sở thực tiễn:. Ảnh hưởng của Nho giáo lên đời sống gia đình trong chế độ phong kiến 34 1.

Bối cảnh xã hội cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX và sự ra đời của Đăng Cổ Tùng Báo và Đông Dương Tạp Chí. 37 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. VẤN ĐỀ PHỤ NỮ VÀ NHỮNG TRANH LUẬN THỂ HIỆN QUA ĐĂNG CỔ TÙNG BÁO VÀ ĐÔNG DƯƠNG TẠP CHÍ. Sự xuất hiện các bài viết về phụ nữ trên báo chí Quốc ngữ trước năm 1907.

Những vấn đề phụ nữ trên Đăng Cổ Tùng Báo và Đông Dương Tạp Chí. Về vấn đề nữ học. Về vấn đề hôn nhân – gia đình. Về vấn đề chăm sóc bản thân của phụ nữ.

Những tranh luận về vấn đề phụ nữ trên Đăng Cổ Tùng Báo. Sự phản đối về “tiếng nói phê phán” của phụ nữ. Góc nhìn phản đối về hôn nhân một vợ một chồng. Sự mâu thuẫn trong góc nhìn của nam giới về phụ nữ.

68 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. ẢNH HƯỞNG CỦA ĐĂNG CỔ TÙNG BÁO VÀ ĐÔNG DƯƠNG TẠP CHÍ ĐẾN VẤN ĐỀ PHỤ NỮ TRÊN BÁO CHÍ QUỐC NGỮ GIAI ĐOẠN 1919-1930 .1 Từ Đăng Cổ Tùng Báo và Đông Dương Tạp Chí đến sự ra đời của tờ báo nữ giới và những “diễn đàn phụ nữ”. Sự hình thành một lớp nữ lưu trí thức đô thị đầu thế kỷ XX. Nữ Giới Chung - một diễn ngôn của nữ giới.

Sự phát triển của những “diễn đàn phụ nữ” sau Đăng Cổ Tùng Báo và Đông Dương Tạp Chí. Dư luận về vấn đề phụ nữ trên báo chí Quốc ngữ sau năm 1919. Sự cộng hưởng những tiếng nói của nam giới và nữ giới về vấn đề bình đẳng nam nữ. Thúc đẩy vai trò xã hội của phụ nữ trước vận mệnh dân tộc.

Đánh giá của lớp trí thức đương thời về sự đổi mới tư tưởng về hình ảnh phụ nữ. 92 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. 102 DANH MỤC BÀI BÁO NGHIÊN CỨU TRÊN BÁO CHÍ QUỐC NGỮ. 102 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

108 Tài liệu tiếng Việt. 108 Tài liệu tiếng nước ngoài. 110 Tài liệu tiếng nước ngoài dịch ra tiếng Việt. 110 Tài liệu báo chí Quốc ngữ.

111 BẢN GIẢI TRÌNH CỦA HỌC VIÊN 1 DẪN NHẬP 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong bối cảnh xã hội giai đoạn thuộc địa nửa phong kiến vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, sự du nhập của chữ Quốc ngữ cũng như sự ra đời của báo chí Quốc ngữ có tác động, ảnh hưởng đến mọi bình diện của đời sống xã hội. Chính sách giáo dục thay đổi, xuất hiện một tầng lớp trí thức Tây học và chính tầng lớp này đã góp phần lớn trong việc nâng cao dân trí, truyền bá chữ Quốc ngữ, phát triển Quốc văn…Ngoài ra, chính lực lượng trí thức nam giới tiến bộ đã tiên phong cất tiếng nói bảo vệ quyền lợi của phụ nữ, xác lập vai trò và vị trí của họ trong gia đình và xã hội. Trong đó, Đăng Cổ Tùng Báo là tờ báo Quốc ngữ đầu tiên đã có nhiều bài viết liên quan đến vấn đề phụ nữ, với những góc nhìn tiến bộ, đồng thời tạo được tranh luận giữa các trí thức nam giới Tây học và Nho học trong bối cảnh xã hội lúc bấy giờ.

Sau khi Đăng Cổ Tùng Báo bị đình bản vào cuối năm 1907, đến năm 1913, Bắc Kỳ mới có thêm tờ báo Quốc ngữ là Đông Dương Tạp Chí. Những vấn đề liên quan đến phụ nữ tiếp tục được bàn luận trên Đông Dương Tạp Chí. Cả hai tờ báo bàn luận về vấn đề nữ học, hôn nhân một vợ một chồng, vai trò của phụ nữ trong gia đình và xã hội, đề cập đến khái niệm “nữ quyền”… Những tư tưởng mới về vấn đề phụ nữ trên hai tờ báo này tạo được tranh luận xã hội lúc bấy giờ, đồng thời là tiền đề góp phần tạo nên những diễn đàn phụ nữ trên báo chí Quốc ngữ trong suốt những năm thập niên 1920-1930. Học viên lựa chọn nghiên cứu đề tài về vấn đề phụ nữ từ góc nhìn của nam giới về vấn đề phụ nữ vì những lý do khách quan: bối cảnh xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX là cuộc chuyển giao giữa nhà nước thuộc địa nửa phong kiến.

Bên cạnh tầng lớp trí thức Nho học, chịu ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo, xuất hiện một tầng lớp trí thức mới: trí thức Tây học cấp tiến, được thừa hưởng nền giáo dục của Pháp, tiếp thu tư tưởng và văn minh phương Tây. Chính những trí thức Tây học này đã cất tiếng nói phê phán cái cũ, cái xấu, cái lạc hậu; truyền bá những tư tưởng mới, khuyến khích nâng cao dân trí…Trong bối cảnh chuyển đổi những giá trị văn hóa Đông Tây, giữa cái cũ và cái mới, góc nhìn tiến bộ của nam giới Tây học về vấn đề phụ nữ cũng đã tạo nên những tranh luận của nam giới trí thức (Tây học và Nho học) trên Đăng Cổ Tùng 2 Báo. Từ những tiếng nói và tranh luận ban đầu này, vấn đề phụ nữ đã được tiếp tục bàn luận trên những tờ báo Quốc ngữ trở về sau: Lục Tỉnh Tân Văn, Trung Bắc Tân Văn, Nam Phong Tạp Chí, Nữ Giới Chung… Vấn đề giới và nữ quyền đã được đề cập đến trong nhiều nghiên cứu về giới và nữ quyền tại Việt Nam, nhưng góc nhìn của nam giới về phụ nữ trên Đăng Cổ Tùng Báo và Đông Dương Tạp Chí vẫn chưa được nghiên cứu chi tiết, đặc biệt là về những tranh luận của nam giới trí thức đô thị thời điểm này. Học viên làm việc trong môi trường báo chí, chủ yếu tiếp cận báo chí qua lăng kính hiện đại, việc nghiên cứu về báo chí Quốc ngữ đầu thế kỷ XX cũng là nguyện vọng từ lâu của học viên.

Từ những lý do đó, học viên chọn nghiên cứu đề tài luận văn: Góc nhìn của nam giới về phụ nữ trên Đăng Cổ Tùng Báo và Đông Dương Tạp Chí. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 2. Nhóm các nghiên cứu về giới và nữ quyền 2. Các nghiên cứu về giới và nữ quyền nước ngoài Trong bối cảnh tiền tư bản phương Tây (giai đoạn thế kỷ XV-XVIII), vị trí của người phụ nữ không được coi trọng.

Họ bị lệ thuộc vào đàn ông trong gia đình và không có vị trí ngoài xã hội. Bài viết lên tiếng về vấn nữ quyền đầu tiên của nữ tác giả người Pháp Christine de Pisan (thế kỷ XV) tuy không được xem là một học thuyết về nữ quyền nhưng là tiền đề, tạo ảnh hưởng cho những tư tưởng nữ quyền ở phương Tây. Năm 1792, Mary Wollstonecraft viết A Vindication of the Rights of Women (Sự chứng minh cho quyền của phụ nữ). Đây là tác phẩm quan trọng góp phần làm nên cao trào nữ quyền thứ nhất.

Mary Wollstonecraft (1759-1797) được xem là nhà nữ quyền lên tiếng sớm nhất về vấn đề nữ quyền tại Anh. Trong công trình A Vindication of the Rights of Women (dài hơn 200 trang, gồm 13 chương), Mary đấu tranh cho quyền phụ nữ, nêu ra sự bất bình đẳng trong giáo dục, vị trí thấp kém của phụ nữ trong gia đình, vai trò của phụ nữ trong việc giáo dục con cái; đồng thời phản biện những quan điểm nam giới như Rousseau, Floyce… – những người cho rằng phụ nữ luôn có vị trí thấp hơn đàn ông vì những đặc tính của giới (sexes), do tự nhiên quy định.