Luận án Triết học: Ảnh hưởng tâm lý tiểu nông đến NNPQ XHCN Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN CAO THỊ SÍNH ANH HUONG CUA TAM LÝ TIỂU NONG DOI VỚI VIEC XAY DUNG NHA NUOC PHAP QUYEN XA HOI CHU NGHIA O VIET NAM HIEN NAY HA NỘI - 2012 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN CAO THỊ SÍNH CHUYÊN NGÀNH: CNDVBC& CNDVLS MÃ SO : 62 22 80 05 LUẬN ÁN TIEN SY TRIẾT HOC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYEN THI THUY VAN 2. LUU MINH VAN HA NỘI - 2012 MỤC LỤC CHƯƠNG 1: MOT SO VAN DE LY LUAN VE TAM LY TIEU NONG 16 VÀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XA HỘI CHỦ NGHĨA O VIET 1. Cơ sở hình thành, tôn tại và đặc điểm cơ bản của tâm lý tiểu nông 16 Việt Nam.

¬ eee cee cee cee eee cee cee cee cee see cee cee ee gee nee ne nee nee nee tea 1. Khai niém nhà 1nuoc pháp quyên, "đặc điểm và nội dụng xây “dung 62 Nha nước pháp quyền xã hội chu nghĩa ở ViệtNam. CHƯƠNG 2: ANH HUONG CUA TÂM LÝ TIỂU NÔNG ĐÓI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYÈN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở 78 VIỆT NAM HIEN NAY TREN MOT SỐ PHƯƠNG DIEN CƠ BAN 2.Ảnh h-ẽng cña tOm ly tidu n«ng ®On kinh tÕ, x: héi - co sẽ, nòn tĩng cha viÖöcx©y dùng Nhp 78 n-íc ph,p quyÒn x" héi chñ nghUa é /2 505. Ảnh hưởng của tâmantiểu nông đến xâydựng ýý thức pháp luật 88 trong nhandan.

Ảnh h- éng cha t©m ly tidu n«ng ®Õn “ho! t ®éng 103 x©y dùng ph,p luEt, thùc hiÖn ph,p luEt vụ bĩo vO ph,p luEt (c«ng lý cña x: héi). Ảnh h- ẽng cha tOm ly tidu n«ng ®èi vii x©y dung ®é1 ngò c,n bé, c«ng chøc 110 CHUONG 3: MỘT SO GIẢI PHÁP NHẰM KHÁC PHỤC ẢNH HUONG TIỂU CỰC CUA TÂM LÝ TIỂU NONG DEN VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYÈN Xà HỘI CHỦ NGHĨA Ở 129 VIỆT NAM HIỆN 3. Phát triển nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và day mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước - cơ sở, tiễn dé để khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tâm by tiểu 129 nông.eee cen een aee aes dicatenee eee eee eens 3. Phat huy vvai tro lãnh đạo của các tổ chức cơ sở; Đảng và| đầy mạnh 140 thực hiện dân chủ ở nông thôn.

Nâng cao đời sống văn hoá đi đôi vvới cải biến in phong tục, tập quán 150 lạc hậu. Nâng cao y' thức pháp Tuật cho nhân dân \với việc: khắc phục ảnh 160 hưởng tiêu cực của tâm ly tiéu nOng. Tiếp tục "đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công 168 184 KET LUẬN. CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIÁ ĐÃ CÔNG BÓ CÓ LIÊN QUAN DEN DE TÀI LUẬNÁN.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT TRONG LUẬN AN CNXH CHU NGHIA XA HOI CNTB Chủ nghĩa tu ban CNH, HDH Công nghiệp hoá, hiện dai hoá CTQG CHÍNH TRỊ QUỐC GIA GS Giáo sư HTX Hợp tác xã LLSX Lực lượng sản xuất NNPQ Nhà nước pháp quyền NXB Nhà xuất bản PGS Phó giáo sư PTS Phó tiến sỹ QHSX Quan hệ sản xuất TLSX Tư liệu sản xuất TS Tiến sỹ XHCN Xã hội chủ nghĩa YTPL Ý thøc ph,p luẼt MỞ DAU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nhà nước là van đề trung tâm của đời sống chính trị trong xã hội có giai cấp. Trên thế giới hiện nay, nhà nước đang là van đề được đặc biệt quan tâm, xem xét, nghiên cứu. Những biến đổi to lớn của nền kinh tế thé giới đang đòi hỏi mọi nhà nước cần phải nhìn lại những vấn đề căn bản về tô chức quyền lực nhà nước, về mối quan hệ giữa quyền lực nhà nước và xã hội, về vai trò của nhà nước trong phát triển nền kinh tế thị trường v.

nham thúc đây sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Xây dựng nha nước pháp quyền được coi là giải pháp tốt dé giải quyết có hiệu quả nhiều vấn đề cốt yếu liên quan đến đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội. của moi quốc gia, dân tộc. Chính vì vậy, xây dựng nhà nước pháp quyền có ý nghĩa và vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội hiện đại.

Ở Việt Nam, xây dựng nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân là đòi hỏi khách quan của sự phát triển đất nước theo định hướng XHCN. Công cuộc đổi mới đất nước ta đang diễn ra một cách sâu rộng, đồng bộ và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực. Những bước tiến về đổi mới kinh tế, xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đây mạnh hơn nữa sự nghiệp CNH, HDH đất nước, cũng như yêu cầu phát huy hơn nữa nền dân chủ XHCN. đang đòi hỏi những đổi mới tương ứng về hệ thống pháp luật, chức năng, phương thức hoạt động và quản lý của nhà nước.

Sự thay đổi to lớn về nhiều mặt của đất nước ta trong những năm đổi mới vừa qua dang làm thay đổi nhanh chóng cơ sở hạ tang của xã hội và đòi hỏi sự thay đổi tương ứng trong kiến trúc thượng tang, trước hết là Nhà nước. Vì vậy, xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN trở thành một nhiệm vụ cần thiết khách quan nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước ta hiện nay. Mặc dù, ở nước ta đã có rất nhiều công trình nghiên cứu chuyên khảo về Nhà nước pháp quyền, tuy vậy, việc nghiên cứu dé tìm ra các giải pháp xây dựng NNPQ XHCN ở Việt Nam - một nhà nước chưa có tiền lệ trong lịch sử, với những đặc thù về truyền thống, văn hoá, tâm lý dân tộc. vừa là nhiệm vụ cấp bách, vừa là nhiệm vụ lâu đài, khó khăn, phức tạp nhằm hướng tới mục tiêu xây dựng một xã hội: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bang, tiễn bộ và văn minh.

Từ xu thế chung của thời đại và thực tiễn của đất nước ta, xây dựng NNPQ XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân được coi là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của cách mạng Việt Nam như Đảng ta đã khăng định: “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN”, “Xây dựng cơ chế vận hành của nhà nước pháp quyền XHCN, bảo đảm nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước déu thuộc về nhân dân. Nhưng, việc thực hiện nhiệm vụ nay dang gặp phải những khó khăn lớn. Một trong những khó khăn đó là sự tồn tai tam lý tiểu nông - loại hình tâm lý xã hội nây sinh từ nền kinh tế nông nghiệp sản xuất nhỏ, manh mún, lạc hậu, tồn tại hàng nghìn năm, lực lượng lao động chủ yêu trong xã hội là người nông dân. Nền sản xuất đó hiện vẫn chưa được xoá bỏ hoàn toàn.

Tâm ly tiểu nông vẫn đang tồn tại đậm nét, hiện diện trong các tầng lớp dân cư, nhất là ở người nông dân nước ta. Tâm lý này, bên cạnh những mặt tích cực, còn có những mặt tiêu cực, ảnh hưởng không nhỏ tới việc thiết định trong thực tế nguyên tắc sống và làm việc theo pháp luật - một chuẩn mực của xã hội dân chủ, văn minh, hiện đại; là một trở lực lớn trong việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam hiện nay. Chính vì vậy, tìm hiểu những đặc trưng và ảnh hưởng của tâm lý tiểu nông đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam để từ đó tìm ra giải pháp nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của tâm lý tiểu nông trong việc xây dựng NNPQ XHCN Việt Nam hiện nay có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Với những lý do trên, tôi đã lựa chon vấn đề: Anh hưởng của tâm lý tiểu nông đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyên XHCN ở Việt Nam hiện nay làm đề tài nghiên cứu luận án của mình.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Liên quan đến đề tài nghiên cứu có hai mảng tài liệu lớn: 1/ Những công trình nghiên cứu về tâm lý tiểu nông Việt Nam. 2/ Những công trình nghiên cứu liên quan đến xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam. Sau đây, chúng tôi khảo sát riêng từng mảng tải liệu trên. Một là, Những công trình nghiên cứu về tâm lý tiểu nông Việt Nam.

Trong lịch sử nền kinh tế nước ta chủ yếu là nền kinh tế nông nghiệp, sản xuất nhỏ, lạc hậu, tự cung, tự cấp và tương ứng với nó là sự ton tại của tâm lý tiêu nông nhưng những công trình nghiên cứu chuyên biệt, trực tiếp về tâm lý tiêu nông cũng như sự tác động của nó đến các lĩnh vực trong đời sống xã hội lại không nhiều và hầu như chỉ dừng ở mức độ các bài viết riêng lẻ trong các sách và tạp chí. Trước đây, tâm lý tiêu nông đã được dé cập gián tiếp trong các công trình nghiên cứu về nông dân, nông nghiệp và nông thôn Việt Nam của nhiều nhà nghiên cứu trong vả ngoai nước. Ở nước ngoài, trong các công trình nghiên cứu của mình, nhiều học giả phương Tây đã đề cập đến vấn đề này. Đó là những tác giả tiêu biểu như: Pierre Gorou với “Người nông dân châu thổ Bắc kỳ”,(1936), Nxb Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, tái bản năm 2003.

Tiếp theo là Gerald C.Hickey với “Nehién cứu một cộng dong thôn xã Việt Nam - Xã hội học ”, Jams B. Hendry với “Cuộc nghiên cứu một cộng dong thôn xã Việt Nam - phan hoạt động kinh tế ”, Lloyd Woodruff với “Nghiên cứu một cộng đông thôn xã Việt Nam - phan hoạt động hành chính ”v. Các tác giả này đã it nhiều đề cập đến tâm lý cộng đồng của người nông dân Việt Nam nói chung, người nông dân ở đồng bằng Bắc bộ nói riêng. Ở trong nước, ngay từ trước cách mạng tháng Tám đã có nhiều công trình nghiên cứu vê nông dân, nông nghiệp, nông thôn Việt Nam của các tác giả như: Đào Duy Anh, Phan Kế Binh, Nguyễn Văn Huyén., trong đó nồi bat là công trình Van dé nông dân Bắc kỳ của Nguyễn Văn Huyén (Trong sách “Góp phần nghiên cứu văn hoá Việt Nam”, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1990).

Ở đây, tác giả đã vừa nêu lên những đức tính tốt của người nông dân, đồng thời cũng nhắn mạnh những nhược điểm dién hình của họ như: tính hay tự ai, tính sỹ diện, tính bao thủ, ít suy nghĩ độc lập.