Luận án Tiến sĩ: Đổi mới phương pháp định hướng dư luận xã hội ở Việt Nam hiện nay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN LƯU THỊ THU PHƯƠNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC HÀ NỘI, 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN LƯU THỊ THU PHƯƠNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành : Công tác tư tưởng Mã số : 9310201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS,TS. Phạm Hương Trà HÀ NỘI, 2024 LỜI CẢM ƠN Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất đến PGS,TS. Lương Khắc Hiếu và PGS,TS. Phạm Hương Trà vì sự hướng dẫn tận tình và sự hỗ trợ quý báu của Thầy, Cô trong suốt quá trình thực hiện luận án của em.

Em rất trân trọng sự kiên nhẫn và tâm huyết của Thầy, Cô trong việc hướng dẫn em, cũng như những phản hồi quý giá mà Thầy, Cô đã dành cho em. Những kiến thức, kinh nghiệm và sự động viên của Thầy, Cô đã giúp em vượt qua những khó khăn và hoàn thành công trình nghiên cứu này. Em xin trân trọng cảm ơn Ban Lãnh đạo Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Ban Quản lý Đào tạo, Ban Chủ nhiệm Khoa Tuyên truyền, và các Qúy thầy, cô đã tận tình giúp đỡ, hỗ trợ, tạo điều kiện, chỉ bảo, động viên em trong suốt quá trình thực hiện luận án. Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Bố Mẹ, các con cùng bạn bè thân thiết, anh chị em đồng nghiệp đã động viên, chia sẻ, tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình hoàn thành luận án.

Tác giả luận án Lưu Thị Thu Phương LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan các số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Những kết quả nghiên cứu trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào. Luận án có kế thừa, phát triển một số tư liệu, số liệu, kết quả nghiên cứu từ các sách, giáo trình, đề tài nghiên cứu… có liên quan và đã được dẫn nguồn đầy đủ. Nghiên cứu sinh Lưu Thị Thu Phương DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Ban Tuyên giáo : BTG Cơ quan, tổ chức : CQ, TC Câu lạc bộ : CLB Dư luận xã hội : DLXH Đài Phát thanh – Truyền hình : Đài PT-TH Định hướng dư luận xã hội : ĐHDLXH Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh : Đoàn TNCS HCM Lý luận chính trị : LLCT Mạng xã hội : MXH Truyền thông đại chúng : TTĐC Xã hội : XH Hội đồng nhân dân : HĐND Ủy ban nhân dân : UBND Mặt trận Tổ quốc : MTTQ DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Bảng 3.1: Hiệu quả định hướng DLXH trong sinh hoạt, hội họp của các CQ, TC (đv: điểm trung bình/4).

Mạng XH được các cơ quan, tổ chức sử dụng để định hướng DLXH ở Việt Nam hiện nay. Mức độ và hiệu quả sử dụng phương pháp định hướng DLXH bằng cách sử dụng dư luận xã hội. Một số hình thức kết hợp phương pháp định hướng DLXH ở các CQ, TC .1: Phương pháp định hướng DLXH được sử dụng nhiều nhất. Cách thức định hướng DLXH trên các phương tiện TTĐC.

Lựa chọn sử dụng loại hình PT TTĐC trong định hướng DLXH84 Biểu đồ 3. Cách thức thực hiện phương pháp định hướng DLXH trong sinh hoạt hội họp của các CQ, TC. Định hướng DLXH bằng uy tín người lãnh đạo, thủ lĩnh nhóm XH, người có ảnh hưởng trong cộng đồng .6: Thực hiện phương pháp định hướng DLXH trên mạng xã hội. Kết hợp các phương pháp định hướng dư luận xã hội.

125 MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Những công trình nghiên cứu về dư luận xã hội và định hướng dư luận xã hội. Những công trình nghiên cứu về phương pháp định hướng dư luận xã hội và đổi mới phương pháp định hướng dư luận xã hội.

Nhận định chung về kết quả nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục làm rõ. 32 Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI. Dư luận xã hội và định hướng dư luận xã hội. Phương pháp và đổi mới phương pháp định hướng dư luận xã hội.

Những yếu tố tác động đến đổi mới phương pháp định hướng dư luận xã hội. 67 Chương 3: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Khái quát tình hình sử dụng các phương pháp định hướng dư luận xã hội ở Việt Nam hiện nay. Đổi mới phương pháp định hướng dư luận xã hội ở Việt Nam – Thực trạng và nguyên nhân.

Những vấn đề đặt ra trong đổi mới phương pháp định hướng dư luận xã hội ở Việt Nam hiện nay. 148 Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI. Bối cảnh mới và yêu cầu đặt ra với đổi mới phương pháp định hướng dư luận xã hội ở Việt Nam. Quan điểm tiếp tục đổi mới phương pháp định hướng dư luận xã hội ở nước ta trong thời gian tới.

Giải pháp tiếp tục đổi mới phương pháp định hướng dư luận xã hội ở Việt Nam trong thời gian tới. 220 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 223 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài Dư luận xã hội là một hiện tượng đặc thù thuộc về ý thức xã hội, biểu thị quan điểm, thái độ của các nhóm xã hội đối với những sự hiện, hiện tượng, quá trình xã hội đang diễn ra.

Đây là một hiện tượng đa chiều, tham gia và có mặt ở nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Nắm bắt dư luận xã hội (DLXH) là để lắng nghe ý kiến của nhân dân và thường xuyên giữ mối liên hệ với quần chúng nhân dân, thực hiện theo lời dạy “lấy dân làm gốc” của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay từ thời kỳ đầu xây dựng đất nước. Thông qua các kết quả điều tra DLXH, các nhà lãnh đạo, quản lý sẽ biết được người dân có tâm trạng thế nào, phản ứng ra sao trước những quyết sách của chính phủ, những trăn trở, băn khoăn của người dân trước những vấn đề của địa phương hay của quốc gia. Do đó, để thực hiện công tác tư tưởng có hiệu quả, các nhà lãnh đạo, quản lý cần phải được cung cấp những thông tin chính xác về DLXH, từ đó kịp thời phát hiện và giải quyết các điểm nóng về tư tưởng, giải toả những căng thẳng và xung đột xã hội tiềm tàng.

Việt Nam đang xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, của dân, do dân và vì dân. Tiếng nói của người dân sẽ ngày càng được coi trọng hơn, nhất là khi các cơ quan quyền lực ban hành một văn bản luật, một chính sách nào đó. Không phải lúc nào quá trình hoạch định và ban hành các chủ trương, chính sách của Trung ương và địa phương cũng nhận được sự ủng hộ tuyệt đối của nhân dân. Để quá trình này được thực hiện có hiệu quả, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm nắm bắt và định hướng dư luận xã hội về những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống, lợi ích của người dân.

Việc thực hiện các cuộc điều tra dư luận xã hội (DLXH) thường xuyên của Đảng, Nhà nước, và các cơ quan, ban, ngành không chỉ có vai trò quan trọng trong việc tăng cường dân chủ mà còn là cơ sở để xây dựng các chính sách và văn bản pháp luật phù hợp với nguyện vọng của người dân, là công cụ để hiểu rõ hơn về xã hội, là một phần quan trọng trong việc xây dựng và duy trì một nền dân chủ mạnh mẽ, hiệu quả và bền vững. Nghiên cứu, nắm bắt dư luận xã hội chính là thực hiện quan điểm “lấy dân làm gốc”, định hướng DLXH là thực hiện quan 2 điểm “thống nhất ý Đảng lòng dân”, thống nhất nhận thức, tư tưởng, hành động, tạo sự đồng thuận cao trong xã hội. Đây là một nội dung trọng yếu trong công tác tư tưởng của Đảng. Đất nước ta đang đón nhận nhiều cơ hội, thuận lợi nhưng cũng phải đối diện với không ít khó khăn, thách thức trong bối cảnh thế giới và trong nước có nhiều biến động.

Chúng ta đang phải giải quyết nhiều vấn đề xã hội nảy sinh như: tranh chấp đất đai, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, tham nhũng, thất nghiệp, thiên tai, dịch bệnh. Đôi khi, có những chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước được ban hành không nhận được sự đón nhận, ủng hộ hoàn toàn của người dân, tạo ra nhiều luồng tâm trạng, nhiều quan điểm, nhiều thái độ xã hội khác nhau. Lợi dụng những tâm trạng xã hội đó, các thế lực thù địch trong và ngoài nước đã không ngừng công kích, kích động, chống phá Đảng và Nhà nước ta trên mặt trận tư tưởng với mục đích gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gây bạo loạn lật đổ, đòi xóa bỏ con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, xóa bỏ nhà nước ta. Do đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phải trở thành nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của cả hệ thống chính trị, của toàn Đảng, toàn dân.

Đây là sự nghiệp cách mạng đòi hỏi sự bản lĩnh, kiên quyết, lòng kiên trì và không được chủ quan. Trong bối cảnh này, định hướng dư luận xã hội là nhiệm vụ quan trọng trong công tác tư tưởng của Đảng bởi nó góp phần làm thay đổi nhận thức, thái độ và hành động của các tầng lớp nhân dân, tạo sự đồng thuận trong xã hội, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Để định hướng DLXH, các cơ quan, tổ chức Đảng và Nhà nước thường sử dụng một số phương pháp quen thuộc như: định hướng DLXH bằng uy tín người lãnh đạo, thủ lĩnh nhóm XH; định hướng DLXH trong sinh hoạt hội họp của các cơ quan, tổ chức; định hướng DLXH trên các phương tiện truyền thông đại chúng… Tuy nhiên, trong những năm gần đây, sự phát triển của khoa học công nghệ đã tăng cường, nhân rộng sức mạnh của các phương tiện truyền thông mới.