Luận án: Ảnh hưởng thông tin tội phạm trên truyền hình đến công chúng Việt Nam (ANTV, VTV1)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN ĐĂNG KHANG ẢNH HƯỞNG CỦA THÔNG TIN TỘI PHẠM TRÊN TRUYỀN HÌNH ĐỐI VỚI CÔNG CHÚNG Ở VIỆT NAM (Khảo sát kênh VTV1, ANTV năm 2016, 2017) LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC HÀ NỘI, 2021 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN ĐĂNG KHANG ẢNH HƯỞNG CỦA THÔNG TIN TỘI PHẠM TRÊN TRUYỀN HÌNH ĐỐI VỚI CÔNG CHÚNG Ở VIỆT NAM (Khảo sát kênh VTV1, ANTV năm 2016, 2017) LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC Chuyên ngành : Báo chí học Mã ngành : 9 32 01 01 Người hướng dẫn khoa học Hướng dẫn 1 Hướng dẫn 2 PGS, TS. Đinh Thị Thúy Hằng PGS, TS. Đỗ Cảnh Thìn HÀ NỘI, 2021 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS. Đinh Thị Thúy Hằng; PGS, TS.

Các số liệu thống kê, kết quả nghiên cứu, phát hiện mới của luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào trước đây. Luận án có sử dụng, phát triển, kế thừa một số tư liệu, số liệu, kết quả nghiên cứu từ các sách, giáo trình, tài liệu. liên quan đến nội dung luận án. Hà Nội, ngày.năm 2021 TÁC GIẢ Nguyễn Đăng Khang luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ANNM An ninh ngày mới ANTQ An ninh tổ quốc ANTT An ninh trật tự ANTV Truyền hình Công an nhân dân BC-TT Báo chí-Truyền thông BTV Biên tập viên CQBC Cơ quan báo chí CTV Cộng tác viên MXH Mạng xã hội PT-TH Phát thanh-Truyền hình PV Phóng viên PVS Phỏng vấn sâu TKBT Thư ký biên tập TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh TSAN Thời sự an ninh TTĐC Truyền thông đại chúng TTTP trên TH Thông tin tội phạm trên truyền hình TTTP Thông tin tội phạm VHXH Văn hóa xã hội VTV Đài Truyền hình Việt Nam VTV1 Kênh Thời sự chính trị tổng hợp luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Phân loại tội phạm .1: Cơ cấu mẫu khảo sát .2: Nghề nghiệp của người trả lời .3: Trình độ học vấn của người trả lời .4: Mức sống của người tham gia khảo sát .5: Cơ cấu mẫu khảo sát thực nghiệm và thảo luận nhóm .6: Nghề nghiệp của người tham gia thực nghiệm và thảo luận nhóm.7: Cơ cấu mẫu khảo sát tin, bài thông tin tội phạm .8: Khác biệt về mức độ tiếp cận thông tin trên VTV1 và ANTV giữa các tỉnh, thành phố, khu vực và độ tuổi .9: Tình hình theo dõi những vụ án nổi bật trong năm 2016-2017 của công chúng .10: Đánh giá của công chúng về những ưu điểm trong việc phản ánh thông tin tội phạm trên VTV1 và ANTV .11: Tương quan giữa trình độ học vấn và ảnh hưởng của thông tin tội phạm trên truyền hình đối với công chúng .12: Đánh giá của công chúng về những hạn chế trong việc phản ánh thông tin tội phạm trên VTV1 và ANTV.

129 luan an DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Thể loại và hình ảnh sử dụng trong tin, bài về thông tin tội phạm giai đoạn 2016-2017 .2: Số lượng tin, bài thông tin tội phạm trên các chương trình được khảo sát của VTV1 và ANTV.3: Nguồn cung cấp tin, bài thông tin tội phạm trong giai đoạn 2016 - 2017 trên VTV1 và ANTV .4: Các loại tội phạm trong các chương trình khảo sát được phát sóng trên VTV1 và ANTV.5: Giai đoạn phát sóng về vụ việc trong thông tin tội phạm trên VTV1 và ANTV trong giai đoạn 2016-2017.6: Nội dung thông tin tội phạm được đề cập nhiều nhất trên VTV1 và ANTV giai đoạn 2016-2017.7: Cách thể hiện thông tin liên quan đến người phạm tội/bị tình nghi là tội phạm trong các tin bài của VTV1 và ANTV trong giai đoạn 2016-2017 .8: Thực trạng tiếp cận thông tin tội phạm của công chúng qua các kênh thông tin hiện nay.9: Mức độ tiếp cận thông tin tội phạm trên 02 kênh truyền hình VTV1 và ANTV trong năm 2016-2017 .10: Mức độ tiếp cận thông tin tội phạm trong các chương trình của VTV1 và ANTV trong năm 2016-2017 .11: Mức độ ảnh hưởng của thông tin tội phạm trên truyền hình đối với công chúng .12: Nhận định của công chúng về những loại tội phạm được đề cập nhiều hơn trên VTV1 và ANTV .13: Lí do công chúng quan tâm nhất đến vụ án .14: Đánh giá của công chúng về việc phản ánh thông tin về những vụ án nổi bật trên VTV1 và ANTV trong năm 2016-2017. 101 luan an Biểu đồ 2.15: Những ảnh hưởng tích cực của thông tin tội phạm trên truyền hình đến bản thân người trả lời.16: Đối tượng thường được công chúng trao đổi thông tin tội phạm sau khi xem trên VTV1, ANTV .17: Khác biệt trong ảnh hưởng tiêu cực: cảm thấy đạo đức xuống cấp giữa những người tiếp cận thông tin tội phạm trên VTV1 và ANTV .18: Đánh giá những ảnh hưởng tiêu cực đối với công chúng từ thông tin tội phạm .19: Ảnh hưởng của thông tin tội phạm trên VTV1 và ANTV đối với công chúng khu vực nông thôn và đô thị .20: Ảnh hưởng của thông tin tội phạm trên VTV1 và ANTV đối với công chúng xét theo tỉnh/thành phố khảo sát .21: Khác biệt của người trả lời trong việc quan tâm đến công tác phòng chống tội phạm .22: Khác biệt trong ảnh hưởng tích cực của thông tin tội phạm trên truyền hình đến công chúng theo các nhóm tiếp cận thông tin trên VTV1, ANTV .23: Nội dung thông tin tội phạm phát sóng trên ANTV và VTV1 .1: Các yếu tố tác động đến sự ảnh hưởng của thông tin tội phạm trên truyền hình đối với công chúng. 126 luan an MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC BIỂU ĐỒ DANH MỤC SƠ ĐỒ MỞ ĐẦU. 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

14 Chương 1: LÝ LUẬN VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA THÔNG TIN TỘI PHẠM TRÊN TRUYỀN HÌNH ĐỐI VỚI CÔNG CHÚNG. Các khái niệm công cụ. Phân loại thông tin tội phạm. Vai trò và ảnh hưởng của thông tin tội phạm trên truyền hình.

Tiêu chí và thang đo ảnh hưởng của thông tin tội phạm. 63 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ẢNH HƯỞNG CỦA THÔNG TIN TỘI PHẠM TRÊN TRUYỀN HÌNH ĐỐI VỚI CÔNG CHÚNG. Thông tin tổng quan về khảo sát. Thực trạng cung cấp thông tin tội phạm trên truyền hình.

Những ảnh hưởng của thông tin tội phạm trên truyền hình. Thành công, hạn chế và nguyên nhân. 127 Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO ẢNH HƯỞNG TÍCH CỰC CỦA THÔNG TIN TỘI PHẠM TRÊN TRUYỀN HÌNH. Một số vấn đề đặt ra hiện nay đối với sự ảnh hưởng của thông tin tội phạm trên truyền hình.

Giải pháp nâng cao ảnh hưởng tích cực của thông tin tội phạm. Đề xuất bộ quy tắc khi thông tin tội phạm. 162 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 166 PHỤ LỤC luan an 1 MỞ ĐẦU 1.

Lý do lựa chọn đề tài Tội phạm được xem xét như một nhân tố làm cản trở sự vận động và phát triển của xã hội. Tuy nhiên, thông tin tội phạm (TTTP) trên báo chí lại là những thông tin thu hút sự quan tâm, tạo ra những cảm xúc mạnh đối với công chúng - bởi những thông tin bất thường, có tính xung đột trong xã hội được coi là những tiêu chí của tin tức. Từ nhiều năm nay, TTTP trên báo chí luôn chiếm tỷ lệ rất lớn và xuất hiện ở hầu khắp các ấn phẩm, các loại hình báo chí. Với ưu thế về hình ảnh, âm thanh, phương thức, hạ tầng truyền dẫn - phát sóng, thông tin tội phạm trên truyền hình (TTTP trên TH) nói riêng và báo chí nói chung đã được tiếp cận, khai thác từ nhiều góc độ, thể hiện tính dân chủ, công khai trong thông tin và thực hiện quyền tiếp cận thông tin của người dân; ảnh hưởng tích cực đến dư luận, đời sống xã hội, đời sống tinh thần của người dân.

Tuy nhiên, khi internet, công nghệ thông tin số, báo mạng điện tử, trang tin điện tử phát triển mạnh cùng với số lượng rất lớn người dân tham gia mạng xã hội cho thấy một thực tế: việc phản ánh một cách tràn lan, thiếu tính định hướng TTTP trên báo chí nhất là báo mạng điện tử, trang tin điện tử của một số cơ quan báo chí dẫn đến xuất hiện nhiều thông tin tiêu cực, thông tin một chiều gây bức xúc dư luận. Một số cơ quan báo chí đưa tin không đúng sự thật, thiếu nhạy cảm về chính trị, đăng tải quá nhiều thông tin về mặt trái của xã hội; tình trạng kết án vụ việc, hiện tượng mà không cần xem xét tới quy định của pháp luật; tình trạng “suy đoán có tội” phát triển trong báo chí gây thiệt hại lớn đến uy tín, danh dự, tài sản các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp… Thêm vào đó, nhiều TTTP, vụ việc được trích dẫn, phản ánh tràn lan, thiếu kiểm soát trên mạng xã hội, công chúng sẽ gặp không ít khó khăn trong việc tiếp nhận, xử lý thông tin. Những tồn tại, hạn chế này kéo dài sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực đến luan an 2 nhận thức của đông đảo công chúng và đặc biệt ảnh hưởng nghiêm trọng đến niềm tin của công chúng đối với nền báo chí cách mạng của đất nước. Trước thực trạng trên, cơ quan chức năng cần tăng cường công tác quản lý nhà nước về pháp luật đối với các cơ quan báo chí - truyền thông, đảm bảo hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích.

Đối với thông tin tội phạm, báo chí - truyền thông có nhiệm vụ đặc biệt quan trọng đó là: định hướng cho người dân có hiểu biết đúng hơn, cặn kẽ hơn về phòng chống tội phạm, đồng thời giúp họ trong việc điều chỉnh hành vi, tuân thủ pháp luật. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, cần thiết phải phát triển mạnh các cơ quan báo chí chủ lực trong việc cung cấp TTTP chính thống, chân thực, chính xác, đầy đủ, thường xuyên, liên tục để đảm bảo người dân “ứng phó” với những tin đồn và những luồng thông tin sai trái. Trong các loại hình báo chí, truyền hình vẫn là loại hình thế mạnh thu hút và ảnh hưởng sâu rộng đối với công chúng ở Việt Nam hiện nay. TTTP được phát sóng trên VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam hay kênh truyền hình chuyên biệt ANTV của Bộ Công an luôn là kênh thông tin được đông đảo công chúng tin cậy, đón nhận.