Luận án Tiến sĩ Triết học: Islamism và Toàn cầu hóa tại Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN LƯƠNG THỊ THU HƯỜNG Chuyên ngành :CNDVBC & CNDVLS Mã ngành : 62.05 | uEn , n TION SUTRIOT HAC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Pham Thái Việt 2.TS Trần Thị Kim Oanh Hà Nội - 2014 LỜI CAM ĐOAN lôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu cua riêng tôi. Các kết quả tài liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chính xác. Những kết luận khoa hoc của luận án là mới và chưa có tác giả công bồ trong bat cứ công trình khoa học nào. Tác giả luận án Lương Thị Thu Hường MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài =+HW> 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án 5.

Những đóng góp về khoa học của luận án 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án 7. Kết cau của luận án Chương 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIEN QUAN DEN DE TAI LUAN AN 1. Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài NnN 1.

Các nghiên cứu về Islamism (Islam chính thống và Islam cực đoan) trong bối cảnh toàn cầu hóa của học giả Muslim và phương Tây 1. Nghiên cứu của những nhà sáng lập ra Islamism 23 1. Những công trình nghiên cứu ở trong nước 29 Chương 2: ISLAMISM VÀ TOÀN CÀU HÓA 33 2. Các phong trào và nhân vật tiêu biểu trong Islamism 43 2.

Sự gia tăng ảnh hưởng của tôn giáo trong toàn cầu hóa 49 2. Tác động của toàn cầu hóa đến thế giới Islam 55 2. Những tác động tích cực 55 2. Những tác động tiêu cực 59 Tiểu kết chương 2 65 Chương 3: ISLAM VÀ CÁC TRÀO LƯU CƠ BẢN CỦA ISLAMISM 67 3.

Khái lược về Islam 67 3. Sự phân hóa trong nội bộ Islam 76 3. Cơ sở hình thành Islamism 78 3. Nguyên nhân kinh tế, chính trị 79 3.

Cơ sở tôn giáo, triết học 84 3. Nguyên nhân văn hoá, tư tưởng 91 3. Tổ hợp các nguyên nhân của khủng bố 98 Tiểu kết chương 3 105 Chương 4: ISLAMISM HIỆN NAY VÀ NHỮNG VAN DE DAT RA 107 4. Sự chệch hướng khỏi giáo lý 107 4.

Islamism phủ nhận quyền tự do lựa chọn của con người - sự phá vỡ những nguyên tắc cơ bản của Islam 108 4. Cưỡng bức tín ngưỡng và làm gia tăng bất đồng tôn giáo 112 4. Sử dụng bạo lực, gây tội ác 116 4. Sự không tương thích với hiện thực đương đại 120 4.

Islamism đi ngược với xu hướng "thé tục hóa", "din chủ" và "hiện đại hóa" 120 4. Mâu thuẫn giữa Thiên luật và Nhân luật 127 4. Một số van đề đặt ra liên quan đến Islamism hiện nay 134 4. Đối với những người Islam ôn hòa 135 4.

Đối với người không theo Islam (non - Muslim) 138 Tiểu kết chương 4 140 KET LUẬN 142 DANH MỤC CONG TRINH KHOA HỌC CUA TÁC GIA LIÊN QUAN DEN LUAN AN 145 DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO 146 PHU LUC 156 DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN Extreme Cuc doan Extremist Người cực đoan, người quá khích Fundamental Chính thong/Nguyén tắc căn bản Fundamentalism Trào lưu chính thống Fundamentalist : Người theo trào lưu chính thống trong tôn giáo Islam/ Islamic đạo Hồi, Hồi giáo, Islam giáo Islamism Chủ nghĩa Hồi giáo, Chủ nghĩa Islam giáo Islamic Extremism Chủ nghĩa Islam Cực đoan, Chủ nghĩa Hồi giáo Cực đoan Islamic Fundamentalism Trào lưu H6i giáo Chính thống, Trào lưu Islam Chính thống, Hồi giáo Chính thống, Islam giáo nguyên thủy Islamic Terrorism Chủ nghĩa Islam khủng bố, Chủ nghĩa Hồi giáo khủng bó, Hồi giáo Khủng bố Islamic Radicalism Thuyết Islam Cấp tiến/Islam Triệt dé/Islam Ngoan cô Islamist : Người theo Islam giáo Muslim Tin dé Islam Jihad Đấu tranh nội tâm / thánh chiến Radical Cấp tién/Ngoan c6/Triét dé Terror Khủng bố Terrorist Người khủng bố MỞ DAU 1. Lý do chọn đề tài Nhân loại đang bước vào kỷ nguyên toàn cầu hóa, kỷ nguyên của công nghệ và khoa học, của thông tin và liên lạc. Toàn cầu hóa là chất xúc tác chính khiến mọi quốc gia dân tộc trở nên lệ thuộc với nhau nhiều hơn. Một biến động ở một điểm nào đó của địa cầu nhanh chóng lây lan, ảnh hưởng đến tất cả các điểm khác cách xa nó.

Thông qua toàn cầu hóa, những xung đột, bất ôn hiện nay trên thế giới bằng cách này hay cách khác đều đã và đang tác động hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếp đến mọi quốc gia trên thế g101. Trong toàn cau hóa, các nền văn hóa có cơ hội gặp gỡ với nhau thường xuyên hơn, dẫn đến những hệ quả khác nhau như: hòa đồng, chia sẻ, và cả khả năng va chạm, xung dot. Một mặt, toàn cầu hóa đã trở thành chất keo kết dính các cá nhân và cộng đồng dân tộc trên mọi phương diện của cuộc sống. Nhân loại giờ đây đang phải học cách chia sẻ mọi giá tri; phải chấp nhận mọi sự khác biệt và dung chấp các nền văn hóa trong thời đại toàn cầu.

Mặt khác, toàn cầu hóa là chất xúc tác chính đây biên độ giới hạn tiếp xúc của mọi sự vật đi đến tận cùng, khi đó, nó sẽ có nguy cơ phá vỡ các kết cau căn có, truyền thống của các dân tộc, thách thức mọi sự gia nhập vào đời sống toàn cầu. Với những tác động nói trên, toàn cầu hóa đang đánh thức ý thức "cái tôi" của cá nhân và cộng đồng. Các chủ thể tham dự toàn cầu hóa đang không ngừng khang định tính độc đáo của nhân cách bang ban sắc văn hóa, mà ở đó tôn giáo là một trong những thành tố vô cùng quan trọng. Lich sử đã cho thấy, nhờ tôn giáo, mà các cá thể cũng như cộng đồng không bị hòa tan vào những chuẩn mực chung và biến mat trong một xã hội rộng mở hơn.

Với tư cách là một tôn giáo thế giới, Islam cũng không năm ngoài các xu thé trên. Mac dit xuất hiện khá muộn, nhưng Islam giáo lại phát triển nhanh và trở thành một trong những tôn giáo có ảnh hưởng hàng đầu. Hiện nay, thế giới có khoảng hơn một tỷ người gan bó với niềm tin Islam. Nhưng điều đáng quan tâm hơn cả là Islam tỏ ra khó hội nhập vào đời sông toàn cầu hơn so với những tôn giáo lớn khác; mà biểu hiện cụ thê là sự noi dậy của phan ứng bài ngoại và làn sóng cực đoan của một số nhóm tín đồ.

Có nhiều cách lý giải khác nhau về phản ứng và động thái nói trên của Islam, với những cái nhìn thậm chí trái ngược nhau. Trong khi những cuộc tranh luận học thuật còn đang tiếp tục, thì về mặt thực tiễn, những vấn đề xung đột sắc tộc, khủng bố, đảo chính mang tên Chủ nghĩa Islam khủng bố. ngày càng gia tăng. “Thé giới Islam” đang hồi sinh, troi dậy và trở thành điểm nóng trong đời sống quốc tế.

Số phận của nền văn minh Islam là một trong những vấn đề đáng quan tâm của lịch sử nhân loại. Và trong mối quan tâm chung đó, Islamism đã trở thành tâm điểm của giới nghiên cứu cũng như giới chính trị. Trong bối cảnh đó, việc xác định nội hàm của khái niệm Islamism; phân biệt nó với Islam, phân tích và lý giải những biểu hiện phức tạp của Islammism ở hai khuynh hướng co bản là chính thống và cực đoan, dé từ đó chỉ ra Islamism không thể đại diện cho nền văn minh Islam - là một việc làm cần thiết cả trên phương diện nhận thức lẫn trong hoạt động thực tiễn. Đặc biệt là ở Việt Nam, những nghiên cứu về Islamism còn rất mới mẻ, chưa có tính hệ thống, chưa đi vào những vấn đề căn cốt nhất của trào lưu tôn giáo này dé nhận thức và ứng xử với nó.

Thêm nữa, trong điều kiện toàn cầu hoá, hệ qua kha di của nó là dòng người Muslim sẽ đỗ vào Việt Nam nhanh chóng, gây ra sự gia tăng cả về số lượng cũng như ảnh hưởng phát tán của tôn giáo này. Những hiệu ứng như vậy cần phải được tính đến trong tiến trình hội nhập. Với những nghiên cứu chuyên sâu về Islamism sẽ góp phần vào công việc quản lý, định hướng ứng xử với tôn giáo này, đồng thời lường tính các khả năng có thé xảy ra liên quan đến Islam trong quá trình hội nhập va phát triển đất nước. Từ những lý do trên, tôi chon “Islamism trong bối cảnh toàn cau hoá” làm đề tài nghiên cứu của bản luận án này.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích Luận án làm rõ nội hàm khái niệm Islamism, nghiên cứu một cách hệ thống những vấn đề về Islamism trong bối cảnh toàn cầu hoá; phân tích những biểu hiện đa dạng và xu hướng biến đổi của Islamism trên cơ sở so sánh Islamism với giao ly Islam và hiện thực, từ đó rút ra nhận định: Islamism hiện nay đi ngược với tinh thần của Thiên Kinh Qur’an và trái với quy luật phát trién chung của nhân loại. Nhiệm vụ Từ mục đích trên, luận án triển khai thực hiện những nhiệm vụ cụ thê sau: + Hệ thống hoá những van dé lý luận cơ bản về Islam và Islamism. + Phân tích những tác động của toàn cầu hoá đến Islamism và chỉ ra những nguyên nhân và động cơ hình thành Islamism.

+ Phân tích xu hướng vận động của Islamism trên cơ sở so sánh với giáo ly (Islam) và hiện thực đương dai; chỉ ra Islamism hiện nay là sự không tương thích với giáo lý và hiện thực; từ đó đặt ra đường hướng giải quyết liên quan đến Islamism nhằm giảm thiểu những bất ồn, xung đột của hiện tượng tôn giáo này trong đời sống chính tri, tôn giáo trên thé giới hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3. Đối tượng nghiên cứu: “Islamism” và những vẫn đề của Islamism trong điều kiện toàn cầu hoá. Phạm vi nghiên cứu: Băng việc chỉ ra nội hàm của Islamism, luận án chỉ tập trung vào phân tích hai trào lưu cơ ban của Islamism là chinh thống và cực đoan.

Vì trong điêu kiện toàn câu hóa, hai trào lưu này đã và đang có sức ảnh hưởng lớn nhất đến thế giới Islam và thế giới bên ngoài Islam, được biểu hiện thông qua những “điểm nóng Islamism” ở Ả rập Xê út, Trung Đông, Bắc Phi và thực tiễn quan hệ chính trị - tôn giáo quốc tế trong khoảng thời gian từ cuối thế kỷ XIX đến nay. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án 4. Cơ sở lý luận và phương pháp luận Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử.